Langdurig zieken: beleid pakt symptomen van probleem aan in plaats van oorzaken 

526.000 langdurig zieken

Het aantal langdurig zieken, mensen die meer dan een jaar arbeidsongeschikt zijn, is nog nooit zo hoog geweest. In België zijn er 526.000 mensen die als invalide zijn erkend. 1/3de ervan door ziektes die verband houden met depressie of burn-out en 1/3de door musculoskeletale aandoeningen. Twee ziektebeelden die nauw samenhangen met de steeds verslechterende arbeidsvoorwaarden.

De meeste invaliden zijn trouwens vrouwen en 55-plussers. Een onrustwekkend fenomeen dat steeds groter dreigt te worden door de maatregelen die de Arizona-regering beoogt. Als vertegenwoordigende organisaties van het middenveld en de werknemers, trekken wij aan de alarmbel.

Bezuinigingsmaatregelen contraproductief

Deze situatie is des te verontrustender gezien de huidige politieke context waarbij de federale regering een reeks bezuinigingsmaatregelen wil invoeren die de gezondheid van de werknemers verder zullen aantasten. Arizona wil tegen 2029 meer dan 23,3 miljard euro vinden om het tekort op federaal niveau onder de 3 procent van het bbp te brengen.

Werklozen activeren om tegen 2029 aan een tewerkstellingsgraad van 80 procent te komen

Hiervoor wil Arizona zo snel mogelijk en zoveel mogelijk mensen opnieuw aan de slag krijgen. Dit wil ze bereiken door de ‘restcapaciteit’ (de resterende geschiktheid om te werken) te beoordelen van de zieken, de werkloosheidsuitkeringen te beperken tot twee jaar, de ziekenfondsen te sanctioneren als zij onvoldoende ‘terug-naar-werk’-trajecten opstarten, de werkgevers aan te moedigen om werknemers snel terug aan het werk te zetten en het aantal controles op te drijven bij artsen die verdacht worden valse ziektebriefjes voor te schrijven.

Al deze maatregelen hebben slechts één doel: werklozen en arbeidsongeschikte personen activeren om tegen 2029 aan een tewerkstellingsgraad van 80 procent te komen. Dit beleid is niet enkel onmenselijk en bruut voor de zieken, maar ook onrealistisch en contraproductief. Tijdens de laatste drie maanden van 2024 telden we meer dan 526.000 invaliden tegenover 171.946 vacatures. Tel daar de 280.000 werklozen bij op en het is overduidelijk dat er onvoldoende werk is voor iedereen.

Dit beleid pakt de symptomen van het probleem aan in plaats van de oorzaken en staat bol van de stigmatiserende uitspraken die willen doen geloven dat werklozen profiteurs zijn en zieken bedriegers.

Langdurig zieken lui?

De redenering van de regering steunt op de responsabilisering van de zieken, de artsen, de werkgevers en de ziekenfondsen. Vakbonden, ziekenfondsen, verenigingen en gezondheidsexperts leggen een duidelijk verband tussen de verslechterende arbeidsvoorwaarden en de onrustwekkende stijging van het aantal zieken.

We stellen vast dat het werktempo van de werknemers steeds hoger komt te liggen en de productiviteitsdoelen steeds scherper worden gesteld, dat het zorgpersoneel structureel onderbemand is (met de gekende gevolgen voor de kwaliteit van de geleverde zorg) en dat de middelen van de openbare diensten constant verminderen.

Dit cijfer bevestigt onze vaststellingen: 84 procent van de arbeidsartsen die door Solidaris werden bevraagd, denkt dat “er meer inspanningen van de werknemers worden gevraagd ten opzichte van vroeger en dit zowel op mentaal als op fysiek vlak” (Solidaris).

Zodra deze vaststelling wordt aanvaard, is het onmogelijk de kwestie van de langdurig zieken te benaderen vanuit de veronderstelling dat deze mensen op de een of andere manier lui zijn.

Mythe van profiteurs

Het idee dat zieken verantwoordelijk zouden zijn voor hun situatie, of zouden profiteren, is een manier om het probleem te benaderen dat niet overeenstemt met de werkelijkheid en het individu met een enorm schuldgevoel opzadelt. Als je werkt, kan je in je behoeften voorzien, ben je nuttig voor de maatschappij, geef je zin aan je leven, schep je banden.

Als het werk onder goede voorwaarden kan worden verricht, je goed wordt betaald en het je niet ziek maakt, kan het inderdaad emanciperend zijn. Daarom kiest niemand ervoor ziek te worden of te blijven om te profiteren van zogenaamd nietsdoen. Ziek worden, en dan nog door het werk, is geen luxe en is nooit comfortabel.

Het is bovendien cruciaal om het probleem van de gezondheid op het werk, vanuit een collectief oogpunt te analyseren. In de sector van de huishoudhulpen bijvoorbeeld is er elke dag één werkneemster op de vijf arbeidsongeschikt. Peesontstekingen, blootstelling aan schadelijke chemische stoffen en musculoskeletale aandoeningen zijn dagelijkse kost voor deze werknemers, die door hun uitputtende arbeidsvoorwaarden hun lichaam beschadigen.

In die sector, net als in vele andere, is elke poging om het fenomeen te individualiseren ofwel een analysefout ofwel intellectuele oneerlijkheid. Het is dankzij collectieve oplossingen zoals risicopreventie, het aanwerven van voldoende personeel en collectieve arbeidsduurvermindering dat we erin zullen slagen de arbeidsvoorwaarden en de gezondheid van zoveel mogelijk werknemers te verbeteren.

Beter voorkomen dan genezen

Op het vlak van gezondheid op het werk en met het oog op het inperken van het stijgend aantal langdurig zieken, is het noodzakelijk om nieuwe investeringen te doen voor risicopreventie, de begeleiding van zieken en het aanwerven van bijkomend personeel in knelpuntberoepen.

Systemen die winst boven mens stellen, hebben vaak onomkeerbare gevolgen voor de gezondheid van werknemers

De drang naar “steeds meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt” waar rechts voor pleit en die als enige doel heeft de productiviteit van de ondernemingen voortdurend te verhogen, lijkt trouwens niet te verzoenen met ambitieuze gezondheidsdoelstellingen. Nachtarbeid, overuren presteren, meerdere jobs combineren: al die systemen die de winst boven de mens stellen, hebben ernstige en vaak onomkeerbare gevolgen voor de gezondheid van de werknemers.

Door middel van maatregelen die nog sterker gericht zijn op concrete oplossingen om de arbeidsvoorwaarden te verbeteren, kunnen we niet alleen de werkdruk verlichten, maar ook het werk minder zwaar maken en de zieken beter begeleiden.

Arbeidswereld is ziekmakend systeem

Anders dan deze regering kiezen wij resoluut voor een beleid dat de harde realiteit onder ogen ziet. Wij durven wél politieke maatregelen voor te stellen die daadwerkelijk het hoofd bieden aan de gezondheidscrisis op de werkvloer.

Vandaag moeten we vaststellen dat werk niet langer voldoet aan de voorwaarden van zingeving en menselijke waardigheid. Daarom verwerpen wij de logica van blinde besparingen en productiviteitsdwang, die werknemers tot uitputting drijft met als enig doel de concurrentiepositie van onze bedrijven te versterken.

Aangezien oorzaken aanpakken altijd doeltreffender is gebleken dan de gevolgen behandelen, stellen we een preventieve aanpak voor om te vermijden dat mensen ziek worden door het werk. De arbeidsduur verminderen, personeel aanwerven in knelpuntberoepen, investeren in onze openbare diensten en in risicopreventie, dit zijn allemaal ambitieuze maatregelen om de toename van het aantal langdurig zieken tegen te gaan en om het ziekmakende systeem dat de arbeidswereld is geworden, te doorbreken.