Nieuw Amerikaans overheidsrapport propageert klimaatontkenning

Het is “alsof je een chatbot traint op de top tien door de fossiele industrie gesponsorde klimaatontkennerswebsites en vervolgens dit rapport laat schrijven”, legt klimaatonderzoeker Michael Mann uit.

Drill, baby, drill

Daar lijkt het op, omdat de manier waarop het rapport tot stand kwam ook niet ver van dat scenario afligt. De vijf auteurs van het nieuwe overheidsrapport zijn één voor één bekende handelaars in 'twijfel'. Eén van hen is de natuurkundige Steven Koonin, die eerder verklaarde dat “misschien maar 50 procent” van de waargenomen klimaatopwarming komt door CO₂.

“Eigenlijk wordt op deze manier de rol van de expert uitgehold”, zo stelt Simon Truwant. Hij is filosoof en brengt in september een boek uit over de rol van de waarheid in het publieke debat De waarheid heeft vier gezichten. Hoe we het publieke debat kunnen redden. “Deze mensen zijn wel wetenschappers, maar het zijn geen experten. Als wetenschapper kan je een afwijkende visie hebben, maar als expert zou je de consensus uit het veld moeten uitdragen.”

“Wetenschap kan nooit ideologievrij zijn, maar je moet wel een bepaalde methodologie volgen”

Bovendien doet het snel in elkaar geflanste rapport massaal aan cherry picking en verwijst het naar reeds lang weerlegde onderzoeken. “Wetenschap kan nooit ideologievrij zijn, maar je moet wel een bepaalde methodologie volgen”, aldus Truwant. Dit rapport heeft dan ook weinig met wetenschap te maken. Het moet vooral dienen om Trumps “drill, baby, drill”-politiek te onderbouwen.

Ironisch genoeg wordt het door de Trump-administratie in de markt gezet als nu eindelijk eens een rapport waarin wetenschappers vrij van activisme en politieke invloed hun bevindingen delen. Truwant merkt op dat de aanval van Trump op wetenschap zich niet beperkt tot de mens- en sociale wetenschappen.

Post-truth

Zo komen we steeds meer terecht in het post-truth-tijdperk. “Post-truth is niet gewoon het einde van de waarheid”, legt Truwant uit. “Waar het om gaat is verwarring zaaien om de eigen waarheid door te duwen.”

"Verwarring zaaien om de eigen waarheid door te duwen”

Truwant maakt een onderscheid tussen feitelijke waarheden en ideologische waarheden. De basisprincipes van een ideologie, of die nu liberaal, conservatief of socialistisch is, kunnen door mensen net zo goed als waar beschouwd worden. Alleen mag je ze niet verwarren met feitelijke of wetenschappelijke waarheden.

Het rapport dat nu uitkomt claimt bijvoorbeeld dat de energiebevoorrading een groter probleem is dan klimaatverandering. Dat is een ideologische overtuiging die door sommige mensen als waarheid kan worden gezien, maar het is geen feitelijke waarheid. Wat volgens Truwant nu gebeurt, is alles op een hoop gooien om vervolgens de eigen ideologische waarheid als dé waarheid door te duwen. “In het vizier van Trump komen daarbij niet alleen de menswetenschappen, maar nu dus ook statistici en natuurwetenschappers.”

De waarheid negeren

Dat politici weinig aanvangen met de bevindingen van klimaatwetenschappers, is op zich niets nieuws. Tell the truth, vertel de waarheid, is niet voor niets een van de eenvoudige, maar radicale eisen van de klimaatbeweging Extinction Rebellion. Wat hier aan de hand is, gaat echter nog een stuk verder.

“Liegen en de waarheid negeren zijn verschillende vormen van misleiding”

Vaak wordt gezegd dat Trump een pathologische leugenaar is. Het valt niet te ontkennen dat hij veel onwaarheden verkondigt, maar de minachting die Trump toont voor de waarheid gaat verder dan liegen. “Liegen en de waarheid negeren zijn verschillende vormen van misleiding”, zo zegt Agustín Arrieta Urtizberea, hoogleraar filosofie aan de Spaanse Universiteit van Baskenland.

De leugenaar weet wat de waarheid is, maar verbergt haar opzettelijk. Wat Trump doet, gaat verder. Het doet er niet toe dat het nieuwe rapport vol met onzin staat. Dat het de wetenschappelijke consensus straal negeert, wordt niet eens goed verborgen. Het sluit goed aan bij wat Trump wil en moet daarom als waar gezien worden. "De waarheid minachten is veel gevaarlijker dan liegen", aldus Arrieta Urtizberea.

Geen schaamte

“Iedereen liegt”, zo luidt de slagzin van Dr. House uit een van mijn favoriete series.

Wanneer mensen liegen, doen ze dat gewoonlijk om iets te verbergen waar we ons voor schamen of waarvan we liever niet hebben dat andere mensen het weten. Als ik bijvoorbeeld niet op een vergadering aanwezig ben omdat ik een enorme kater heb, dan kan ik daar een excuus voor gaan zoeken.

Trump schept totaal fictieve werkelijkheid

Wat we in die situatie meestal doen, is zo dicht mogelijk bij de waarheid blijven om onze leugen toe te dekken. Zo kan ik bijvoorbeeld zeggen dat ik enorme hoofdpijn heb en daarom niet naar de vergadering kon komen. Meer in het algemeen is het ook zo dat we in staat zijn te liegen, omdat men ervan uitgaat dat we meestal de waarheid spreken.

De leugens van Trump daarentegen zijn fundamenteel anders. Er wordt niets toegedekt. Er is geen enkele schaamte. Waar een normaal mens of politicus kan liegen, omdat het meeste wat men zegt min of meer waar is, schept Trump een totaal fictieve werkelijkheid waarin de ene leugen wordt verantwoord met een andere leugen.

Drie pijlers

De liberale democratie zoals we die kennen, heeft drie pijlers.

Er is de liberale pijler: het idee dat elke burger rechten en vrijheden heeft die gewaarborgd worden door de rechtsstaat. Er is de democratische pijler: het idee dat het volk de macht heeft, wat gewaarborgd moet worden door het parlement. Maar er is ook een derde pijler: de argumentatieve redelijkheid. Het idee is dat politici zich moeten verantwoorden voor hun daden met redelijke argumenten in de publieke ruimte, die gewaarborgd zou moeten worden door de vrije pers.

Verwerping vrijheid, gelijkheid en redelijkheid

Donald Trump valt die drie pijlers aan. Niet alleen toont hij geen respect voor de instituties: de rechtsstaat, het parlement of de vrije pers. Hij verwerpt de achterliggende ideeën van vrijheid, gelijkheid en redelijkheid zelf. Het is niet mogelijk om met hem op democratische wijze van mening te verschillen. De waarheid is wat hij zegt dat de waarheid is. Je bent het daarmee eens, of je bent een verrader.

Voor de verkiezingen in de Verenigde Staten waren er op de linkerzijde nogal wat analisten die aangaven dat het verschil tussen Harris en Trump slechts schijn was. Vandaag stellen we steeds duidelijk vast wat voor ramp het is, elke schijn van democratie wordt vervangen door brute machtspolitiek.