Tom Sauer: de Russische mens is geen perfecte vijand. En weerlegging.

Onze vrije pers en vrijheid van meningsuiting doet zijn werk.  In HUMO komt in het debat gevoed door de koorts van militarisme en herbewapening opnieuw een originele stem aan bod. De alternatieve academische visie van professor Tom Sauer is stevig beargumenteerd en de analyse stoelt op de feitenkennis van de expert die de situatie volgt sinds jaren. Enkele vooraanstaande observatoren en politici kiezen er persoonlijk voor. Dat is niet verboden, alleen stenen veranderen nooit van mening. Het integrale interview is gretig gedeeld op sociale media, dat kunnen wij hier niet doen, uit eerbied voor het copyright en de inspanningen en kosten gedaan door het medium en haar journalisten. We geven een paar sterke passages en een persoonlijke beoordeling, met verwijzing naar de clash of ideas, en de tegenstrijdigheid tussen buik en brein. ___ "Tom Sauer, professor tegen de stroom in: ‘De NAVO had allang opgedoekt moeten zijn’ ___ ‘Het idee dat Poetin ons zal aanvallen is te gek voor woorden.’ Daarmee gaat Tom Sauer lijnrecht in tegen wat de meeste experts, topmilitairen en politici al maanden orakelen. Hij betreurt dat Europa zich in een nieuwe wapenwedloop dreigt te storten en pleit voor betere relaties met Rusland. En Trump? Die krijgt een pluim, omdat hij tenminste probeert de oorlog in Oekraïne te beëindigen. ‘Toen ik Zelenski in het Witte Huis bezig zag, had ik niet het gevoel dat hij het begrepen had.’ ___ Als professor Internationale Politiek (UAntwerpen) leidt Tom Sauer de diplomaten van morgen op. Hij heeft onderzoek gedaan aan de prestigieuze Harvard University en boeken geschreven over geopolitiek, raketafweer en kernwapens. Na de aankondiging dat de EU zich voor 800 miljard euro extra wil herbewapenen sneerde hij in een opiniestuk dat Europa het noorden kwijt is. Hij windt zich al langer op over het ‘eenzijdige oorlogsdiscours’ in de media.TOM SAUER «Ik heb in mijn carrière meer dan driehonderd opiniestukken geschreven en geef zo’n 25 lezingen per jaar. Achteraf zeggen mensen: ‘Eindelijk horen we eens een ander geluid. Waarom komen uw analyses nooit aan bod in de media?’ Sinds de start van de oorlog in Oekraïne heeft de VRT mij amper twee keer uitgenodigd. Al drie jaar lang horen we bijna uitsluitend oorlogstoeteraars in die debatprogramma’s: professoren en militairen die beweren dat er maar één schuldige is – Poetin. Ze beschouwen hem als een getraumatiseerde gek die de val van het grote Russische Rijk nooit heeft verteerd en die Europa kapot wil maken.» HUMO Poetin heeft de implosie van de Sovjetunie toch het grootste drama uit de geschiedenis genoemd? SAUER «Hij zal dat niet leuk hebben gevonden, maar Rusland is nog altijd het grootste land ter wereld. U denkt toch niet dat die bevolking zit te wachten op een stukje Donbas? Goed, daar zitten grondstoffen in de bodem die Poetin graag zal inpikken. Maar de Donbas en de Krim zullen de Russen vooral geld kósten, want alles ligt daar plat.» (...) ___ »We hebben de Russen decennialang vernederd, gekoeioneerd en uitgesloten. Het was dom en arrogant om te denken dat we de NAVO konden uitbreiden tot in hun achtertuin. Vooral de NAVO-top van 2008 in Boekarest heeft Poetin woest gemaakt. Daar riepen de Amerikanen Oekraïne en Georgië uit tot kandidaat-lid van de NAVO, hoewel Poetin vooraf honderd keer had gezegd dat dat een dikke, vette rode lijn was: Rusland ziet Oekraïne als een cruciale bufferstaat. Logisch, als je weet dat de Europeanen twee keer aan de poorten van Moskou hebben gestaan: tijdens WO II heeft Hitler twintig miljoen sovjets de dood ingejaagd en honderd jaar eerder rukte Napoleon door de Oekraïense velden op tot in Rusland. Oekraïne heeft altijd tot de Russische invloedsfeer behoord.» HUMO Mag Oekraïne als vrij land niet zelf beslissen onder welke vleugels het kruipt? SAUER «In een ideale wereld wel. Maar Oekraïne was verdeeld. Het oosten keek naar Rusland, het westen naar Europa. Men had dat land neutraal moeten houden, zoals Poetin eiste. Dan was hij nooit binnengevallen. Toen de EU Oekraïne in 2014 in de westerse invloedsfeer probeerde te krijgen, annexeerde hij de Krim en stuurde hij troepen naar de Donbas, omdat een land in conflict geen lid kan worden van de NAVO. Hij had dat allemaal aangekondigd, maar wij wilden het niet horen. »We hebben een supermacht met 6.000 kernwapens en een reusachtig ego uitgedaagd, en nu krijgen we de boemerang in ons gezicht. De Oekraïense vluchtelingen zitten in Europa, onze energieprijzen zijn door het dak gegaan, de chemiesector kreunt en de Duitse autofabrieken zijn aan het sluiten. Amerika heeft daar geen last van. Vroeger kochten we goedkoop Russisch gas, nu voeren we duur schaliegas in uit de VS, met desastreuze gevolgen voor het milieu.(...) Frankrijk en Duitsland wilden niet dat Oekraïne bij de NAVO kwam, ze wisten hoe gevaarlijk dat was. (Fors) Maar de Amerikanen hebben dat door onze strot gerámd!» ___ HUMO Uw collega’s hameren er al jaren op dat Poetin niet zal stoppen in Oekraïne. SAUER (hoofdschuddend) «Het idee dat hij ons zal aanvallen is te gek voor woorden. Het gaat hem enkel om Oekraïne als buffer. De Baltische Staten en Polen horen bij de NAVO: als hij díé aanvalt, krijgt hij op zijn doos.» (..) HUMO Waarom bouwt hij zijn leger dan op van 600.000 naar 1,5 miljoen soldaten, en gaat nu al 30 procent van zijn overheidsbudget naar defensie? SAUER «Allee, hij slaagt er na drie jaar zelfs niet in om in Kiev te raken! Naar schatting 800.000 Russische soldaten zijn al gesneuveld of gewond geraakt. Zijn bevolking is de oorlog beu.» HUMO Ah? Houdt Poetin rekening met zijn bevolking? SAUER «Ja. Zelfs autoritaire leiders doen niet zomaar hun zin. De Russische economie houdt dit niet lang meer vol: de inflatie staat op 21 procent, er zijn grote tekorten op de arbeidsmarkt. Poetin heeft er alle belang bij die oorlog te beëindigen.» HUMO Kun je die Europese legers zomaar bij elkaar optellen? SAUER «Dáár zit het probleem. De Europese defensie is heel inefficiënt georganiseerd: 27 bonsai-legertjes met aparte wapensystemen. Laat ze beter samenwerken en je doet meer met hetzelfde budget. Maar we hebben nú al een grote voorsprong op de Russen. Waarom vrezen we dan dat Poetin met zijn tanks tot hier komt? Dat is onzin. Hij wil dat niet en hij kan het niet. Helaas zitten we in een oorlogshysterie die door het defensie-establishment handig wordt gebruikt om nog hogere budgetten binnen te rijven. Zodra de oorlog stopt, krijgen ze die kans niet meer. »Gelukkig scharen almaar meer mensen zich achter mijn vredesverhaal: Kris Peeters, Walter Zinzen, Gwendolyn Rutten, Mieke Vogels, Jan Peumans. We hebben in België ook gewoon geen geld voor een wapenwedloop.» (..) ___ SAUER «In mijn boek ‘De strijd voor vrede’ schrijf ik dat het plaatje voor Oekraïne niet zo negatief hoeft te zijn. Eén: het blijft een soevereine staat. Dat wilde Poetin niet, hij is de oorlog begonnen om Oekraïne te ‘denazificeren’ – wat dat ook betekent – én de regering-Zelenski te vervangen door een marionettenkabinet. De Oekraïners houden een kleiner land over, maar zullen Zelenski’s opvolger wel zelf mogen kiezen. »Twee: het zal een democratie worden. Dat heeft Poetin ook niet graag, want het kan de Russische bevolking op ideeën brengen. »Drie: Oekraïne wordt waarschijnlijk lid van de EU. Dat betekent wel dat wij moeten betalen voor de heropbouw en dat onze boeren moeten concurreren met goedkoop voedsel uit Oekraïne. »Vier: Oekraïne zal een sterk leger behouden, al hoop ik dat er wapenbeheersingsakkoorden komen met Rusland.» (..) »De vergelijking met de rol van Lieven Annemans tijdens de coronacrisis is niet zo gek. Ook toen was de pensée unique verpletterend en werden kritische stemmen gemarginaliseerd. Ik ben volledig gevaccineerd en was het niet eens met het discours van Annemans, maar gefundeerde afwijkende meningen moeten wel aan bod kunnen komen. Dat dat niet kon, deed veel mensen afhaken. Zij kijken geen tv meer, wantrouwen de mainstreammedia en zoeken hun informatie in echokamers waar complottheorieën circuleren. Dat is gevaarlijk voor onze democratie.» ___ Lees meer in Humo, het interview bevat nog heel wat bedenkingen die hout snijden, en vandaag extreem relevant zijn. __

Opmerking

_________

Sommige tijdgenoten in ons land en elders steken alles op een monsterlijke Vladimir Poetin. Dat is lui, kiezen voor gemak ook, dan hoef je noet veel te lezen of nieuws te volgen: je kunt jezelf dan wijsmaken: "Er is één duidelijke, Verschrikkelijke slechterik. Daaruit komt "al de rest" voort." Zo gaat het in de politiek en de geschiedenis echter niet, nooit. Historici weten dat, als ze eerlijk nadenken. Poetin is geliefd in zijn land. (En zelfs herr Hitler was gewenst in Duitsland in de jaten dertig, tot de eerste nederlagen in 1942-1943, El Alamein en Stalingrad). Volkomen Duivelse mensen, dat is de taal, de manier van denken en voelen van kindersprookjes. Daarbij houd ik in het achterhoofd dat Poetin en zijn entourage kritische journalisten laten ombrengen. Die man is wreed en meedogenloos naar wie hem verraad of trefzeker tegenwerkt. Maar read my lips: ook een dictator wil in de limiet zijn volk verder brengen, dienen, tevreden stellen. Daarom was zelfs een wrede dictator als Stalin in staat in zijn bed te sterven, niet aangehouden, niet geliquideerd. _____________ De analyse van Sauer lijkt mij een volwaardige alternatieve lezing van de historische crisis-situatie. Dat mag niet verwonderen: historici weten het: wij hebben het voordeel vaak vele jaren na de feiten haarfijn te kunnen uitpluizen wat er precies heeft gespeeld; weten wat er op een bepaald ogenblik in de tijd aan het gebeuren is, is een uiterst moeilijke opdracht. We weten het niet. Gedrag van mensen en naties is niet zo eenvoudig als de opgaven waar de handarbeider zich voor geplaatst ziet. Daarom verdienen ook visies die tegen de meest gehoorde opinie van een bepaald moment in gaan, ernstige aandacht. Pas binnen tien of twintig jaar zal duidelijk zijn wie het best de werkelijkheid had beschreven. Het zou mij niet verbazen indien de standpunten van het Westen te weinig begrip en empathie opbrengen voor de Russische positie. En het lijkt niet onwaarschijnlijk dat de Mens keer op keer zin krijgt "om het uit te vechten". De grote denker René Girard bracht met zijn theorie over "De Zondebok" al een verklaring waarom mensen "zondebokken" aanduiden in pijnlijk lastige crisistijden; zoals hele dorpen, hele naties in tijden van de pest uit wanhoop en gebrek aan inzicht en perspectief... dan maar de Joden in de stad het hoekje om hielpen. Zou het misschien kunnen dat in heftige periodes van crisis en onzekerheid onze soort ook gewoon "een vijand zoekt"? De spanningen fysiek wil uitwerken, "af-reageren". Soms is de werkelijkheid bijzonder verrassend, en kan een simpele wet, een soort actie-reactie principe, bepaalde grote fenomenen vrij goed verklaren. Zoals de 'wens' in Europa stante pede een kleine duizend miljard in wapens te investeren, en naar een volgende oorlog uit te kijken. Het zal erom spannen of verstandige, empathische analyses zoals deze de meer instinctief aangestuurde plannen en de verhitte sfeer nog zullen kunnen tot rede brengen en kalmeren. Kan het ergerlijke fenomeen van de komst van Trump misschien het nodige momentum bieden om alsnog tot redelijkheid te komen? Het zou de moeder aller verrassingen zijn. _______ Illustratie Portret van prof Tom Sauer op 28 april tijdens een conferentie te Leuven, Stefaan Cordier via Flickr