"Qommunity biedt wat het systeem tekort komt: een veilige plek voor queer nieuwkomers"
“Wanneer queer personen in asiel-opvangcentra in België terechtkomen voelen ze zich vaak onveiliger dan in het land waar ze vandaan komen”, vertelt Dàtà, een van de oprichters van het queercollectief Qommunity.
“Voor mensen die uit landen komen waar het onveilig is om queer te zijn, voelt het als een opluchting om in België aan te komen, omdat ze denken dat ze hier meer beschermd zullen zijn. Helaas komen ze er snel achter dat dat niet altijd zo is”, voegt Dàtà eraan toe.
Qommunity is een grassrootscollectief dat zich inzet voor queermensen die nieuw zijn in België, vaak via een asielprocedure die allesbehalve gastvrij is. Wat begon als een spontane reactie op hulpvragen groeide uit tot een georganiseerde beweging met ontmoetingsmomenten, culturele activiteiten en directe ondersteuning bij medische en juridische hulp.
Dit weekend staat het Qommunity Festival op de planning. Een festival waar niet alleen gedanst kan worden, maar waar mensen uit de queergemeenschap elkaar door verschillende activiteiten kunnen ontmoeten. Op het programma staan workshops over consent, gentrificatie en toerisme, en rouw. Ook kan je naar een filmvertoning of een paaldans performance.
In dit interview vertellen twee organisatoren, Dàtà en Ellen, over het collectief, het festival en de nood aan ruimte en verbinding voor de queergemeenschap in België.
Kunnen jullie mij vertellen hoe Qommunity is ontstaan?
Dàtà: “Het idee was in de basis om tijdelijke ruimtes of evenementen te creëren waar queermensen die nieuw zijn in België op een natuurlijke manier in contact kunnen komen met anderen. Het is erg belangrijk voor ons dat dit niet op een soort white savior manier gebeurt, maar op basis van gedeelde interesses en waarden.”
“Community-building is iets wat voor de meeste mensen op een natuurlijke manier ontstaat, daarom willen wij het ook niet forceren. Het moet juist vanzelf kunnen ontstaan.”
“Dit zie je ook terug in onze oprichting. Drie jaar geleden begonnen mensen contact te zoeken met mij en wat van mijn vrienden voor hulp. Dat waren allemaal mensen met een queeridentiteit die in een asielprocedure zaten in België, en die allemaal dezelfde soort problemen ondervonden.”
“In eerste instantie verbaasde het mij dat ze met ons contact zochten omdat wij nooit hiervoor iets met deze problematiek hadden gedaan. Tegelijkertijd waren we het meteen met elkaar eens dat wij onze privileges en connecties in de stad wilden gebruiken om hen te helpen.''
Ellen, hoe ben jij bij het collectief betrokken geraakt?
Ellen: “Ik was eerder meer een ‘salonactivist’, dus actief op Instagram, waar ik mijn frustraties deelde over onrecht in de wereld. Dàtà was al lange tijd een vriend van me, en ik wist dat die al veel activisme deed. Op een gegeven moment voelde ik: ik wil niet alleen maar klagen, ik wil iets doen.”
“Toen hadden we een gesprek, en vroeg Data mij of ik wilde helpen het Qommunity Festival naar Antwerpen te brengen. Vorig jaar hebben ze al een editie in Brussel georganiseerd, en dit jaar wilden we het opnieuw doen, maar dan hier. Omdat Antwerpen mijn stad is en ik hier veel contacten heb, was dat praktisch gezien ook logisch.”
“Zo ben ik er dus bij gekomen, iets meer dan een jaar geleden. Sindsdien werk ik mee als co-organisator, met name rond het festival, maar ook binnen de bredere activiteiten van het collectief.”
Verbaasde het jullie hoe queernieuwkomers in België worden behandeld?
Dàtà: “Ja, ik denk dat je er toch ergens vanuit gaat dat het migratiesysteem in België wel oké is, vooral als je zelf nooit in die situatie hebt gezeten. Zelf kom ik uit Georgië, en ben ik ook gemigreerd vanwege mijn queeridentiteit, maar ik heb het geluk gehad dat ik naar België kon met een studentenvisum, dus ik heb de asielprocedure hier niet meegemaakt.”
“Maar als je dan de verhalen hoort van mensen die dat wel hebben meegemaakt, realiseer je je dat er veel misstanden zijn in opvangcentra en het migratiesysteem hier in België. Er is veel systematisch geweld en heel weinig goede opvang voor mensen uit de queergemeenschap. Dat maakt hen extra kwetsbaar, en resulteert erin dat velen zelfs op straat terechtkomen.”
Wat zijn de belangrijkste activiteiten van jullie organisatie buiten het festival?
Dàtà: “Een van onze kerntaken is het bieden van eerstelijnsondersteuning aan queerpersonen die asiel aanvragen in België. Het migratiesysteem hier is erg gewelddadig en onderdrukkend, vooral voor mensen met meerdere gemarginaliseerde identiteiten. Zodra je je identificeert als queer, veranderen je noden enorm, en dat wordt vaak over het hoofd gezien.”
“Veel mensen komen naar Europa met het idee dat ze welkom zullen zijn, zeker als queerpersoon. Alleen al een plek vinden om te slapen is vaak een probleem. Als mensen ons vinden – wat op zich al een privilege is, want we zijn klein en draaien volledig op vrijwilligers – proberen we te helpen met wat er direct nodig is. Dat kan gaan van een slaapplek tot het vinden van een queer-sensitieve huisarts of advocaat.”
“Daarnaast organiseren we wekelijkse ontmoetingsmomenten met telkens een ander thema: sociaal, educatief of cultureel. Het doel is dat queermensen in het asielproces op een natuurlijke manier in contact kunnen komen met andere mensen, zonder dat daar een geforceerde dynamiek bij komt kijken. De activiteiten zijn gratis en toegankelijk voor iedereen.”
Wat voor soort onderwerpen behandelen jullie tijdens die ontmoetingen?
Dàtà: “Dat varieert. Soms zijn het praktische sessies, zoals een ‘Know Your Rights’-workshop waar mensen vragen kunnen stellen aan een juridisch expert. Daar leren ze wat hun rechten zijn, wat heel belangrijk is want dat is voor veel mensen vaak onduidelijk.”
“Andere keren is het meer cultureel of creatief, zoals een workshop over hoe je een podcast maakt. We proberen een breed aanbod te hebben, zodat mensen zich op verschillende manieren kunnen uitdrukken en verbinden met elkaar. We hopen dat door deel te nemen aan deze activiteiten, er ook vriendschappen of connecties ontstaan buiten het collectief.”
“En ja, één keer per jaar organiseren we dus een groter festival, waar al die elementen samenkomen – educatie, cultuur, ontspanning, activisme. Het is het hoogtepunt van ons werk en een manier om alles wat we doen zichtbaarder te maken.”
Vullen jullie met dit brede aanbod een leegte in België?
Dàtà: “Ja, absoluut, ik denk dat grassrootsorganisaties altijd de gebreken en blinde vlekken van overheidsinstanties opvullen. Maar wat wij op vrijwillige basis doen, vooral op vlak van juridische of medische hulp voor nieuwkomers, zouden eigenlijk officiële instellingen moeten doen.”
“Er zijn mensen bij opvangcentra, Fedasil of het Rode Kruis bijvoorbeeld die betaald worden om dit werk te doen, maar door gebrek aan sensitiviteit of kennis niet goed met queernieuwkomers om kunnen gaan.”
“Daarnaast zijn er ook ronduit onderdrukkende structuren aanwezig. Bijvoorbeeld, het lijkt mij niet zo lastig om een lijst met namen van queer-sensitieve advocaten, dokters of organisaties op te hangen, maar het gebeurt niet. Daarom doen wij het.”
Hoe kijken jullie naar het huidige politieke klimaat in België en het belang van Qommunity?Ellen: “We leven in een tijd waarin queermigranten extra kwetsbaar zijn. Niet alleen door het asielsysteem, maar ook door de toename van queerhaat. Er is meer geweld, meer uitsluiting.”
“Het is bijna bizar om dit te moeten zeggen, maar queermensen die migreren verdienen ook veilige ruimtes en basisrechten. De realiteit is helaas dat in de twee jaar tijd waarin mensen moeten wachten op hun asielaanvraag, ze met nieuwe vormen van geweld en onderdrukking te maken krijgen.”
“Daarna wordt er verwacht dat ze gewoon kunnen meedraaien in de maatschappij, alsof ze in die twee jaar geen nieuwe trauma’s hebben opgebouwd. Dat is helemaal niet realistisch.”
Deze zaterdag is het festival in Antwerpen, hoe veel mensen verwachten jullie daar?Dàtà: “We verwachten ongeveer 300 tot 400 mensen. Dat is eigenlijk best veel, als je weet dat wij bij Qommunity maar met een team van zeven vrijwilligers zijn. Maar we proberen het zo inclusief en veelzijdig mogelijk te maken. Er zijn performances, gesprekken, workshops, films, én natuurlijk ook muziek en feest.”
“Maar het draait niet alleen om feesten. We willen ook overdag een ruimte creëren voor ontmoeting en reflectie. Niet iedereen heeft dezelfde manier om plezier te maken of om te verwerken wat er gebeurt in de wereld. Die verscheidenheid moet er ook kunnen zijn.”
“De locatie is ook geweldig, we organiseren het bij ExtraCity, dat is een eventlocatie waar ze ook politiek geëngageerd zijn. Ze boycotten bijvoorbeeld bepaalde producten en geven ruimte aan onderdrukte stemmen, zoals Palestijnse kunstenaars. Dat strookt met onze waarden.”
Er zijn nog kaartjes beschikbaar voor het Qommunity Festival, bekijk hier het programma.
Volg Qommunity hier op Instagram.
