Foto: Betoging tegen de nieuwe Europese begrotingsregeld, 12 december, Brussel.
Analyse -

Waarom iedereen zich zorgen zou moeten maken over de nieuwe Europese begrotingsregels

Het akkoord dat de Europese ministers van Financiën bereikten over nieuwe begrotingsregels zal enorme maatschappelijke gevolgen hebben, ook in België. Dat hierover nauwelijks maatschappelijk debat is geweest, is een groot democratisch probleem.

zondag 24 december 2023 16:14
Spread the love

 

Het is vaak aantrekkelijker om een aanklacht te schrijven tegen schrijnende armoede dan een analyse te maken van de Europese begrotingsnormen. Feit is echter dat het akkoord dat de Europese ministers van Financiën afgelopen week bereikten over die begrotingsnormen een enorme impact zullen hebben op de armoede in de Europese lidstaten.

Toch was er over die zo bepalende beslissing nauwelijks een maatschappelijk debat. Als het aan bod kwam in de media was dat aanzienlijk korter dan de ruimte die er was voor bijvoorbeeld analyses over het interview van doelman Thibaut Courtois. De taak van journalisten zou er niet uit mogen bestaan om dat wat aantrekkelijk is als belangrijk voor te stellen. De taak zou er net uit moeten bestaan om dat wat belangrijk is aantrekkelijk voor te stellen.

De taak van journalisten zou er uit moeten bestaan om wat belangrijk is aantrekkelijk voor te stellen

Vandaar: waarom iedereen zich zorgen zou moeten maken over de nieuwe Europese begrotingsregels.

De normen van Maastricht

Volgens de normen die in het Verdrag van Maastricht zijn vastgelegd, mochten overheden die deel uitmaken van de Europese Unie hun schuld onder de 60 procent van het bruto binnenlands product houden en mag het jaarlijks begrotingstekort niet meer dan 3 procent bedragen.

Na het uitbreken van de coronacrisis werden deze begrotingsregels via een ontsnappingsclausule on hold gezet. Vooral om bedrijven die omwille van de corona crisis failliet dreigden te gaan staande te houden, gingen de overheidsuitgaven drastisch omhoog en steeg de staatsschuld in de lidstaten.

Nu de coronacrisis achter ons ligt, hamerden vooral Duitsland en ook Nederland erop dat de begrotingsnormen terug moesten worden ingevoerd. Daartegenover hebben vooral Zuid-Europese landen gepleit voor meer soepelheid.

Afgelopen week raakten de ministers van Financiën het eens over een compromis. De normen van 60 procent en 3 procent worden terug ingevoerd, maar het tempo waarop landen hun schuld moeten afbouwen is er iets meer soepelheid ingebouwd, vooral om investeringen in klimaat en defensie mogelijk te maken.

Een heruitgave van het besparingsbeleid

De herinvoering van deze normen zal een enorme impact hebben op het beleid dat de lidstaten de komende jaren zullen voeren, wellicht een veel grotere impact dan die van de nationale verkiezingen.

Een land als Italië moet volgens deze nieuwe normen haar overheidsuitgaven verminderen met maar liefst 15 procent. Voor België, zo stelt ABVV-voorzitter Miranda Ulens, betekent dit een begrotingsinspanning van 25 miljard euro over vier jaar, dat is gigantisch. Ter vergelijking: het jaarlijkse budget voor werkloosheidsuitkeringen bedraagt slechts 6 miljard euro.

Opnieuw wil men de kosten die gemaakt zijn om het bedrijfsleven te redden, afwentelen op de bevolking

Zonder dat daar veel maatschappelijk debat over is geweest, heeft men een heruitgave van het besparingsbeleid van na de bankencrisis beslist. Opnieuw wil men de kosten die gemaakt zijn om het bedrijfsleven te redden, afwentelen op de bevolking, door middel van besparingen op publieke diensten en sociale uitgaven.

Geen technische kwestie

De begrotingsnormen worden in het publieke debat vaak voorgesteld als een technische kwestie. Als je iemand als Bart De Wever hoort spreken dan lijkt het wel of het zich houden aan deze normen gewoon een kwestie is van goed economisch beleid. In werkelijkheid zijn de 60 procent en 3 procent die worden opgelegd totaal arbitrair.

De 60 procent en 3 procent die worden opgelegd zijn totaal arbitrair

Het is helemaal niet zo dat er binnen de economische wetenschap een soort van consensus bestaat over de zin van deze normen. Integendeel, verschillende economen waarschuwden reeds voor de nadelige effecten van deze regels op de economische groei.

“De grootste bedreiging voor de Europese democratie is dat een minderheidscoalitie van noordelijke staten een ongepaste fiscale discipline door de strot duwt van een meerderheid van de Europese kiezers”, zo verklaarde nobelprijswinnaar en professor economie Joseph Stiglitz eerder. Dat is nu net precies wat er vandaag lijkt te gaan gebeuren.

Een politieke keuze

Terwijl de Europese ministers van Financiën zich klaarmaken om de kosten van de crisis opnieuw af te wentelen op de bevolking, werd ‘graaiflatie’ niet zonder reden tot woord van het jaar gestemd. De Europese Centrale Bank berekende dat twee derde van de prijsstijgingen die we in 2022 zagen, verklaard kunnen worden door een verhoging van de winstmarges. Een klein aantal grote bedrijven maakt van de crisis gebruik om superwinsten te boeken.

Een klein aantal grote bedrijven maakt van de crisis gebruik om superwinsten te boeken

Zoals Marc Leemans zegt in een interview kan het wegwerken van het overheidstekort op verschillende manieren, het is volgens hem “een politieke keuze”. Openbare diensten afbouwen of de werkende bevolking nog meer belasten, dat is met andere woorden geen kwestie van goed economisch beleid. Het is een politieke keuze die bovendien ernstige gevolgen kan hebben.

Na het besparingsbeleid na 2008 zagen we overal in Europa een groei van extreemrechts. Indien dit besparingsbeleid vandaag opnieuw wordt voorgesteld als onvermijdelijk, dan blijven mensen opnieuw achter zonder verklaring voor de achteruitgang die ze ondervinden. Die situatie vormt een ideale voedingsbodem voor de zondebokpolitiek van extreemrechts.

Een grote verantwoordelijkheid

Met de aankomende verkiezingscampagnes hoor je alle politieke partijen opnieuw spreken over waarom het belangrijk is om naar “de mensen te luisteren”. Om de democratische crisis die we doormaken het hoofd te bieden volstaat het echter niet om te “luisteren naar de problemen van de mensen”. Het komt erop aan een coherente analyse van de oorzaken van die problemen en ook oplossingen aan te bieden.

Dat kan alleen wanneer zulke bepalende beslissingen als het Europese begrotingsbeleid deel uitmaken van het politieke debat. Dat betekent niet alleen dat media een inspanning moeten leveren om het aan bod te laten komen. Het betekent ook dat wanneer het aan bod komt, het niet gepresenteerd wordt als een neutrale, technische kwestie; maar als een integraal deel van het politieke debat.

Tegenover de zondebokpolitiek is er nood aan echt politiek debat over systemische oorzaken

Willen we de opkomst van extreemrechts tegenhouden, dan zullen we er echt niet komen met holle slogans over luisteren naar de mensen. Tegenover de zondebokpolitiek is er nood aan echt politiek debat over systemische oorzaken. Politici die dit debat weigeren te voeren en media die er geen ruimte voor bieden, dragen een grote verantwoordelijkheid.

steunen

Steun voor een nieuwe website

We hebben uw hulp nodig voor een essentiële opfrissing van de website. Om die interactiever, sneller en gebruiksvriendelijker te maken hebben we 30.000 euro nodig. Elke bijdrage, groot of klein, helpt. Met uw donatie ondersteunt u onafhankelijke journalistiek die de verhalen blijft brengen die er echt toe doen. Laat uw hart spreken.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!