Foto van een schooldakmoestuin uit het tijdschrift Klasse. In het onderschrift zegt directeur Stef Colens: “Je staat ervan versteld hoeveel leerplandoelen je met zo’n moestuin bereikt”

‘Verbeter de wereld, begin met je school. Verbeter je school, begin met de wereld’

Bij het begin van het academiejaar mijmert cultuurfilosoof Lieven De Cauter over een lastig dilemma: je schouders zetten onder je school of de aan de weg timmeren...

donderdag 29 september 2016 13:03

Het was een korte, beetje bitsige, maar interessante discussie die ik had op een kille voorzomeravond op de Oude Graanmarkt in Brussel, het dorpsplein van de Dansaertvlamingen. Ze is me lang bij gebleven. Na een lange vergadering over de hervorming van het curriculum van onze mediaschool, zaten we met een paar collega’s na te kaarten. Toen we bijna opbraken – de meesten waren al huiswaarts – kwam daar onze flamboyante collega van Drama aan, de onvergelijkbare, beroemde en beruchte Leopold DH. We legden hem kort uit dat de vergadering hoopgevend, ja zelfs enthousiasmerend was. Hij was zichtbaar content dat het oude idee om van onze kunstschool een dynamische transversale school te maken, waar alle afdelingen met elkaar in verband staan, en waar volop wordt geëxperimenteerd op hoog niveau, nu schoolbreed zou worden heropgenomen.

Maar algauw bracht ik in het midden dat het er niet op aankomt om instituties te redden, maar de wereld. Hij was het daar niet mee eens: de school is deel van de wereld, en de school hoger tillen is jonge mensen omvormen tot kritische kunstenaars en dat is werken aan een andere wereld. Ik zei dat dit fraai was, maar op dit moment in de geschiedenis, bij lange na niet genoeg. Als we zo doorgaan zal de wereld zoals wij hem kennen vergaan, zei ik. Dat is een quasi-wetenschappelijke zekerheid. Kortom, zijn stelling was: ‘verbeter de wereld, begin met je school’. Mijn stelling was: ‘verbeter je school, begin met de wereld’.

 Timmeren

 ‘Er is maar een manier om aan de weg te timmeren’, zei ik, ‘en dat is: aan de weg timmeren’. Zoals er maar een manier is om Kants imperatief van Verlichting na te leven – ‘gebruik je verstand in het openbaar’: in het openbaar, dat wil zeggen in het publieke debat, in de media, je verstand te gebruiken. Een utopische school maken van een kunstschool, of toch minstens een centre of excellence, zal de wereld niet redden. Natuurlijk, niets tegen excellente en al zeker niet tegen utopische scholen. Maar instituties zullen de wereld niet redden. Dat zei ik.

Interessant was dat mijn goede oude maat, op de man af (zo kennen we hem wel) zei dat ik dan maar moest stoppen met de school. ‘Dan moette gij stoppen, hé vriendeke’. Ik antwoordde even bot dat ik dat maar al te graag zou doen. Als een rijke gravin het in mij zou hebben gezien en mij een jaarlijks stipendium zou geven om te lezen en te schrijven en mijn ding te doen, en acties op te zetten, installaties te bouwen, whatever. Niks liever. Natuurlijk geef ik graag les, zei ik, heel graag zelfs, maar na 30 jaar is het niet dringend meer. En mijn schouders onder instituties zetten, daar heb ik geen talent en geen tijd voor. Ik geloof niet in instituties. Maar ik bewonder mensen die hun schouders onder instituties zetten, dat wel. Ik vind het vaak ook ergens vaandelvlucht van mensen die publieke intellectuelen hadden moeten zijn. Ik noemde een paar namen, maar dat zal ik hier niet doen.

Wat ik wel wil doen, is hier nadrukkelijk de tegenstelling, het dilemma herhalen, op de plaveien schilderen van het dorsplein, ja op de toegangspoort van de school, op een ademtocht van dat dorpsplein, als boodschap  aan het begin van dit academiejaar, aan mijn collega’s en aan mijn studenten en de bevolking: verbeter de wereld, begin met je school / Verbeter je school, begin met de wereld. Die twee samen denken en doen, is, uiteraard, helaas of hoera, ook dit jaar weer de opdracht.

Voorbeeldig timmeren

Voor wie die synthese tussen beiden tegen-stellingen te abstract vindt, hier een voorbeeld: een Brusselse school die op dak een moestuin aanlegde, wat haar scholieren niet alleen gezond eten geeft, maar ook leert waar eten vandaan komt. Maar ook: ouders betrekt in dat avontuur en een beroep doet op een netwerk van mensen en winkels in de buurt om de eigen kweek aan te vullen, en zo tegelijk werkt aan daadwerkelijke integratie van verschillende groepen in de stad en aan de verankering van de school in de buurt en ook nog eens bijdraagt aan een duurzame wereld door lokale en biologische productie, zogenaamde ‘korte ketens’. Dat is veel tegelijk. En het maakt die synthese tussen mijn tegen-stellingen heel concreet. Heel sterk, indrukwekkend gewoon. Navolgen. Uitrollen over alle scholen zou ik zeggen. Dit verdient een prijs omdat het bewijst dat mijn oude collega, ook bekend als De Pol, dus wel degelijk ook een punt had, maar misschien toch op een andere manier dan hij dacht. Het is door daadwerkelijk die twee polen, de wereld en de school, samen te denken in een concrete actie dat je beide tegelijk kan verbeteren. Chapeau

Een ander voorbeeld is de open brief van 34 Leuvense professoren die aan de Alma mater vragen de deelname aan een onderzoeksproject waarbij de Israëlische politie betrokken is, stop te zetten. Die actie zal wel geen prijs krijgen.

Er staat echter geschreven (door dat gesprek op de Oude Graanmarkt staat het althans voor eeuwige en een dag in mijn hersenpan gegrift): ‘Er is maar één manier om aan de weg te timmeren, en dat is: aan de weg timmeren.’

(Het gaat om een school in Schaarbeek: zie: https://www.klasse.be/52257/moestuin-op-dak-school/#.V-JAh9fJIDI.facebook. Voor de brief van de professoren zie: http://www.bacbi.be/bacbi-lawtrain21.htm).

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!