Je Suis Charlie. Nu meer dan ooit.

Je Suis Charlie. Nu meer dan ooit.

woensdag 20 januari 2016 20:47

Wie de voorbije week tijdens een onbewaakt moment de (a)sociale media bezocht, kon er niet naast kijken: het zoveelste schandaaltje rond Charlie Hebdo. Deze keer geen heisa rond een cover van God-als-moordenaar-met-Kalasjnikov, maar wel rond een tekening van Aylan-Kurdi-als-volwassen-aanrander-in-Keulen. De tekening ontvangt vooral negatieve reacties. De algemene teneur is dat Charlie Hebdo satire schaamteloos misbruikt om racisme te promoten. De vraag is echter: Is dat wel zo?




De plotse opstoot van sympathie waarop Charlie Hebdo kon rekenen na de bloedige aanslagen van 7 januari 2015 is van korte duur gebleken.  Dat weten we al sinds de publicatie van de ‘verjaardagseditie’ met de cover van een zwaarbewapende God die aangeduid wordt als moordenaar. Dat blijkt nog meer uit de heisa rond de tekening van Aylan Kurdi , het Syrische jongetje dat vorig jaar dood aanspoelde op de Turkse kust en dagenlang de media beheerste. Die tekening zou racistisch zijn. Zou, want wie zowel de geschiedenis, de redactionele lijn als het soort humor van Charlie Hebdo kent weet dat die beschuldiging nergens op slaat.

De tekening lijkt nochtans voor zich te spreken. Bovenaan staat de vraag wat er van de kleine Aylan Kurdi zou zijn geworden als hij volwassen was geworden. Onderaan vinden we het antwoord terug: ‘Billenknijper in Duitsland’, een referentie naar gebeurtenissen in Duitsland waar vluchtelingen in verband worden gebracht met een golf van verkrachtingen en aanrandingen.




Toegegeven, wie zo’n tekening onder ogen krijgt zonder weet te hebben van de context waarin het is verschenen, kan moeilijk anders dan er racisme of alleszins bijzonder smakeloos leedvermaak in zien. Je kunt de meeste mensen hun verontwaardiging dan ook niet kwalijk nemen. Moet je geen racistische bruut zijn om zoiets te tekenen en te publiceren?

Die vraag zou je inderdaad bevestigend kunnen beantwoorden.

Tenzij je ervan uitgaat dat het echte doelwit van de cartoon niet Aylan Kurdi of de andere vluchtelingen zijn, maar juist de rechts-extremisten die er werkelijk van overtuigd zijn dat achter elke vluchteling een potentiële verkrachter zit. Met andere woorden, de tekening is geen fascistische spotprent, maar een prent die met de paranoïde ideeën van fascisten spot.

Tegenstanders hebben de neiging om telkens als deze verdediging wordt aangevoerd te antwoorden dat het zo wel heel gemakkelijk wordt om jezelf te legitimeren, dat je op die manier elke gortige extremistische prent kunt verdedigen onder het mom van ‘satire’ of ‘ironie’. Kan je immers niet hetzelfde zeggen over de oprispingen van Jean-Marie Le Pen of de haatcampagnes van het Vlaams Blok? Dat het concept satire gemakkelijk misbruikt kan worden is ontegensprekelijk waar. Dergelijk cynisme kan je Charlie Hebdo echter moeilijk verwijten. Tenminste, als je het weekblad een beetje kent.

Als je door het verleden van Charlie Hebdo en zijn voorganger Hara-Kiri grasduint zal je al gauw merken dat Charlie Hebdo niet zozeer migranten en vluchtelingen viseert, maar wel het leger, de staat, Charles De Gaulle, extreemrechts (het Front National in het bijzonder) en georganiseerde religie (christendom, jodendom en islam). De redactionele lijn van Charlie Hebdo wordt al decennialang gekenmerkt door militant antiracisme, antiautoritarisme en secularisme. Wie het huidige mission statement van het magazine leest, kijkt eerder naar een traditioneel links-libertair manifest dan naar een racistisch pamflet.

Charb, de vermoorde directeur van Charlie Hebdo, herinnerde er in zijn postuum verschenen pamflet aan dat Charlie Hebdo altijd opkwam voor antiracistische wetgeving, voor stemrecht voor vreemdelingen en voor de legalisatie van zogenaamde ‘illegalen’. Het zijn stuk voor stuk standpunten die zelfs veel zogenaamde progressieven tegenwoordig amper durven in te nemen.

Waarom dan zo’n tekening publiceren als je zo antiracistisch bent? Simpel. Het gaat niet om racisme. Het gaat om een parodie, om een karikatuur van extreemrechtse propaganda en racistisch gedachtegoed. Het publiceren van dergelijke karikaturen is niet nieuw voor Charlie Hebdo. Dat gebeurde bijvoorbeeld al met de publicatie van een cartoon waarin de minister van justitie Christiane Taubira (een zwarte vrouw) werd voorgesteld als een aap, vergezeld met het logo van het Front National  en de slogan “Rassemblement Bleu Raciste” (een woordspeling op een slogan van Marine Le Pen). Het doelwit van Charlie Hebdo was niet de minister van justitie, maar wel de dubbele moraal van het Front National dat zich enerzijds voordoet als antiracistisch, maar anderzijds activisten heeft die gephotoshopte foto’s van zwarte vrouwen als apen op Facebook plaatsen.

Een dergelijke hypocrisie wordt ook aangeklaagd in de tekening van Aylan Kurdi als aanrander in Duitsland. Terwijl de Europese publieke opinie enkele maanden geleden de armen opende voor de vluchtelingen uit Syrië na de harde confrontatie met de tragische oorlogsverhalen in de media, beschouwt momenteel diezelfde publieke opinie de vluchtelingen als verkrachters en terroristen. ‘Refugees Welcome’ wordt ‘Rapefugees Not Welcome’. Charlie Hebdo trekt die zieke logica door. Als je ervan uitgaat dat vluchtelingen verkrachters zijn, zeg je dan ook niet dat ook hun kinderen seksuele delinquenten in spe zijn?

Wie Charlie Hebdo een beetje kent, kreeg dan ook een groot gevoel van déjà vu toen voor de zoveelste keer de hysterie uitbarstte. Waar komt de hetze vandaan? Een deel van het antwoord vinden we allicht in de onbekendheid van het grote publiek met het soort humor dat het blad vertegenwoordigt.  Maar als er per se een schuldige gevonden moet worden, laat het dan de sensatiepers zijn. Als de taak van journalisten erin bestaat om duiding te geven dan hebben veel kranten en websites de voorbije dagen jammerlijk gefaald in het vervullen van hun democratische plicht.

De website van De Standaard geeft een mooi voorbeeld van hoe een typisch bericht over ‘het incident’ eruitziet: een schijnbaar ‘neutrale’ beschrijving van de gebeurtenis, gevolgd door de dooddoener dat Charlie Hebdo controversiële cartoons publiceert en ophef veroorzaakt, gevolgd door de mededeling dat de cartoon ‘vooral kwade reacties’ krijgt, met als afsluiter een overzicht van voornamelijk Engelstalige Tweets – alsof Twitter plots dé referentie is om te weten wat de ‘Stem van het (weldenkende) Volk’ zegt. Geen duiding van de culturele context, geen commentaar van kenners van het blad, geen wederwoord van de ‘daders’. Zuivere stemmingmakerij.

Antiracisten zouden beter moeten weten dan blindelings mee te stappen in dergelijke sensatie. Niet enkel uit respect voor het werk van Charlie Hebdo, maar vooral om te voorkomen dat de Belkacems en de Dewinters van Europa de kans krijgen om de publieke opinie voor zich te winnen.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!