Ryan Cooglers ‘Sinners’: Verduivelde vampier blues
“Ik hou van films waar de actie zich zoals bij Elephant (Gus Van Sant) en Do the right thing (Spike Lee) afspeelt op een dag en je het gevoel van een constant tikkende klok krijgt,” vertelde de Amerikaanse scenarist-regisseur Ryan Coogler (° 1986) ons twaalf jaar geleden in Cannes naar aanleiding van zijn bekroond debuut Fruitvale Station (2013), “die structuur laat toe om spanning op te bouwen en dramatiek te ontwikkelen”.
Geen toeval dus dat zijn vijfde film Sinners (2025), op een (post-generiek) epiloog na, de actie balt in een dag en nacht. Zoals het ook niet verwonderlijk is dat de fan van Hitchcock, Kubrick én de broers Dardennes personages centraal blijft plaatsen.
“Tijdens mijn studies werd ik verliefd op film als kunstvorm en ontdekte ik dat het een uitstekende uitlaatklep is voor emoties en vragen,” benadrukte de cineast, “ik wil verhalen van gemarginaliseerde personages vertellen, sociale onderwerpen aansnijden en stof leveren voor discussies. Film moet iets betekenen, dan kan het mensen bewustmaken.”
Persoonlijke cinema
Cooglers debuut Fruitvale Station is gebaseerd op waargebeurde feiten - bij een incident in het metrostation van Fruitvale werd in de vroege uren van Nieuwjaarsdag 2009 een zwarte jongeman doodgeschoten door een witte agent – en was persoonlijk. Coogler beleefde de rellen die daarna in Oakland uitbraken immers van op de eerste rij. Die link met een persoonlijke realiteit was er bij franchise films Creed (2015), Black Panther (2018) en Black Panther: Wakanda Forever (2022) minder.“Sinners is een persoonlijke film. Het was ook een kans om een ode aan de filmindustrie te schrijven. Een eerbetoon aan alle dingen die ik leuk vind aan naar de film gaan en films kijken met een publiek. En dat gevoel dat me gedreven heeft om filmmaker te worden. Het is de belangrijkste film die ik ooit gemaakt heb. Hij gaat van mij recht naar het publiek.”
Ryan Coogler in de making of van Sinners
Toch zijn er met roots, erfenis en overdracht ook rode thematische draden die Coogler blijft oppikken. Creed is het verhaal van een volkse held (Rocky) met een larger than life aureool die wanneer de dood in beeld komt reïncarneert in een jonge antiheld. Een transformatie waarbij de geest, de spirit, intact blijft. Deze morele en emotionele zoektocht naar authenticiteit en vrijheid drijft ook de zwarte superhelden van het Black Panther tweeluik en slaat de brug naar Sinners, een southern gothic doordrenkt van de blues en de vrijheidsdroom van de zwarte gemeenschap.
In interviews onderlijnt de scenarist-regisseur dat Sinners het eerste verhaal is dat helemaal van zichzelf kwam. Geïnspireerd door een mythische plaats, de Mississippi Delta, verbonden met een oom gepassioneerd door blues. Een Amerikaans muzikaal genre met internationale popcultuur uitstraling. “De film is een liefdesbrief aan hem en de muziek waardoor hij geobsedeerd was,” aldus Coogler in The Atlantic.
Pas tijdens de onderzoeksfase ging de filmmaker beseffen hoe uitzonderlijke het was dat “people that weren’t even considered full human beings by the state could make an art form that’s such a lightning rod” (dat mensen die door de staat niet eens als volledig mens werden beschouwd, een kunstvorm konden creëren die zo'n bliksemafleider is, nvdr).
Vampierenfilm
“Ik heb een haast verlammende angst voor dubbelgangers”, bekent Coogler, “het is bijna een practical joke dat ik een film maak over een identieke tweeling.” Die ‘Smokestack Twins’ worden in een dubbelrol vertolkt door acteur Michael B. Jordan. Smoke en Stack keren begin jaren dertig, na tijdens de drooglegging geld te hebben verdiend met gangsterbaas Al Capone, terug uit Chicago naar de Mississippi Delta. Ze kopen met een koffer geld een schuur van een witte racist en openen er dezelfde avond een juke joint, een dansplek met sterke drank, pittig eten en swingende bluesmuziek.
De schaduw van de Ku Klux Klan en segregatie strekt zich uit van de stad tot de afgelegen zaal maar “We dealen liever met de duivel die we kennen” antwoordt Stack bij vragen over hun terugkeer. “Chicago ain't nuthin' but Mississippi with tall buildings instead of plantations” (Chicago is niks anders dan Mississippi met hoge gebouwen in plaats van plantages, nvdr) vult Smoke aan.
De broers rekruteren een ‘son of a preacher’, Sammie Moore, om hun danshol om te toveren in een kerk ter ere van bluesmuziek. Als eerbetoon aan hun roots eigenlijk. “Blues wasn't forced on us like that religion. Nah, son, we brought that with us from home. It's magic what we do. It's sacred... and big” (Blues was ons niet opgelegd zoals religie. Nee, zoon, we hebben dat van huis uit meegenomen. Het is als magie wat wij doen. Het is heilig... en groots, nvdr). Aldus Delta Slim.
“Deze personages zijn groter dan het leven. We laten een generatie Amerikanen zien die vaak over het hoofd wordt gezien, waar mensen het niet graag over hebben of mee geconfronteerd willen worden. Maar voor mij zijn de mensen uit die tijd reuzen. Dus ik zei: ‘Het moet in een episch formaat gefilmd worden.’ Het op IMAX filmen geeft het een extra elegantie en kracht.”
Ryan Coogler in de making of van Sinners
Tijdens de uitbundige openingsavond staat plots een vreemd wit muzikaal trio voor de deur. Wachtend op een uitnodiging om hun mix van Ierse folk en Amerikaanse country te introduceren. De verwarring is groot want racisme is vertrouwd voor de zwarte feestvierders, maar de bovennatuurlijke kracht die zich aandient blijkt van een andere orde.
Vampieren zijn outsiders, onsterfelijke wezens die garant staan voor (seksueel geladen) chaos en geweld. Sinners blijft een muzikale film maar maakt een omslag op dat moment. Met de intrede van de vampieren evolueert de southern slice of life via southern gothic naar pure horror. De nacht kleurt rood. Tot de vurige zonsopgang.
Duivels en blues
Twee verhaallijnen komen op dat ogenblik samen en belichten een duaal universum. Een wereld waar muziek zowel individuele zielen als de gemeenschap weet te helen maar muzikanten ook in de greep van duivelse krachten kunnen geraken. De vampieren worden aangetrokken door muziek maar ontpoppen zich tot duivels. Ook al behouden ze menselijkheid. Meer dan de demonische racisten die enkel dood en vernieling zaaien. En uiteindelijk een shoot out oogsten. Als tragische figuren zijn de Zuiderse vampieren erfgenamen van de wezens uit Interview with the Vampire, de door Neil Jordan verfilmde roman van Anne Rice.Ryan Coogler mixt in Sinners door het Dracula gegeven nog een andere, meer Amerikaanse, mythe. Die van Robert Johnson, de King of the Delta Blues die zijn ziel verkocht zou hebben aan de Prince of Darkness in ruil voor geniaal muzikaal talent (een verhaal dat onder meer in de Walter Hill film met Ry Cooder muziek Crossroads wordt verteld). Via het Sammie Moore personage worden muzikale passie, menselijkheid en onsterfelijke muziek zinderend in beeld gebracht. En de vraag geopperd of ‘dansen met de duivel’ mogelijk is zonder dat die duivel je naar huis volgt.
“Muziek is alles. Het was mijn eerste introductie tot kunst. Ik denk dat het de meest toegankelijk kunstvorm is. Niet iedereen kan naar het Louvre om de Mona Lisa te zien. Maar bij muziek is er niet de financiële barrière die bestaat bij andere kunstvormen wat betreft het maken en het beleven. Het is ongelooflijk belangrijk voor me. Als je naar ons verhaal wil kijken moet je daar beginnen.”
Ryan Coogler in de making of van Sinners
Sinners snijdt zo de angst voor nieuwe geluiden, de spanning tussen gospel en blues, het helende vermogen van muziek en het repressieve karakter van geloof aan. Maar ook de impact van segregatie (er wordt expliciet verwezen naar de Jim Crowe wetten) op zwarte en Aziatische gemeenschappen én de gewelddadigheid van witte racisten.
Wanneer de broers met Sammie door de katoenvelden rijden voel je de repressie, uitbuiting en de gruwel verborgen achter het idyllische landschap. De duisternis waarin (on)menselijke duivels en bovennatuurlijke demonen leven.
Overleven en overlevering
Sinners gaat over het doorgeven van cultuur, van generatie op generatie, en het besef van het belang en de kracht van menselijkheid. Niet toevallig zijn de duivelse vampieren veel menselijker dan de witte racisten die enkel ontmenselijken. Coogler schetst een onderdrukkend systeem, dat mensen ‘op hun plaats’ dwingt, en introduceert via het traject van blueslegende Sammie zowel het concept van artistieke opoffering als het vermogen van rebelse bluesmuziek om woede en verzet te ritmeren.
Blues vormt de motor van Sinners. Via de score van Cooglers vaste componist Ludwig Göransson en de klassiekers die in de juke joint klinken. Met als orgelpunt een extatische, wonderlijk gechoreografeerde, dansscène die borrelt van vitaliteit maar tegelijk waarschuwt dat de dodelijke hel gaat losbarsten. Een muzikale bevrijding voor personages en publiek die fantasie en hoop introduceert maar tegelijk illusies versplintert.
Een weerspiegeling van de nuchtere vaststelling van Delta Slim: “Witte mensen hier houden best van de blues. Ze hebben alleen een hekel aan de mensen die het maken.”
Donkere spiegel
Blues houdt de realiteit een donkere spiegel voor maar doet ook dromen van vrijheid. En dat is precies wat vampier leider Remmick aanbiedt. Vrijheid. “Jullie zijn toch al dood”, zegt deze oude Ierse rebel en immigrant met het oog op de geplande uitroeiingsmissie van de Klan-aanhangers de volgende ochtend.“I am your way out. This world already left you for dead. Won't let you build. Won't let you fellowship. We will do just that. Together. Forever” (Ik ben jouw uitweg. Deze wereld heeft jou al opgegeven. Laat je niet bouwen. Laat je geen gemeenschap vormen. Wij zullen precies dat doen. Samen. Voor altijd, nvdr).
In een repressief, discriminerend uitbuitingssysteem biedt enkel onsterfelijkheid de kans op een menswaardig (eeuwig) leven. Van helden is er geen spoor in dit muzikaal avontuur. De Smokestack tweelingbroers zijn antihelden, outlaws gedreven door hun overlevingsinstinct. Slechteriken maar wel met een snuifje goedheid. Zondaars die zich ontpoppen tot hoeders van de blues. Hoeders van Sammie Moore. Van vrije volgende generaties. Ryan Coogler laat via hen de stand der dingen zien en voelen. Sinners is verduiveld sterke cinema. Muzikaal en emotioneel.
SINNERS van Ryan Coogler. USA-Australië-Canada 2025, 137’. Met Michael B. Jordan, Saul Williams, Miles Caton, Andrene Ward-Hammond, Jack 0’Connell, Dave Maldon. Scenario Ryan Coogler. Muziek Ludwig Göransson. Fotografie Autumn Durald Arkapaw. Montage Michael P. Shawver. Productie Ryan & Zinzi Coogler.
Te bekijken op HBO Max. Te bewaren dankzij een Limited Edition Steelbook Blu-ray. Bonusmateriaal: Verwijderde scènes, documentaires 'Dancing with the Devil: making of Sinners', 'Blues in the Night: the Music of Sinners'. 'Thicker Than Blood: Becoming the Smokestack Twins', 'Spirits of hte Deep South', "Wages of Sin: The Creature FX of Sinners'. Distributie: Warner.
