Verkiezingsbijeenkomst van het FMLN. Foto: Marleen Bosmans
Opinie -

El Salvador: ineenstorting van guerrilla die politieke partij werd

Na 28 jaar keerde ik terug naar El Salvador. Dit is het tweede deel van mijn verslag over een revolutie die haar eigen kinderen heeft verloochend en ongewild een monster heeft gebaard.

donderdag 14 maart 2024 14:22
Spread the love

 

Het doek is gevallen

Na de presidents- en parlementsverkiezingen zijn nu ook de resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen bekend. Het FMLN (Frente Farabundo Martí para la Liberación Popular) heeft nergens de burgemeesterssjerp binnengehaald, zelfs niet in Perquín, ooit hét bolwerk van het verzet, waar nu het Museum van de Revolutie staat. Dat het Frente nog als partij kan voortbestaan heeft het enkel te danken aan de wet die bepaalt dat 50.000 stemmen bij de parlementsverkiezingen volstaan. Het Frente behaalde er 190.000.

Uit de talrijke gesprekken met gewezen guerrillastrijders voel ik dat velen ontgoocheld zijn in hun leiders voor wie zij ooit blindelings door het vuur zijn gegaan. Dat Bukele in vele delen van het land voor meer veiligheid heeft gezorgd, wil niemand ontkennen, maar een militante van het eerste uur die spontaan zegt “dankzij mijn president”, Bukele dus, zegt exact wat ook vele anderen luidop denken.

Vele gewezen guerrillastrijders zijn ontgoocheld in hun leiders voor wie zij ooit blindelings door het vuur zijn gegaan

Een lawine aan corruptieschandalen

Ik vraag rond, ik leg mijn oor te luisteren, ik wil begrijpen, maar krijg enkel hints of word beleefd afgewimpeld. Dat “het allemaal ingewikkeld is” en dat “ik beter iets doe waar ik gelukkig van word”, krijg ik te horen. Maar ik geef niet op. Ik check, dubbelcheck en check nog een derde maal alle informatie die ik kan vinden en voel mijn hoofd telkens weer tollen.

Ik stoot op het ene corruptieschandaal na het andere, al dan niet met stevige bewijzen onderbouwd. Zittende en gewezen ministers en parlementsleden van het FMLN en leden van het nationaal bestuur worden al sinds 2016 systematisch in de media getorpedeerd met beschuldigingen van zelfverrijking, verduistering, drugstrafiek en allerlei andere vormen van fraude en corruptie. Voor sommige verdachten worden zelfs politieke functies uitgevonden die hun immuniteit moeten verzekeren.

De hel breekt pas goed los wanneer president Bukele met zijn spiksplinternieuwe partij Nuevas Ideas in 2021 de absolute meerderheid behaalt. Alle remmen vallen weg en tientallen ex-functionarissen van het FMLN worden vervolgd en opgesloten. Sommigen kunnen vluchten naar het buitenland, ook de gewezen presidenten Mauricio Funes (2009-2014) en Salvador Cerén (2014-2019).

Het valt op hoe stil het blijft bij het FMLN dat zich onthoudt van commentaar en zich beperkt tot: “We laten het gerecht zijn werk doen”.

Het FMLN heeft tijdens twee presidentstermijnen zijn gestage groei als enige links partij in El Salvador volledig in de vernieling gereden

Het kwaad is geschied, niet in het minst in de hoofden van getrouwe FMLN-militanten die wel degelijk aan den lijve hebben ondervonden dat de fondsen van menig sociaal steunprogramma werden afgeleid naar bedrijven en personen waarvoor die niet waren bedoeld. De pijnlijke waarheid is dat het FMLN tijdens twee presidentstermijnen zijn gestage groei als enige linkse partij in El Salvador volledig in de vernieling reed: van bijna 1 miljoen stemmen in 2009 naar nog geen 200.000 in 2024.

Score van het FMLN vanaf 1994.

Interne verdeeldheid

Norma Guevara heeft het hele militantenparcours doorlopen, eerst als lid van de Salvadoraanse Communistische Partij (PCS), later van het FMLN-guerrilla, nadien van de Nationale Leiding van de FMLN-partij, jarenlang volksvertegenwoordigster met een mooie staat van dienst. Toen het FMLN nog een gewapende organisatie was, was zij medeverantwoordelijk voor de internationale solidariteit, nu is zij verantwoordelijk voor de opvolging van de verkiezingen.

Ze nodigt me uit voor een snelle tour doorheen het historisch centrum van San Salvador. We houden halt bij de kathedraal, het presidentieel paleis, de nieuwe bibliotheek en de politiekazerne waar zij als jonge studente gefolterd werd. Nadien zoeken we een rustige ruimte in het hoofdstedelijk kantoor van het FMLN, ooit een safe house van de PCS voor mensen die moesten onderduiken. Bij het binnenrijden laat ik mij spontaan ontvallen: “Je ziet dat het FMLN geen rijke partij is.”

Norma vergelijkt de crisis in El Salvador met de opkomst van het nazisme in het Europa van de jaren ’30

Norma is bezorgd om wat er komen zal. Ze vergelijkt de crisis in El Salvador met de opkomst van het nazisme in het Europa van de jaren 30. Ze was erbij toen het FMLN moest leren om zich als een politieke partij te gedragen en niet langer als een gewapende verzetsbeweging. Daarbij zijn fouten begaan.

Tijdens de oorlog was het duidelijk wie de vijand was. In vredestijd duurde het niet lang of de ideologische verschillen tussen de vijf organisaties die samen het FMLN vormden, staken weer de kop op. Het verraad van Villalobos, de grote militaire strateeg die ook tijdens de vredesonderhandelingen mee rond de tafel zat, heeft er zwaar ingehakt. Bij de aanvang van de openingszitting van het parlement na de verkiezingen van 1994, verliet hij samen met zeven andere verkozenen de fractie van het FMLN om een eigen partij te stichten.

Norma Guevara. Foto: Marleen Bosmans

Norma legt uit hoe moeilijk het was om vijf organisaties samen te brengen rond één gezamenlijke ideologische lijn. Na decennia van militariseren en vechten in de clandestiniteit, kende men elkaar ook niet en wantrouwen overheerste. Moest het FMLN een communistische partij worden of niet? Socialistisch? Sociaal-democratisch? Gewoon sociaal? Of simpelweg democratisch? De discussie is nog altijd lopende.

Zeker na de vele schandalen is men er nog niet uit. Er is een nieuwe jonge generatie aangetreden, mensen die de oorlog enkel kennen uit de verhalen en weinig voeling hebben met de revolutionaire bevlogenheid van de jaren 70 en 80.

Missers van formaat

Met het opdoeken van het FMLN als gewapende structuur vielen ook de gemeenschappelijke diensten weg die de integratie van de 15.000 guerrillastrijders in het civiele leven hadden kunnen vergemakkelijken. Vaak gaat het om mannen en vrouwen die als jonge kinderen bij het FMLN een nieuwe thuis hadden gevonden.

Opeens werden zij de wereld in gesmeten, zonder een structuur die zich over hen kon of wou ontfermen. Niemand had hen ooit geleerd hoe het er in het gewone leven aan toe gaat. Het uitdelen van wat potten en pannen, een studiebeurs of een lap grond was duidelijk onvoldoende om de nieuwe uitdagingen aan te gaan en de programma’s om hen te begeleiden waren verre van toereikend.

Bovendien heeft de leiding van de partij FMLN toen beslist de banden met de sociale organisaties, die zo belangrijk waren tijdens de oorlog, door te knippen. Van de ene dag op de andere dag moesten die op eigen benen staan, maar dan wel zonder de steun van een solidair netwerk dat het Frente tijdens de oorlog had opgebouwd.

De leiding van de partij FMLN heeft toen beslist de banden met de sociale organisaties door te knippen

De meeste donoren waren na de Vredesakkoorden weggetrokken en het FMLN had zelf geen plan om de sociale en economische heropbouw van het land vorm te geven. Ook de internationale solidariteit werd aan de deur gezet. Wat ooit het “vijfde front” was, werd voor het FMLN als politieke partij niet langer als een pijler beschouwd.

Zonder namen te noemen

Norma is blij als ik haar vraag wat ik moet denken van de vele corruptieschandalen. Zij ontkent met klem dat het FMLN daar als partij schuld aan heeft, maar voor bepaalde mensen wil ze haar hand niet in het vuur steken. Ze noemt geen namen maar is er zeker van dat sommigen zich heel bewust met dat soort praktijken hebben ingelaten.

Ik vraag haar ook wat te denken over de hardnekkige geruchten over hooggeplaatste personen binnen het FMLN die nauwe banden zouden hebben met Bukele en hem zelfs actief steunen tegen de eigen FMLN-kandidaten in. Norma twijfelt er niet aan dat dat inderdaad gebeurt, maar noemt geen namen.

Wel benadrukt ze dat Bukele geen creatie is van het FMLN en ook nooit militant is geweest. Hij was veeleer “een bondgenoot” die een partij nodig had, wilde hij verkozen worden als burgermeester van Cuscatlán (2012-2015) en later van San Salvador (2015-2018). (De vader van Bukele was ooit één van de financiers van de PCS, n.v.d.r.).

Voor haar is Bukele ideologisch compleet het tegenovergestelde van alles waar het FMLN voor staat, ook al klinkt zijn discours anti-imperialistisch en deinst hij er niet voor terug om vertegenwoordigers van de VS en de EU openlijk op hun plaats te zetten. Norma ziet vooral een probleem bij de nieuwe leiding die nu aan zet is, nadat de oudere politieke generatie na de vele corruptieschandalen een stap opzij heeft gezet.

Ze ziet vooral een probleem bij de nieuwe leiding nadat de oudere politieke generatie een stap opzij heeft gezet

Volgens haar blazen de nieuwe kopstukken tegelijkertijd warm en koud en gaan zij een frontale confrontatie met Bukele uit de weg. Dat is ook wat ik later bij verschillende linkse militanten hoor. Zij zijn zeer verbaasd dat het FMLN als enige oppositiepartij de lippen op elkaar houdt over de resultaten van de presidentsverkiezingen.

Een déjà-vu

De analyse van Norma verbaast mij niet, maar zij vertelt ook niet veel nieuws. Haar betoog komt grotendeels overeen met wat ik tijdens mijn bezoek aan El Salvador in 1993 had gehoord: de onderlinge verdeeldheid, de onenigheid, het afstoten van de sociale organisaties en het dumpen van de internationale solidariteit. Wat ooit een brede solidariteitsbeweging was, had het FMLN bewust laten vallen en elke steungroep plooide noodgedwongen terug op de eigen kleine achterban.

Steeds weer hoor ik diezelfde noodkreet om solidariteit. Maar het Europa van vandaag is niet meer het Europa van de jaren 80 toen het verzet in El Salvador brede lagen van de bevolking van verschillende ideologische en sociale strekkingen kon beroeren.

In 1999 al waarschuwde de Universidad Centroamericana dat de ontkoppeling tussen de civiele maatschappij en de politiek nefast is voor de ontwikkeling van een volwaardige democratie en een vernieuwing van het politiek bedrijf. Nu blijkt dat het FMLN het in al die jaren niet nodig heeft gevonden om zijn beslissingen van toentertijd bij te stellen.

De ontkoppeling tussen de civiele maatschappij en de politiek is nefast voor de ontwikkeling van een volwaardige democratie

Tijdens mijn bezoek aan El Salvador in 1993 had “Comandante Luisa” mij de hele voormiddag laten wachten. Zij had een vergadering met USAID. Ik moet grote ogen hebben getrokken van verbazing. “USAID?”, herhaalde ik vol ongeloof. “We weten toch allemaal, en jullie zeker, welke rol die hebben gespeeld tijdens de oorlog!” Zij lachte mij uit. “Comandante Luisa” was de levensgezellin van Villalobos.

Wat met de grote broer?

Wat er nu in El Salvador gebeurt, is hallucinant. Een president die zichzelf de “coolste dictator” van de wereld noemt en op gejuich wordt onthaald. Ik vind het moeilijk te geloven dat de VS dit zomaar laten begaan en vermoed een globaler plan. Zou het kunnen dat El Salvador als laboratorium wordt gebruikt om uit te testen hoever men in de rest van de regio kan gaan?

Na het verdwijnen van vele Europese donoren in de jaren 90, lag de weg open voor USAID. Nieuwe ngo’s groeiden als paddenstoelen uit de grond, elk met hun eigen niche, maar steeds met de prioriteiten van hun donoren. De ngo’s werpen zich op als vertegenwoordigers van ’de civiele maatschappij’ maar hebben geen gemeenschappelijke visie op broodnodige structurele veranderingen. Het is ieder-voor-zich in perfecte neoliberale stijl.

Financiering van Revista Factum

Ik heb ook hoe langer, hoe meer vragen bij de onafhankelijkheid van de nieuwe digitale media die het publiek blijven bombarderen met het ene corruptieschandaal na het andere. En het moet gezegd, ook Bukele en zijn getrouwen ontsnappen er niet aan. El Faro, El Gato Encerrado en Revista Factum geven de toon aan. Alle drie hebben zij één factor gemeen: hun financiële banden met de Open Society Foundation van Georges Soros.

Ik ontdek dat Revista Factum en El Gato Encerrado pas in 2014 werden opgericht, het jaar dat het FMLN aan een tweede presidentstermijn begon. Beide ontvangen financiering van de National Endowment for Democracy (NED). Voor de oprichting van Revista Factum ging één van de initiatiefnemers te rade bij de NED.

Wat er nu in El Salvador gebeurt, is hallucinant

En NED doet er niet flauw over. Iedereen kan het op hun website lezen: we zijn een gezamenlijk initiatief van Republikeinen en Democraten in de VS en kunnen als ngo opereren in contexten “waar het voor de VS-regering te moeilijk is om op te treden”.

En toch…

Drie grote helden. Foto: Marleen Bosmans

En toch, er is hoop. Terwijl ik dit artikel schrijf, denk ik aan de woorden van een goede vriend. Hij was 12 toen hij zich aansloot bij het FMLN: “Als ik mij eenzaam voel, voel ik me tegelijkertijd trots, omdat ik weet dat ik altijd links ben geweest en altijd links zal blijven.”

Op zijn arm heeft hij de beeltenis van zijn drie grote helden getatoeëerd: Che Guevara, Fidel Castro en Mgr. Romero. Het leven heeft hem niets cadeau gedaan, maar hij weet dat hij niet de enige is die vastbesloten is om er volop voor te blijven gaan, met of zonder FMLN.

steunen

Steun voor een nieuwe website

We hebben uw hulp nodig voor een essentiële opfrissing van de website. Om die interactiever, sneller en gebruiksvriendelijker te maken hebben we 30.000 euro nodig. Elke bijdrage, groot of klein, helpt. Met uw donatie ondersteunt u onafhankelijke journalistiek die de verhalen blijft brengen die er echt toe doen. Laat uw hart spreken.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!