Getuigenis Peter Mertens

Bij het heengaan van Jo Cottenier, een pionier

“Revoluties zijn de locomotieven van de geschiedenis” zei Marx. Ik weet niet of Jo zijn baard liet inspireren door Karl; zijn leven in elk geval wel. Je hebt machinisten nodig op zo’n locomotief, en je hebt de locomotief zelf nodig. Die was er niet, einde van de jaren zestig in ons land, en dus besloot een generatie pioniers om zelf een revolutionaire partij te bouwen.

Jo Cottenier was amper 22 jaar oud toen hij zijn studies geneeskunde aan de haak hing om in Limburg aan de mijnen mee te helpen een nieuwe partij op te richten.

Vandaag nemen wij afscheid van een pionier, van iemand die zijn hele leven lang de locomotief heeft gevoed met kolen van kennis en engagement. Want ja, Jo was dorstig naar kennis, en op zijn zeventigste nog net even leergierig als toen hij twintig was.

Alleen wie zijn leven lang leerling blijft kan ook echt leraar zijn, en dat was hij, onverzadigbaar, autodidactisch, systematisch. Vol passie vertelde hij over de gesprekken die hij had met zijn zoon over de laatste evoluties in de technologische sector.

Jo was een communist en heeft samen met al die anderen van zijn generatie zijn talent, begeestering en verbetenheid ingezet om een nieuwe communistische partij in ons land op te richten, AMADA dat later evolueerde naar de PVDA. Van het blad met dezelfde naam werd Jo zowel hoofdredacteur als cartoonist.

Op de omslag van het eerste nummer: een bourgeois-politieker die de handen vouwt, knielt en het volk oproept om op hem te stemmen. Het bijschrijft is eenvoudig: “ik beloof u alles”. Getekend: Jo Cottenier.

Twintig jaar geleden heb ik een aantal teksten van Jo gekregen, handgeschreven. Nota’s over politieke economie, nota’s over Vandervelde en de staat, nota’s over Hendrik De Man. Ik heb nooit zo’n heldere, secure en methodologische nota’s gezien.

Jo bezat een enorme rigeur in de studie. Hij baseerde zich niet op gazettenknipsels of nieuwspraat, maar op de basisdocumenten van het VBO, van de Generale, van de Europese Commissie of van de Europese Ronde Tafel. Naar de bron, en dat dan analyseren.

Daar kwamen boeken van, die zelf basiswerken zijn geworden. Zijn boek over de geschiedenis van de Generale Maatschappij van België bijvoorbeeld, kortweg ‘De Generale’ genoemd. En nadien het boek dat hij samen met Kris Hertogen maakte, ‘De tijd staat aan onze kant’, een dankbaar houvast voor menig strijdsyndicalist in de jaren negentig.

Omdat hij zichzelf graag liet uitdagen over vernieuwing en wetenschap, was hij zelf ook drager van verandering in de partij. Hij heeft de eerste stenen van onze studiedienst gelegd, en later ook van ons documentatiecentrum, samen met Nikol Lanin.

Hij heeft de economische lijn van onze partij uitgewerkt, en de sociaaleconomische programma’s van de verschillende regeringen gefileerd in de groene en rode brochures. Hij heeft de Europese dimensie van de strijd benadrukt, en was inspirator was van onze Eurostop van december 1991 in Brussel tegen de plannen van Maastricht. Hij zette al vroeg de kwestie van het klimaat centraal in onze partij.

Jo behoorde tot die generatie intellectuelen van mei ’68 die niet voor zichzelf hebben gekozen en die nooit hun kar hebben gekeerd. Jo heeft zijn leven ten dienste gesteld van de bevrijding van de arbeid en het ontwikkelen van de arbeidersstrijd. Zijn bedoeling was niet om syndicalisten te behagen, zijn bedoeling was inzicht te brengen, en dat deed hij vol overgave.

Hij stelde vragen, deed nadenken, luisterde naar de ervaring en de kennis van syndicalisten. Zo werden de strijd en de studie verbonden, ook in zijn engagement. Tegen de sluiting van de staalindustrie in Athus, in de dokstaking in Antwerpen, en in de strijd van de Forges de Clabecq in Tubeke einde van de jaren 1990 met Roberto D’Orazio, Silvio Marra en consoorten.

Zijn blik ging verder dan het kleine België. Het venster van Jo gaf een bredere kijk op de wereld: van Europa tot de Verenigde Staten, van het Midden-Oosten tot China, en speciaal Palestina dat hem erg nauw aan het hart lag.

In 2011 was ik in Cuba met hem en logeerden we in een heel klein hotelletje op de eerste verdieping. Achter zijn ernstige uiterlijk leerde ik een andere Jo kennen, goedlachs en gevoelig, een mooie ziel. Maar nog altijd systematisch, want toen we ’s avonds thuiskwamen van onze werkbezoeken ging meteen de laptop open om alles te verwerken. We gaan dat samendoen Jo, zei ik, en hij lachte en ging twee pintjes uit de ijskast halen.

“Je moet nuchtere en geduldige mensen maken die niet wanhopen bij de ergste verschrikkingen en zich niet opwinden bij elke stommiteit” wist Antonio Gramsci toen hij de Communistische Partij van Italië aanvoerde tijdens de zwarte jaren. Het spoor naar voren is niet altijd recht en er zijn moeilijkheden genoeg geweest, ook in onze partij. Maar Jo was nuchter en geduldig en wond zich niet op bij elke stommiteit.

Ik hou van reizen, niet van aankomen. Dat is misschien de Odysseus van iedereen. Jo kwam uit West-Vlaanderen maar de reis van zijn geëngageerde leven bracht hem naar Leuven en Antwerpen, naar Peking en Beiroet, naar Charleroi en Brussel, naar Havana en Chicago, naar Aalst en terug naar Antwerpen. Pionier, van Nederlands naar Frans naar Engels, met alleen de werkende klasse als vaderland.

Hij hield van fotografie, van kunst, en van de fantastische tekeningen die zijn zoon Philippe maakte in Granada in Spanje, waarover hij niet ophield te vertellen. Jo was rood en hield van groen, ook letterlijk. Het Rivierenhof werd zijn tuin en Anne zijn partner. Hij hield van het delen van al dat moois, het liefst met Anne. Het delen van zijn passie met zijn geestesgenote, zijn partijgenote, zijn lief. Toen dat wegviel gaapte een grote wonde.

Met Jo Cottenier verliezen we een monument, een marxistisch econoom, een baken van engagement en een pionier van onze partij.

Mijn deelneming aan Thomas en Philippe bij het plotse heengaan van jullie vader.

Mijn deelneming aan al zijn kleinkinderen, waarover hij met zoveel vreugde sprak.

Mijn deelneming aan zijn broer en zus en al de familie.

Mijn deelneming aan Wies.

Wij verliezen allemaal een rots, maar ‘ceux qui ont des camarades ne mourront pas’ (zij die kameraden hebben zullen niet sterven), zo zegt men.

Rest in Power comrade.

Peter Mertens, Algemeen Secretaris van de PVDA

Afbeelding

Bron: Facebook Peter Mertens – 31 augustus 2024

met 11 reacties.

• Ivan Van de Velde: Veel sterkte Peter en aan de familie van jo… Een prachtig mens en topper die niet zal vergeten worden …
• Alain Claessens: Mooi eerbetoon aan één van de grondleggers van onze partij, Peter.
• Els Roes: Mooi eerbetoon van Peter Mertens. Niets dan respect voor mensen, zoals Jo, van die eerste generatie, die de PVDA stichtte en uitbouwde, én er levenslang trouw aan bleef. Dank u, Jo Cottenier voor het inspirerende voorbeeld.
• Frank Caes: Respect, rust zacht kameraad.
• Mie Branders: Mooi eerbetoon. Zijn monkellachje. Daar hield ik ook zo van.
• Denis Bouwen: Ik ben geen communist. Maar ik heb groot respect voor zulke geëngageerde mensen die nooit hun kazak draaiden. Er waren er anderen, die van heel links naar heel neoliberaal evolueerden… Jo kende ik niet echt. Zijn partner Anne wel. Schitterende vrouw. Als zij samen waren, zegt dat ook iets over Jo. Moge hij in vrede rusten.
• Ronny Struyf: Bedankt voor die woorden Peter. Erg treffend.
• An Buelens: Prachtig en ontroerend eerbetoon, Peter.
• Samuël Van Den Eeckhout: Jo was één van die personen die mij naar vormingen deed gaan louter en alleen omdat hij ze gaf, of naar debatten omdat hij in het panel zat.
  Hij was ook één van de laatste personen die Romain, de eerste voorzitter in Aalst, net voor zijn overlijden sprak.
  Hij was een grote inspiratiebron en voorbeeld voor mij; zowel omwille van zijn integriteit, zijn kennis als zijn toewijding.
  Dank, voor alles, Jo.
• Germain Mugemangango: Het allerbeste voor heel zijn familie en zijn vrienden.
• Andries Smet: Na het ‘Vernieuwingscongres’ zei de PVDA te streven naar ‘Socialisme 2.0’. Dat vind ik een goede omschrijving van ons einddoel. Ik zou graag hebben dat de partij zich daaraan houdt. Wij zijn voor een eigentijds en democratisch socialisme: een Socialisme 2.0.