Handelsoorlog VS-China: Wapenstilstand of Nieuwe Fase?

Het geduld, het strategisch denken en de schaakachtige aanpak van het Chinese leiderschap hebben hun kracht bewezen. Een van de oudste weekbladen ter wereld, het Britse conservatieve Spectator, publiceerde een artikel op de voorpagina met een titel die alles zegt: “China heeft de handelsoorlog met Trump gewonnen.”

De reacties in de Amerikaanse en westerse media na de onderhandelingen in Genève, die kort waren en door beide partijen officieel als ‘succesvol’ werden bestempeld, waren vrijwel unaniem: Trumps schijnvertoning en zijn zogenaamde ‘Bevrijdingsdag’ eindigden niet in een overwinning, maar in een capitulatie.

Iets meer dan honderd dagen na het begin van zijn tweede ambtstermijn staat Trump al onder intense binnenlandse druk. Hij kwam geen enkele van zijn campagnebeloften na. Erger nog, de schade die hij de Amerikaanse samenleving heeft toegebracht, zelfs aan de oligarchen en het grootkapitaal, blijkt onomkeerbaar.

China heeft de handelsoorlog met Trump gewonnen

In tegenstelling tot kleine vazalstaten als Macedonië, waar ambassadeurs van de VS en de EU zwarte lijsten opstellen van corrupte hoge ambtenaren, wordt in de VS willens en wetens weggekeken van de privézaken van de president en de flagrante belangenverstrengeling waarbij hij en zijn familie in meer dan twintig landen betrokken zijn.

De laatste onthulling? Een ‘geschenk’ van Qatar – een ultraluxe jet in de stijl van Air Force One, die zal worden ondergebracht in de toekomstige presidentiële Trump-nalatenschap.

Bron van aanmoediging

Hoewel sommige westerse landen (met het Verenigd Koninkrijk voorop) al hebben toegegeven aan de grillen van Trump en de EU zich nog steeds opmaakt voor onderhandelingen in de hoop op een betere deal, is de eerste overwinning van China een enorme bron van aanmoediging voor de rest van de wereld. Pesters horen niet thuis in de internationale economische orde.

China is natuurlijk China – niet iedereen kan Beijings strategie als voorbeeld nemen, maar er zijn wel lessen te trekken: haast je niet, wees geduldig en laat de grote spelers het voortouw nemen. Met Trump is niets stabiel of voorspelbaar – hij kan 's ochtends het ene zeggen en 's avonds het tegenovergestelde.

Trumps schijnvertoning en zijn zogenaamde ‘Bevrijdingsdag’ eindigden in een capitulatie

Paradoxaal genoeg was het VS-president Nixon die de deuren naar China opende door de handelsbetrekkingen te normaliseren. George W. Bush en Obama lieten China toe tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Nu lijkt China degene die die economische wereldorde verdedigt – een orde die diep neoliberaal en onrechtvaardig is.

Maar zoals sommige linkse economen uit mijn westerse vriendenkring betogen, biedt de WTO nog steeds een beter kader van internationale regels dan het economisch darwinisme en de jungletactieken van Trump. Toch is dit geen moment voor euforie. China, dat dit conflict al lang zag aankomen, had er zich op voorbereid. Het deed dat onder meer door zich meer te focussen op zelfredzaamheid.

Daardoor heeft China (slechts) de eerste slag gewonnen. Niet alleen de regering-Trump, maar ook het bredere Amerikaanse en westerse establishment beschouwt China immers als een belangrijke economische rivaal, zo niet als een regelrechte vijand. Die spanning zal niet verdwijnen met de eerste nederlaag van Trump. De enige vraag is waar en hoe het conflict zal escaleren.

Een te verwachten tactiek is dat er opnieuw druk zal worden uitgeoefend op kleinere en meer afhankelijke landen om hun economische banden met China te verbreken. Met andere woorden, een eis tot loyaliteitsbeloften op basis van de autoritaire logica van “als je niet voor ons bent, ben je tegen ons”. Dit zal de echte test zijn voor eender welk land – zelfs het kleinste –  dat werkelijk opkomt voor zijn nationale belangen.

De – om het zacht uit te drukken – zelfvernietiging die het gevolg is van Trumps roekeloosheid, zal de VS-economie op de lange termijn duur komen te staan. Washington is niet langer een geloofwaardige partner. De VS gedragen zich als de spreekwoordelijke oude vrouw met honderd grillen. Het bedrijfsleven heeft behoefte aan stabiliteit en voorspelbaarheid.

Toch zijn het de armste Amerikanen die nu al de ergste gevolgen ondervinden. Ironisch genoeg zijn de grootste slachtoffers vaak de mensen die op Trump hebben gestemd omdat ze dachten dat hij “een man van het volk” was.

Trump kwam geen enkele van zijn campagnebeloften na

Helaas blijven Amerikanen zich grotendeels onbewust van de catastrofale gevolgen van het buitenlandse beleid van hun land. Militaire expansie en een imperialistische houding leiden er zelden tot publieke verontwaardiging. Joe Sixpack is veel gevoeliger voor wat zijn huishoudbudget raakt.

Misschien is dat de reden waarom dit presidentschap als een wake-up call kan dienen, een moment waarop Amerikanen over hun heggen heen kunnen kijken. Waarom schreeuwt China niet zoals Trump? Waarom leven Chinese burgers veiliger en stabieler? Wat gebeurt er als een staat investeert in het algemeen belang in plaats van in een oligarchische kliek waartoe ook de eigen politieke elite behoort?

Tegenbeeld

De VS – en het Westen in bredere zin – vrezen niet zozeer het succes van China in het buitenland, maar dat in hun eigen binnenland. China is immers alles wat zij niet zijn: het land is toegewijd aan armoedebestrijding, innovatie, onderwijs, hernieuwbare energie en milieubescherming. Het concentreert zich met andere woorden op de toekomst. Het Chinese buitenlands beleid is niet agressief, maar wel overtuigend.

China streeft niet naar isolatie, maar bevordert juist het bouwen van bruggen en samenwerkingen die wederzijds voordeel opleveren. Tegelijkertijd is het een van de weinige landen die de VS duidelijk en zonder schroom heeft laten zien dat het geen vernedering, bedreigingen of dwang tolereert – en met even krachtige economische tegenmaatregelen heeft gereageerd.

Het westers apparaat is doodsbang voor goede voorbeelden die suggereren dat de wereld er anders zou kunnen uitzien

Terwijl wij in de Balkan met onze buren ruziën over onze ‘gedeelde geschiedenis’, pleit China voor een “gemeenschap voor de mensheid met een gedeelde toekomst”.

Natuurlijk loop ik het risico om op een zwarte lijst te worden gezet door 'factcheckers' en door het Westen gefinancierde ngo's en denktanks die geobsedeerd zijn door de “kwaadaardige invloed van China in de Balkan”, alleen al omdat ik deze woorden op papier zet.

Zij maken deel uit van een westers apparaat dat doodsbang is voor goede voorbeelden die suggereren dat de wereld er anders zou kunnen uitzien.

Socialisme voor de rijken, kapitalisme voor de armen

Voor internationaal links is de strijd niet voorbij zolang het huidige mondiale handels- en economische systeem, gebaseerd op WTO-normen en neoliberale globalisering, de overhand heeft.

Een van de weinigen die dieper graaft naar de structurele wortels van de crisis is Yanis Varoufakis. Hij gaf een briljante analyse van het ontstaan van het Amerikaanse tekort vanuit een systemisch, historisch perspectief, in plaats van alleen maar de schuld te geven aan roekeloos management of oligarchische hebzucht.

Tenzij dit systeem wordt ontmanteld, zal de wereld blijven balanceren op de rand van nieuwe oorlogen

Hij voerde het falen van de VS terug naar het kapitalisme zélf en naar de naoorlogse orde, waarin de VS tot supermacht uitgroeide dankzij oorlogswinst en het Marshallplan – een strategie om markten op te bouwen voor eigen gewin.

De crisis van 2008 en de bezuinigingsmaatregelen van de EU komen nu als een boemerang terug en treffen de VS-economie midscheeps. Zo ontstond de vicieuze cirkel van socialisme voor de rijken en kapitalisme voor de armen.

Tenzij dit systeem wordt ontmanteld, zal de wereld blijven balanceren op de rand van nieuwe oorlogen – oorlogen om winst, oorlogen omwille van de oorlog – vooral tegen degenen die vrede zoeken en een alternatief samenwerkingsmodel bieden. Daarom is deze eerste slag nog lang niet het einde van de oorlog. Beijing weet dat maar al te goed.

Afbeelding

Biljana Vankovska is hoogleraar politieke wetenschappen en internationale betrekkingen aan de Ss. Cyril en Methodius Universiteit in Skopje, lid van de Transnational Foundation of Peace and Future Research (TFF) in Lund, Zweden, en een invloedrijke publieke intellectueel in Macedonië.

Dit artikel verscheen eerder op Peoples Dispatch. De vertaling is van Jan Reyniers.