Jef Maes (ABVV) over afbraak sociale zekerheid: "Grootste slachtoffers zijn werklozen, vrouwen en ambtenaren"
Jef Maes heeft jarenlang de werklozenwerkingen binnen het Vlaams ABVV geleid en ondersteund in de jaren 80. Later, als federaal secretaris, vertegenwoordigde hij het ABVV op het gebied van sociale zekerheid. Daarnaast is hij auteur van het boek 'Onze Sociale Zekerheid: Ervaringen en Voorstellen', uitgegeven bij EPO in 2024. In dit interview spreken we met hem over de maatregelen van de regering De Wever met betrekking tot de sociale zekerheid.
"Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloten de sociale partners een pact waarin de fundamenten van onze sociale zekerheid werden vastgelegd, later bevestigd in de wet-Van Acker", zo legt Maes uit wanneer we hem spreken.
"Dit systeem was gebaseerd op een sterke solidariteit: werkloosheidsuitkeringen waren onbeperkt in de tijd, periodes van ziekte en werkloosheid telden mee voor de pensioenberekening, vrouwen en bepaalde zware beroepen konden eerder met pensioen, en uitkeringen werden lager belast."
"De nieuwe regering breekt nu met verschillende van deze principes."
Solidariteit onder druk
Zoals?
"Neem de beperking van werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Al tachtig jaar streven rechtse partijen hiernaar. Dit werd zelfs al afgesproken in ruil voor extra middelen voor minister van Volksgezondheid Vandenbroucke, nog voordat de echte onderhandelingen begonnen."
"Daarnaast zullen werklozen voortaan het volledige belastingtarief betalen. Tijdelijke werkloosheid of ziekte betekent ook dat je langer moet werken om een negatieve impact op je pensioen te vermijden."
Is dat symbolisch de belangrijkste maatregel?
"De afschaffing van overlevings- en echtscheidingspensioen is ook belangrijk. Vooral deeltijds werkende vrouwen worden hierdoor hard getroffen. Als hun partner overlijdt of hen verlaat, blijven ze financieel onbeschermd achter."
En dan is er nog het verdwijnen van het ambtenarenstatuut.
"Inderdaad. Niet alleen het ambtenarenpensioen verdwijnt, maar ook de vaste benoeming. Dit betekent dat ambtenaren niet langer beschermd zijn tegen politieke inmenging. Daarnaast worden zware beroepen extra getroffen doordat de gunstige tantièmes in de openbare sector en het brugpensioen (SWT) in de privé worden afgeschaft."
Hoeveel bespaart de regering hiermee?
"In totaal leveren deze besparingen meer dan 8 miljard euro op. De grootste slachtoffers zijn werklozen, vrouwen en ambtenaren."
Welvaartsvastheid
Volgens het regeerakkoord wordt de welvaartsenveloppe afgeschaft. Wat houdt dat precies in?
"De welvaartsvastheid werd al toegepast tussen 1955 en 1974. Dit betekende dat lonen waarop pensioenen werden berekend, werden geherwaardeerd om de stijgende welvaart te volgen. Met de oliecrisis van 1974 werd dit systeem afgeschaft en vanaf 1997 werden de in het verleden toegekende aanpassingen verder afgebouwd via de wet-Colla-Vandenbroucke. Ook werd de pensioenleeftijd van vrouwen toen verhoogd van 60 naar 65 jaar."
Als het systeem maar liep tot 1974, waar spreken we nu dan over?
Eind jaren 90 waren de sociale uitkeringen gedaald tot een dieptepunt, zoals bleek uit cijfers van het Planbureau. Het Federaal Bureau van het ABVV startte daarom een campagne voor de herinvoering van welvaartsaanpassingen. Dit leidde tot vier grote manifestaties tussen 1998 en 2004, met telkens 20.000 à 25.000 deelnemers."
"Uiteindelijk werd in het generatiepact van 2005 een tweejaarlijkse welvaartsenveloppe vastgelegd, met onder andere: 2 procent verhoging voor de minimumuitkeringen, 1 procent verhoging voor uitkeringen boven het minimum, 1,75 procent aanpassing van de berekeningsplafonds.
"Sindsdien werd er om de twee jaar over deze enveloppe onderhandeld, die inmiddels meer dan 1 miljard euro bedraagt."
Stond dat systeem al langer onder druk
"Hoewel werkgevers vaak tegenwerkten en de regeringen Di Rupo en Michel bespaarden op de enveloppe, groeiden de uitkeringen gestaag. De minima stegen met ongeveer 20 procent bovenop de index en de armoede daalde, mede dankzij extra verhogingen onder de Vivaldi-regering."
"Nu schaft de Arizona-regering deze welvaartsenveloppe grotendeels af, op 100 miljoen euro na voor de allerzwaksten. Dit betekent dat een jarenlang opgebouwde verbetering dreigt te verdwijnen. Zonder tegenactie zullen de sociale uitkeringen weer achteruitgaan en zal de armoede stijgen."
Starve the beast
De regering De Wever stelt dat besparingen in pensioenen en werkloosheid nodig zijn om het tekort in de sociale zekerheid op te vangen. Klopt dat?
"Dit is de tactiek van “Starve the Beast”, een strategie die al werd toegepast door Reagan in de VS: eerst snijden in inkomsten, zodat besparingen onvermijdelijk worden. Dit zien we duidelijk op twee fronten.
Wat zijn die fronten dan?
Ten eerste subsidies aan bedrijven. In de afgelopen twintig jaar zijn deze gestegen van 1,6 miljard naar 16 miljard euro, waarvan 10 miljard door een verlaging van de werkgeversbijdragen. De regering Michel was hier een belangrijke katalysator door 12 miljard euro cadeau te doen aan bedrijven.
En ten tweede?
"Toename van extralegale voordelen. Steeds meer brutolonen worden vervangen door extra-legale voordelen, die intussen al 14,5 miljard euro bedragen. Denk aan bedrijfswagens, aandelenopties en maaltijdcheques (die opnieuw met 2 euro per dag worden verhoogd)."
"De kern van het probleem ligt niet bij de sociale uitkeringen, maar bij deze structurele keuzes."
Bedankt voor je tijd.
"Graag gedaan."
Lees hier het volledige dossier.
