Een eenzame fietser in een verlaten winkelstraat in La Paz. Foto: YouTube @BoliviaWebTV
Opinie - Verónica Zapata

Bolivia, dodelijke cocktail van een coronapandemie tijdens een staatsgreep

Journaliste en psychologe Verónica Zapata ontleedt de situatie in het Andesland Bolivia met een feitelijk onwettige regering en haar wanbeheer van het gezondheidsvraagstuk in volle COVID-19-pandemie.

donderdag 30 april 2020 15:07
Spread the love

 

Bolivia verkeert zowel in een complexe als dramatische situatie rond het COVID-19 virus. De cocktail van staatsgreep en pandemie zou kunnen ontploffen en ertoe leiden dat het land het Italië van Latijns-Amerika wordt. Zwaarst getroffen zijn de armsten, voor wie economische en culturele barrières de quarantaine bemoeilijken. Sinds de staatsgreep verkeert het land in een politieke crisis met een regering die zich met de feitelijke macht, bruut geweld en repressie staande houdt.

Terwijl de mensen thuis zitten, buit (waarnemend presidente Jeanine) Añez de quarantaine uit om haar fanatieke bekeringsdrang op te leggen en beslissingen te nemen met oog op politiek gewin, niet om mensenlevens te redden. Er werd een mediadiscours opgevoerd over de rampzalige “ontvangen erfenis” van (afgezet president) Evo Morales en de MAS (Movimiento al Socialismo, de partij van Morales), die worden beschuldigd van elke actie die hen in nauwe schoenen kan brengen.

Zij instrumentaliseert de quarantaine om het volk haar discipline op te leggen, controle uit te oefenen en haar racisme te uiten tegen de beweging van inheemse volkeren. Acties zoals vervolging, repressie, opsluiten van burgers en het militariseren van de samenleving werden nog verhard. Op 22 januari verlengde Áñez illegaal haar mandaat (als interimppresident) en dat zou zich kunnen herhalen.

Añez buit COVID-19 uit om aan de macht te blijven en een neoliberaal politiek project te consolideren ten koste van de Boliviaanse bevolking. De algemene verkiezingen van 3 mei zijn voor onbepaalde tijd uitgesteld. Artikel 13 II van het Decreto Supremo 4.200 laat sterke controle op nieuwsberichten toe. Het decreet stipuleert dat zij die fake news verspreiden aangeklaagd zullen worden voor misdaden tegen de volksgezondheid, met de bedoeling elke (protest)stem monddood te maken.

Foto: RHC/canalcaribe.icrt.cu

Op 14 april verklaarde het IMF dat het BBP van het land met 2.9 procent zal dalen in 2020. Onder leiding van Evo Morales bekleedde Bolivia zes jaar lang de eerste plaats op vlak van economische groei in de regio. Intussen heeft Áñez de koers van het land gewijzigd en neoliberale maatregelen getroffen. Zo stelde ze het land open voor import, liet ze de overheidsuitgaven dalen en de markt dereguleren, wat tot een economische crisis heeft geleid die samen met impact van COVID-19 een sterke recessie zal veroorzaken.

In de departementen Beni, Cochabamba en Santa Cruz brak de bevolking de quarantaine om op straat voedselhulp te eisen. Een voedselcrisis wordt onafwendbaar, want de staat verzuimt garanties te bieden voor de teelten, de oogsten, de herverdeling van het voedsel en tegen de prijsspeculatie. Daarbovenop houdt men nog geen rekening met het feit dat 70 procent van de bevolking van ambulante straatverkoop leeft en/of voor eigen rekening werkt. De mensen actief in deze sector kregen een tegemoetkoming van 400 bolivianos (52 euro) uitbetaald, wat niet eens 25 procent van het minimumloon voorstelt. Om de klachten hierover in te dammen werd nog een bonus van 500 bolivianos (65 euro) toegekend.

Aan de grens met Chili probeerden meer dan 1.000 Bolivianen naar hun land terug te keren maar nadat die werd gesloten werden ze onderdrukt en in de steek gelaten. Daarnaast was er oproer in de gevangenis van de provincie San Pedro in het departement Oruro omdat maatregelen tegen COVID-19 uitblijven. Dit kan zich uitbreiden over het hele land. Er wordt bovendien geen huisarrest toegestaan aan politieke gevangenen, noch vrijgeleides aan de personen die zich (sinds de staatsgreep van november 2019) in de Mexicaanse ambassade in La Paz bevinden.

Strategisch plan van de regering: een lege huls met een ruwe schets als ‘cijfers’

De officiële cijfers van zondag 19 april wijzen op 564 besmettingen en 33 sterfgevallen. In het departement Santa Cruz concentreert zich 50 procent van alle besmettingen. Burgemeesters klagen de gebrekkige uitbetaling van de artsensalarissen aan door een tekort aan geldmiddelen. De artsen hebben recht op dat loon, maar op 3 april werden juist de lonen van de politieagenten verhoogd. In Montero trof men twee mensen dood aan op straat. Verdere informatie over die zaak ontbreekt.

De Orde der Geneesheren, de Federatie van Gezondheidswerkers van Santa Cruz en het Sindicato de Ramas Médicas de Salud Pública (SIRMES, een multidisciplinair orgaan dat medisch personeel vertegenwoordigt) hebben het gebrek aan uitrusting, medische hulpmiddelen en bio-veiligheidsbescherming aan de kaak gesteld. Daarom kondigden ze op maandag 20 april een twee uur durende staking aan in Santa Cruz. Video’s van artsen die de staat wanhopig om hulp vroegen, gingen viraal op de sociale media. Deze situatie doet zich voor in alle departementen.

In het midden van de chaos op 6 april werd minister van Volksgezondheid Aníbal Cruz uit zijn functie ontheven. Later, in een interview op 12 april, voorspelde hij dramatische cijfers voor de komende vier maanden in het land: 3.840 sterfgevallen en 48.000 besmettingen. Dat duidt op een gemiddeld sterftecijfer van 8 procent, hoger dan het wereldgemiddelde van 5 procent. Hij verklaarde tevens dat de intensive care-units zouden in elkaar klappen en dat het zijn doelstelling (als minister) was geweest om deze cijfers te halveren.

Met deze informatie achter de hand, rijst de vraag waarom de feitelijke regering van meet af aan geen noodplan toepast om Covid-19 te bekampen. Heeft het iets te maken met de conceptualisering die de regering toepast over de bevolking als “salvajes” (“wilden”)?

Marcelo Navajas wordt de nieuw benoemde minister van Volksgezondheid. In het verleden was hij de officiële dokter voor de VS-ambassade in Bolivia. Zijn benoeming impliceerde een illegale tussenkomst van de departementale gezondheidsdiensten (SEDES), die afhankelijk zijn van de departementale overheden. Tevens werd Luis Larrea, voorzitter van de Orde van Geneesheren van La Paz, benoemd tot vice-minister van Volksgezondheid en coördinator van SEDES in La Paz. Zijn benoeming stootte op verzet van het artsensyndicaat SIRMES.

Beiden behoren tot de medische elite en zijn voorstanders van de privé-gezondheidszorg. Ze zijn eveneens felle tegenstanders van de Cubaanse artsen van het Sistema Único de Salud (SUS) dat universele en gratis gezondheidszorg garandeerde voor iedereen die geen ziekteverzekering heeft. Tijdens de regering Morales verzetten zij zich tegen de bouw van 67 ziekenhuizen op grond van de wet 1.189.

Op maandag 13 april stelde minister van Volksgezondheid Marcelo Navajas een “nationaal strategisch plan” voor, steunend op 4 pijlers: diagnose, isolatie, hospitalisatie en monitoring. Navajas pleitte er voor om de tests niet op te drijven, in strijd met de aanbeveling van de VN-Wereledgezondheidsorganisatie WHO. Bovendien verscherpte hij de criteria voor toegang tot de tests. Die beslissingen stoten op kritiek van de medische sector.

Zonder tests zullen de officiële cijfers nooit de werkelijkheid weergeven en zal het niet mogelijk zijn om besmette mensen op te sporen, te isoleren en te behandelen. Ook de besmettingsketen zal op die manier niet doorbroken kunnen worden. De cijfers in Bolivia zullen altijd onder de verwachtte lijn blijven, zodat de overheid een vals “succes” kan claimen. Er zal dan eveneens geen sprake zijn van een uitbraak van de besmettingen.

Wie zijn de leden van het zogenaamde “wetenschappelijke comité” dat adviezen verstrekt in strijd met de maatregelen in de rest van de wereld? Zo wordt de tussenkomst van SEDES zinvol om de informatie over de cijfers en het beheer van de fondsen te verbergen. Als geschikte plaatsen om besmette personen te isoleren, vermeldde Navajas herbergen, hotels, COVID-19-ziekenhuizen, etc. Maar in de gemeente Pisiga (aan de grens met Chili) liggen besmette mensen in tentjes in onmenselijke omstandigheden. In de stad Montero liggen ze zelfs in kippenstallingen.

Huidig minister van Volksgezondheid Navajas wil vooral de intensieve zorg versterken, want die heeft beademingsapparatuur nodig voor de ernstige gevallen. Hij beloofde 500 toestellen, hetzelfde cijfer dat (zijn voorganger) Cruz eerder al had toegezegd. Navajas kwam zijn belofte echter niet na. Volgens hem vormt het gebrek aan artsen gespecialiseerd in intensieve zorg het grootste probleem: “Collega’s uit soortgelijke domeinen zullen worden opgeleid met de hulp van degenen die er al zijn”.

Hij had het niet over de indiensttreding van nieuw gezondheidspersoneel. Toen ze zichzelf tot president uitriep, zette Añez de Cubaanse medische brigades, gespecialiseerd in rampenbestrijding, het land uit. Ze verbood eveneens de departementen Oruro en Pando om het Cubaanse geneesmiddel Interferon alpha-2B aan te kopen. Dit medicijn werd door meer dan 45 landen aangevraagd vanwege zijn effectiviteit in China. Ze weigerde onlangs opnieuw de toegang voor Cubaanse artsen en negeerde zo dat die artsen op vraag van andere landen als China, Italië en Spanje wel worden ingezet om overal ter wereld te helpen. Als er sprake is van een gebrek aan specialisten, waarom weigert ze hen dan?

Wat nog het meest verontrust is dat minister Navajas de rampzalige voorspellingen van (zijn voorganger) Aníbal Cruz cynisch minimaliseerde in een interview met Radio Fides: “De voorspellingen stellen dat over 5 jaar de hele wereld contact heeft gehad met COVID-19 door middel van vaccinatie of niet”.

De attitude om het virus te minimaliseren volgt de lijn van president Trump, die van de VS zo het epicentrum van het virus maakte. Het leverde hem wereldwijde kritiek op. “Er zullen doden vallen, maar dat zijn zij voor wie toch niets kan gedaan worden. Ik raad aan dat mensen de symptomen niet achterhouden (…) maar als ze op de intensive care terecht komen, kan er weinig gedaan worden”, aldus minister Cortez, die op deze manier de bevolking zelf verantwoordelijk stelt voor zijn eigen dood.

Hij verklaarde de regering niet schuldig voor het onmiskenbare gebrek aan medische hulpmiddelen en apparatuur: “Er was geen apparatuur, hoe bereidwillig men ook was om er te kopen. Want ze was niet verkrijgbaar en we hadden geen voorrang om wereldwijd te kopen (…) we stonden op een wachtlijst”. Hoe denkt deze de facto regering de voorspellingen van voormalig minister van Volksgezondheid Aníbal Cortes te keren en zoveel doden te voorkomen?

In dit scenario is het hele “strategische plan” van de nieuwe minister van Volksgezondheid een totale mislukking. Het onthult dat de regering gegevens verbergt en niet van meet af aan voorzorgen heeft getroffen. In werkelijkheid is wat de minister voorstelde een lege huls van een plan zonder enige coördinatie tussen de betrokken beleidsniveaus. Dat blijkt uit de benoeming van Murillo tot coördinator van Santa Cruz. Iedereen die hem tegenspreekt, dreigt hij op te sluiten.

Er wordt geschat dat 80 procent van de besmette personen slechts koorts en ongemak zullen ervaren, 15 procent van hen zal een ziekenhuisopname vereisen en de overige 5 procent zal op de intensieve zorgen komen te liggen”, aldus Gustavo Plotnikow, hoofd van de dienst bewegingsleer van het sanatorium Anchorena de Baires en lid van de Sociedad Argentina de Terapia Intensiva (S.A.T.I). “Van die 5 procent zullen negen op de tien een mechanisch beademingstoestel nodig hebben. En dit is wat het gezondheidssysteem zou kunnen doen instorten (…) In een Argentijnse krant zegt hij: “Mocht die 5 procent hoger liggen dan het gebruikelijke beademingspercentage van ziekenhuizen, dan komt het systeem onder druk wat betreft medische hulpmiddelen en personeel.”

Volgens Daniel Flichtentrei, cardioloog en directeur van de portaalwebsite Intramed, is dat percentage belangrijk omdat “het weergeeft hoeveel bedden er noodzakelijk zullen zijn op de intensive care wanneer de epidemie hard toeslaat”. Volgens de verwachtingen van (voormalig minister) Aníbal Cortez zouden er ongeveer 2.160 beademingstoestellen nodig zijn. Wanneer zullen ze de nog ontbrekende toestellen aankopen en wanneer zullen ze meer intensive care-bedden vrijmaken? Hoeveel bedden zijn beschikbaar in het land en hoeveel zijn er nog nodig om een piek in het aantal besmettingen op te vangen? Evo Morales liet een BNP na van 40,6 miljard dollar en Bolivia ontving giften en leningen tot in de miljoenen. Wat is er met dat geld gebeurd?

Minister Navajas heeft evenmin informatie gegeven over de rol van de privéklinieken, waaronder de drie ziekenhuizen in zijn bezit. Het is ook in het duister tasten inzake medische infrastructuur die de komende maanden zal worden opgetrokken. Zal hij stilgelegde werken opnieuw activeren? Zijn er vluchten voorzien om mensen te repatriëren? Zal hij een belasting heffen op grote fortuinen zoals in Europa om de crisis aan te pakken? Of zal hij de bevolking verder met schulden opzadelen via het IMF en de Wereldbank?

Er gaapt een kloof tussen het regeringsdiscours en de nationale gezondheidstoestand. Er is zelfs geen sprake van een degelijke massapreventiecampagne tegen COVID-19. Navajas waarschuwde dat de komende weken kritiek zullen zijn. Er zijn veel situaties genoemd waarin de feitelijke regering zou moeten handelen. De krant The Washington Post liet de curves zien over wat er staat te gebeuren zonder maatregelen. Het maakt niet uit of de maatregelen klein- of grootschalig zijn, zolang er maar zo snel mogelijk actie wordt ondernomen. Zo vermijdt men duizenden besmettingen en duizenden doden.

Ondanks de afwezigheid van de staat is er toch een lichtpuntje: “zelfbestuur”. Met andere woorden: onze voorouderlijke waarden van solidariteit en wederkerigheid heroveren via onze sociale organisaties, vakbonden, buurten, etc. Daar vinden we de richtlijnen die ons moeten leiden. De besmetting breidt zich uit en we moeten ze stoppen via volksorganisatie. Strijden tegen COVID-19 is strijden tegen de staatsgreep omdat die de cultuur van de dood vertegenwoordigt, terwijl wij het leven van het volk verdedigen.

 

Note:

Bolivia. La situación del cóctel Golpe de Estado más pandemia de COVID-19 verscheen oorspronkelijk op de website Resumen Latinoamericana – La otra cara de las noticias de América y el tercer Mundo (Latijns-Amerikaans overzicht – De andere zijde van het nieuws over Amerika en de Derde Wereld) op 20 april 2020 en werd vertaald door Roebi Block.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!