(Banksy)
Opinie -

Zei daar iemand ‘Communisme’?

Het historisch communisme wordt vaak bekritiseerd omwille van de overdreven persoonscultus, de Goelag werkkampen voor criminelen en de moorden die de communistische leiders op hun naam hebben staan. In het hedendaags kapitalisme inderdaad not done. De afwezigheid van het gezicht van de Vrije Markt, waar het communisme net wel gezichten had, maakt dat de verantwoordelijkheid voor misdaden en massamoorden in naam van het kapitalisme, verdwijnt achter de sluier van anonieme beurscijfers achteraan in de krant.

vrijdag 20 januari 2017 13:44

Wij kunnen dus op twee oren slapen: we zijn moreel superieur ten opzichte van de gewezen communisten met hun notoire leiders.

Vrije Markt als bovenmenselijke instantie

Niemand maakt de keuze voor sweatshops of dodelijke armoede in failliet verklaarde landen, noch voor de algemene achteruitgang van de sociale rechten in het Westen. Het ‘systeem’ maakt die keuze voor ons.

Dat systeem is immers iets dat ‘boven’ ons staat, het is met andere woorden een ‘bovenmenselijke’ instantie. Het is een anoniem ‘zelfregulerend systeem’, de zogenaamde ‘onzichtbare hand’ die ons determineert binnen de sociale ladder en de omstandigheden waarin we moeten leven.

Wij, hedendaagse atheïsten, lijken op die manier, zonder het goed en wel te beseffen, een nieuwe instantie te hebben uitgevonden die om ons heen lukraak tekeer kan gaan. Er waart een spook door Europa, één die meer dan ooit de macht in handen heeft. Dat is de prijs die we betalen voor onze morele superioriteit: de verantwoordelijkheid ligt niet in handen van de ‘gewone mensen’, noch van de politici, noch van de vakbonden, noch van de elite, maar in de ‘onzichtbare handen’ van de Vrije Markt.

Welke proporties schrijven we toe aan dat onzichtbare wezen? Het lijken wel goddelijke proporties. Dit Wezen beslist alles: het is onmogelijk met Hem in discussie te gaan, of te vragen naar Zijn lange termijn plannen. Hij is ook onfeilbaar: de vraag naar juistheid wordt zelfs niet stiekem gesteld. Nee, schouderophalend zeggen we ‘het is gewoon zo’.  

Bovendien is Hij almachtig: de Vrije Markt staat boven de wet, en indien nodig wordt de wet aangepast in functie van Zijn wil. Hij kan enorm obsceen en wispelturig te keer gaan, met alle crisissen, faillissementen van naties en handelsoorlogen van dien.

Wij moeten de Vrije Markt dienen zonder mogelijkheid tot compromis: wanneer dit systeem het nodig acht, moeten wij boeten in onze welvaart, werken wij harder voor minder geld, leveren we onze kunst- en cultuur, alsook ons emancipatorisch denken in ten dienste van Zijn alles opslorpende vraatzucht. Bovenal is Hij onoverwinnelijk: je kan Hem geen kopje kleiner maken als het geval zich voordoet dat we dringend een leider nodig hebben die wel de nodige verantwoordelijkheid opneemt. Dient Hij ons, of dienen wij Hem? Waarom zijn we zo naïef om menselijkheid te verwachten van een onmenselijke, cijfermatige, onzichtbare instantie? De Vrije Markt heeft immers geen genade. Nooit!

Eindeloze crisis zonder verlossing

De Vrije Markt is echter, net zoals God dat is, een door de mens gecreëerde instantie. In het geval van die laatste leert de geschiedenis ons hoe moeilijk we er van af geraakten. Verlichting en reformatie hebben tonnen emancipatorisch bloed, zweet en tranen gekost. Maar is de Vrije Markt hetzelfde als een religieuze God?

Zo ongeveer de laatste woorden van Jezus spreken in elk geval boekdelen: “Vader, waarom hebt Gij mij verlaten?”, vervolgens liet de vader zijn zoon zonder meer aan het kruis nagelen. Laat dat een les zijn voor vandaag. Wat als we nu alles hebben afgegeven, in onze lijdensweg naar een betere toekomst die de Vrije Markt ons zou bieden, over alle crisissen, labeur, sociaal miserabele omstandigheden heen, om op het eind van de strijd geconfronteerd te worden met het uitblijven van de lang verhoopte redding?

Als we ons niet confronteren met de immens zelfdestructieve aard van deze fantasie, zal een eindeloze crisis zonder verlossing ons lot zijn. Dan kunnen we terecht stellen dat we te dom zijn geweest.

De Vrije Markt is er in geslaagd om ons welvaart te geven. Na de val van de muur, nadat de dreiging van een communistische politieke mogelijkheid is weggevallen, lijkt deze welvaart echter enkel en alleen nog achteruit te gaan: het afbreken van onze sociale rechten en het stoppen van georganiseerde herverdeling lijkt nog de enige drijfveer van de kapitalistische hebzucht te zijn.

De slachtoffers van de Vrije Markt

Hoeveel betalen wij om deze Vrije Markt in stand te houden? Eén op de tien belgen slikt antidepressiva. Buiten het depressieve Westen werkt men met man en macht voor hongerlonen om ons met goedkope producten te proberen verzadigen.2 Om ons gelukkiger te maken? Wie willen we eigenlijk gelukkig maken?

Je kan stellen dat het historisch communisme heeft gefaald in zijn belofte armoede voorgoed te bestrijden en de gewezen socialistische staten hebben inderdaad een huiveringwekkend aantal burgermoorden op hun kerfstok. Maar hoeveel schrijnende armoede, uitbuiting, directe en indirecte moorden en oorlogen heeft de Vrije Markt op zijn naam staan?

Wat met de hedendaagse neokoloniale praktijken in Afrika en het Midden-Oosten en de opkomst van Islamitische Staat? Zijn deze fenomenen te begrijpen los van de roekeloze politiek van kapitalistische hebzucht? Is het een stom toeval dat het totaal van acht mensen evenveel rijkdom bezitten als drieënhalf miljard anderen? 

Op het bekende citaat van Dostojewski: “Als God dood is, is alles geoorloofd”3 kan men terecht kritiek geven. In feite lijkt eerder het omgekeerde waar: “Als God dood is, is niets meer geoorloofd”.4 

Als God dood is, zijn we genoodzaakt om alle verantwoordelijkheid op onszelf te nemen. Dan is er geen referentie meer naar wie we de verantwoordelijkheid van onze eigen onkunde en obsceniteiten kunnen doorschuiven. Als we op de juiste manier luisteren naar de gewetenssussers van vandaag, kunnen we ons terecht de vraag stellen of we zijn geëvolueerd naar een nieuwe godheid: In naam van de Vrije Markt is immers alles toegelaten.5

Wat vinden we er zelf van dat het gros van de wereld in bittere armoede en slavernij leeft? Wat vinden we ervan dat intellectueel eigendom en alle communicatiemiddelen als e-mail, sociale media en journalistieke berichtgeving in privéhanden ligt?

Welke positie nemen we in ten opzichte van de almacht van enkelen over ontwikkelingen als artificiële intelligentie en genmodificatie? Is het handelen vanuit de drijfveer om privé winst te accumuleren een garantie voor ethische keuzes?

Vrije Markt heeft afgedaan

Hoeveel belasting-schandalen, uitbuitingen, schendingen van mensenrechten, onteigeningen en handelsoorlogen heeft de Vrije Markt op zijn naam staan? Wat valt er te zeggen over de stilaan komende en onvermijdelijke verwoesting van het mondiaal klimaat en de te komen gigantische massa-migraties vanuit onleefbaar warm en droog geworden landen? Gaat de race to the bottom dit oplossen?

Het zal enorm moeilijk zijn om een hedendaags rechtvaardig communisme uit te vinden dat enerzijds leert uit de fouten van het verleden en anderzijds de sociale noodzakelijkheden van de 21ste eeuw weet te garanderen.

Kunnen we de verantwoordelijkheid op onszelf nemen, op de mens, voor wat goed is en wat niet? Ook de tweede God zal eraan moeten geloven. Is het ‘extreem’ om op zoek te zijn naar een verlangenswaardige politiek, geleid door mensen die de verantwoordelijkheid op zich nemen?

We kunnen niet anders dan concluderen dat het idee van de Vrije Markt heeft afgedaan. De enige optie die we hebben om uit het hedendaagse verval te geraken is deze uitweg nu zelf creëren.

Daarom willen we het idee ‘Communisme’ herintroduceren als radicaal verschillend van de Vrije Markt. Als we dit nu niet doen, sleuren we slechts nog ons eigen kruis voort om er vervolgens aan te worden opgehangen (-en waarschijnlijk wordt er nog een flinke cent op verdiend ook).

 

 1.Een andere vaak voorkomende kritiek op het historisch communisme is de beknotting van de vrijheid van het individu ten dienste van de samenleving. Recente theoretici komen tegemoet aan dit knelpunt aan de hand van de notie ‘universele singulariteit’, oorspronkelijk afkomstig van Gilles Deleuze. Deze notie zullen we verder uitwerken in een van onze volgende artikels. 

2.http://anonhq.com/apple-pays-chinese-workers-1-85hour-to-work-in-unhygienic-conditions-for-a-12-hour-shift-6-six-days-a-week/

3.Citaat uit het boek ‘De gebroeders Karamazov’ van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski 

4.Naar de kritiek van Jacques Lacan op Dostojewski’s bovengenoemde citaat09/01/17

5.Zie bijvoorbeeld het volgende citaat uit de eindeloze reeks van Bart De Wever: “De grote kostenpost in de begroting is de sociale zekerheid, maar daarop verminderen betekent weinig populaire beslissingen nemen. Ik kan aannemen dat het niet voor iedereen evident is om dat te doen, maar er is geen andere keuze” , demorgen.be, 09/01/17

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!