Eén staat voor iedereen: waarom het tweestatenmodel in Palestina is vastgelopen

Bij zijn bezoek aan de VS op 7 juli verwierp eerste minister van Israël Benjamin Netanyahu opnieuw de tweestatenoplossing. Hij noemde het zelfs "een middel om Israël te verwoesten". Eén staat van de Jordaan tot de Middellandse Zee is volgens academicus Haim Bresheeth inderdaad de enige oplossing, maar dan wel één staat waar alle inwoners gelijke rechten hebben.

De Israëlisch-Britse academicus Haim Bresheeth legt uit waarom we moeten durven denken aan één democratische staat voor iedereen – een toekomst waarin gelijkheid, rechtvaardigheid en dekolonisatie centraal staan.

Een misleidend vredesproces

Het tweestatenmodel is al decennia de mantra van de internationale gemeenschap. Israël, de VS, de EU en zelfs delen van de Arabische wereld herhalen keer op keer dat vrede enkel kan worden bereikt via twee staten: Israël én Palestina.

Maar volgens Haim Bresheeth, emeritus professor en zoon van Holocaustoverlevenden, is dat model altijd een valstrik geweest. Sinds de Oslo-akkoorden van 1993 werd het door Israël en zijn bondgenoten vooral gebruikt als diplomatiek rookgordijn. In plaats van een rechtvaardige oplossing kwam er nog meer kolonisatie, onderdrukking en apartheid.

“De tweestatenoplossing is dood, en misschien is ze dat altijd al geweest”

Wie goed kijkt naar wat er sinds Oslo op het terrein gebeurde, kan daar moeilijk nog aan twijfelen. Israël breidde zijn nederzettingen in bezet gebied drastisch uit. De Muur, checkpoints en aparte wegen voor kolonisten maakten van de Westelijke Jordaanoever een lappendeken van afgesloten en steeds kleinere zones waaruit zoveel mogelijk Palestijnen weggepest worden.

De Palestijnen werden opgesloten in enclaves, terwijl Israël systematisch hun land, water en bewegingsvrijheid inpikte. Gaza werd een openluchtgevangenis en vervolgens één groot vernietigingskamp waar de Israëlische staat een Ëndlosung aan het uitvoeren is. (De "Endlösung", Duitse term voor ‘eindoplossing’, was het nazi-plan voor de systematische uitroeiing van de Joodse bevolking in Europa tijdens de Holocaust.)

Jeruzalem werd een exclusief Joodse stad. Het is vandaag onmogelijk om nog twee leefbare staten te creëren. En dat was volgens Bresheeth precies de bedoeling.

Afbeelding

Van Matzpen tot één staat

Bresheeth is geen nieuwkomer in dit debat. Al in de jaren 1970 was hij betrokken bij Matzpen, een radicaal linkse, antizionistische beweging in Israël. Daar ontstond het idee van twee staten, niet als diplomatiek einddoel, maar als tijdelijke stap richting gelijkheid en vrede.

Vandaag ziet hij dat idee als achterhaald. Het heeft gefaald, of is misbruikt. In plaats daarvan pleit hij, net als vele Palestijnse en Israëlische intellectuelen, voor één seculiere en democratische staat waar alle inwoners – Joden, Palestijnen en anderen – gelijke rechten hebben. Zoals ook in Zuid-Afrika apartheid werd vervangen door één gedeelde staat.

Voorstanders van twee staten zeggen vaak dat het “realistisch” is. Maar wat als die zogenaamde realiteit gebaseerd is op koloniale macht en militaire overheersing?

“De tweestatenoplossing werd gebruikt als rookgordijn voor apartheid”

Israël heeft altijd geweigerd om de fundamentele rechten van Palestijnen te erkennen: het recht op terugkeer, gelijke behandeling, en het recht op verzet tegen bezetting. Een tweestatenmodel dat die rechten negeert, is geen vredesplan, maar een legitimatie van apartheid.

Het alternatief: de One Democratic State Campaign (ODSC)

De roep om één democratische staat krijgt steeds meer vorm dankzij het Palestijns geleide initiatief ODSC – de One Democratic State Campaign. Dit netwerk van activisten en denkers weigert een gedetailleerde blauwdruk van een toekomstige Palestijnse staat op te leggen. Ze formuleren liever enkele brede, gedragen principes.

Afbeelding

Centraal staat het doel: de dekolonisatie van het historisch Palestina, van de rivier tot de zee. Niet via twee parallelle staten of een federatie, maar door het ontmantelen van het zionistisch systeem van overheersing en het vestigen van een constitutionele democratie waarin alle inwoners, inclusief terugkerende vluchtelingen, gelijke rechten hebben.

From the river to the sea everyone shall be free

De beoogde staat zal individuele en collectieve rechten garanderen, economische gelijkheid nastreven en geen enkele discriminatie toestaan op basis van afkomst, religie, geslacht, geaardheid of politieke overtuiging. Het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen van 1948 en daarna wordt expliciet erkend, samen met herstel of compensatie voor verloren eigendom.

 “Zolang Israël zijn militaire macht behoudt, blijft vrede onmogelijk”

ODSC beschouwt zichzelf als deel van een breder, internationaal progressief front tegen kolonialisme, racisme en ongelijkheid. Ze kiezen bewust de kant van Arabische en andere bewegingen die opkomen voor democratie, sociale rechtvaardigheid en bevrijding.

Politiek programma boven vage rechten

Volgens de initiatiefnemers is het niet voldoende om te blijven verwijzen naar internationale verdragen of mensenrechten. Wat nodig is, is een concreet politiek programma dat vertrekt vanuit de noden van het Palestijnse volk – in Palestina én in ballingschap.

De tweestatenoplossing, zelfs in haar meest genereuze vorm, zou slechts 22 procent van historisch Palestina beslaan. Intussen hebben de Israëlische nederzettingen dat aandeel verder teruggedrongen tot amper 16 à 18 procent en vandaag proberen Israëlische settlers, openlijk gesteund door het leger, zoveel mogelijk Palestijnen uit de Westbank te verdrijven.

Ondertussen is Gaza volkomen verwoest en is er ook geen verbinding tussen de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Een aparte Palestijnse staat, piepklein, omsingeld en economisch afhankelijk, is geen levensvatbare of soevereine oplossing.

De vergelijking dringt zich op met de Bantustans, kleine gebiedjes in het Zuid-Afrika van de Apartheid (1961-94) waar zwarte Zuid-Afrikanen zogenaamd autonoom konden leven en geen burgers meer waren van hun eigen land. In feite waren de bewoners er even rechtenloos als in de rest van de racistische staat.

Het ANC van Mandela heeft er steeds terecht tegen geageerd en bij de val van de Apartheid werden ze integraal in het grondgebied van Zuid-Afrika geïntegreerd.

Confederaties of binationalisme zijn volgens de ODSC slechts variaties op datzelfde ‘twee staten idee’, die de koloniale fundamenten intact laten. Enkel een éénstaatmodel – met gelijke rechten voor iedereen – kan de bestaande apartheid werkelijk doorbreken.

“Eén staat met gelijke rechten is geen utopie – het is de enige optie"

Na tientallen jaren van onderhandelingen, kolonisatie en onderdrukking, is het tijd om andere paden te bewandelen. De enige rechtvaardige oplossing is volgens Bresheeth en de ODSC een waarin alle inwoners van het historische Palestina gelijke rechten krijgen – ongeacht religie, afkomst of etnische achtergrond.

Internationale hypocrisie en morele moed

Bresheeth wijst op de rol van het Westen. Europese leiders zeggen vaak dat ze vrede willen, maar leveren tegelijk wapens aan Israël. Ze veroordelen geweld van Palestijnen, maar zwijgen over de structurele terreur van het Israëlisch leger.

De zogenaamde vredesdiplomatie is in realiteit een dekmantel voor steun aan een racistische en koloniale staat. Bresheeth vergelijkt het met de houding van het Westen tijdens de Zuid-Afrikaanse apartheid: pas toen massale internationale druk opkwam, werd verandering mogelijk.

Verandering zal niet van de onderdrukker komen

Wat nodig is, zegt hij, is morele moed. Zoals in Zuid-Afrika is verandering mogelijk. En die verandering zal niet van de onderdrukker komen, maar van de onderdrukten en hun bondgenoten wereldwijd.

De ODSC wil daarom bruggen bouwen tussen drie pijlers: de Palestijnse bevrijdingsbeweging, antizionistische Joden en de internationale solidariteitsbeweging. Die drie krachten kunnen samen strategische actie coördineren, ook al opereren ze autonoom.

Binnen Israël wil de ODSC inzetten op een Arabisch-Joodse alliantie tegen zionisme. In de Westelijke Jordaanoever kunnen activisten aangeven wat ze nodig hebben van de internationale gemeenschap. Palestijnen in ballingschap – vooral vluchtelingen – kunnen via gemeenschappelijke actie helpen bouwen aan de nieuwe staat.

Wat we nodig hebben, is verbeelding én een plan. De strijd voor gelijkheid en rechtvaardigheid in Palestina verdient een toekomst die voorbij gaat aan koloniale kaarten en diplomatieke taboes.

Zo’n tweestatenoplossing zal er alleen maar kunnen komen als sluitstuk van een internationaal vredesproces waarbij de belangrijkste actoren van de regio betrokken zijn en waarbij de veiligheid van alle partijen wordt gegarandeerd. Internationale waarnemers of zelfs troepen zullen wellicht nodig zijn voor het initiëren en het handhaven van zo’n eenstatenoplossing.

Bronnen:

ODSC Haim Bresheeth