Een voormalig journalist, politicus en priester, een waardige en bejaarde man, deed op Facebook een boekje open over het geweld "dat tegenwoordig alomtegenwoordig lijkt".
Hij sprak over de oorlog, over relschoppers in Brussel en meer. Dat bericht las ik met levendige interesse en het werkte inspirerend.U kunt het geschetste beeld zelf nalezen bij Staf Nimmegeers.
Ik geef hier graag mijn bedenkingen, omdat het thema van alle tijden is en ongetwijfeld velen doet fronsen.
Geweld, zo weet de historicus, is toch vooral een eeuwige metgezel van de mens (en van de meeste dieren). Nooit was er in west en centraal Europa een periode langer zonder zwaar oorlogsgeweld dan tussen de val van het Derde Rijk en de oorlog van Poetin. Nooit. Je mag tot de Kelten of de Neanderthalers terug gaan.
Dus ik kon de conclusie ook omdraaien: toen Staf destijds, in de jaren zeventig, zijn succesvolle stuk schreef over "Gewild geweld" was de mensheid (Europees) uitzonderlijk verwend met gebrek aan geweld. Wellicht omdat die mensheid eventjes, zowat "75 jaar kort", fel geschrokken was van de helse escalatie van WO II.
In zijn notitie vind ik het verder verwonderlijk dat hij bepaalde respectloze taal gebruikt, zoals soldaten... "gewoon afgeslacht"; ik lees nu al twee jaar oorlogsgeschiedenis, non- fictie en fictie, en heb zulke formulering nog bijna nergens gelezen. ( Een uitzondering zijn wellicht de romans geschreven door voormalig Wehrmachtsoldaat Bruno Hessel).
Verder denk ik dat je in de periode 1914 - 1945 met veel meer recht kon schrijven "jongeren groeien op in een sfeer van aanvallen en doden, van vernietigen en wapengekletter" dan heden. En wellicht in alle voorgaande tijdvakken, die allemaal hun oorlogen en oorlogjes kenden.
Misschien ligt de knoop wel in het voor mijn aanvoelen vreemde, niet adequate godsbeeld van het christendom en bijpassende onrealistische mensbeeld en wereldbeeld dat wij allen min of meer zijn gaan huldigen?
Wie veel naar heiligen kijkt en God standaard voorstelt als een braaf, goedmenend persoonlijk spiritueel principe, die kán de mens en zijn verwevenheid met geweld en oorlog uiteraard niet begrijpen.
Ook al stuit het mij ook, dat jongeren recent brandweer en medische ploegen aanvallen. Maar door de eeuwen heen zijn jongeren altijd relatief gewelddadig; niet alleen in beschaafde culturen. Bijna in alle culturen. Zij zoeken zo hun plaats. A fortiori in onze complexe cultuur. Waar de dood standaard goed wordt weggestopt. Van begrafenissen die niet meer thuis worden ingeleid; de kist die je niet meer mag in de aarde zien zakken; de jagers die paria's zijn gemaakt omdat zij de dood nog wel kennen; tot het snel wegpoetsen van scenes bij ongevallen of zelfdoding ( zie o.a. de kritische opmerkingen hierover van filosoof Herman De Dijn). En zoals antropoloog Renaat Devisch stelde, deze jongeren trachten met hun baldadigheid de toegang tot de vrouwen te verkrijgen.
Misschien vergat Staf ook het vergrootglas-effect van de televisie en het journaal als massamedium. Toen het nieuws beperkt bleef tot je dorp, kon je niet wakker liggen van een hete nacht in Anderlecht.
Kortom, hij brengt geen oplossingen voor de vraag of geweld toeneemt en eventueel waarom dan, maar ook zijn visie op het fenomeen zelf lijkt mij gebrekkig. Onder andere door te weinig multidisciplinair. Hij zou Georges Bataille kunnen lezen, de grote autoriteit over geweld. En het werk "Over agressie" van dierpsycholoog Konrad Lorenz. Met als oorspronkelijke ondertitel "Das sogenannten Böse"- het zogenaamde kwaad.
Mij valt het op dat geweld in films en games zeer geliefd is. Misschien omdat onze samenleving in feite extreem gepacificeerd is.
De gewone opvattingen, de platitudes, heeft Nimmegeers wel goed onder woorden gebracht.
