We are all individuals!

We are all individuals!

zaterdag 11 april 2015 11:33
Spread the love

‘Individualisme’ is een toverwoord dat te pas en te onpas wordt
gebruikt, al even vaak in een positieve als in een negatieve context.
Individualisme heeft een duidelijk maatschappelijke betekenis, waarbij
de waarde van het individu en dienst vrijheid boven dat van het
collectieve wordt gezet. Een mens moet de totale vrijheid en
zelfrealisatie nastreven. Dit kan makkelijk gekoppeld worden aan een
politieke betekenis, vooral verankerd in de liberale en libertaire
gedachteleer. De vrijheid van het individu primeert hier boven het
collectivisme. Het gaat dus niet zelden over burger vs. overheid. Vanuit
de andere hoek wordt het dan weer negatief benaderd, vereenzelvigd met
egoïsme, graaizucht en het afbrokkelen van samenhorigheid en
samenleving. Eenzaamheid is een direct gevolg van het toenemend
individualisme.

Individualisme wordt in onze hedendaagse maatschappij echter vaak
ingekapseld in enerzijds het consumptiedenken en anderzijds de
opdringerigheid van de sociale mode, wat zich ook steeds meer afspeelt
in de virtuele wereld. Belangrijk hierbij is om de uniciteit te tonen.
Individuen moeten het liefst van al uniek zijn in onze postmoderne
samenleving. In ons streven hiernaar botsen we echter op paradoxen. In
Monty Pythons Life of Brian spreekt een wanhopige Brian op een gegeven
moment zijn aanhangers toe met de woorden. “You are all individuals”,
waarop deze unisono antwoorden “Yes, we are all individuals!”, behalve
die ene die “I’m not!” zegt. Treffender kan onze maatschappij niet
beschreven worden.

Onze zelfrealisatie en de versterking van ons individualisme is
namelijk zodanig gekoppeld aan consumptie dat we in de zoektocht naar
het individuele steeds meer op elkaar lijken. De juiste smartphone, de
juiste cocktail, de juiste reisbestemming, het juiste nieuwsplatform, we
zijn allemaal dedicated followers of fashion geworden. Mode heeft
altijd die spanning in zich gedragen. Men wordt als stijlvol gezien
wanneer men zich schikt naar de wetten van tijdschriften en blogs,
mensen die zogezegd met een grote mate van autoriteit spreken. Indien
gelanceerd door de juiste persoon, zou het zelfs kunnen dat binnen dit
en vijf jaar de fez terug hip wordt.

Uniciteit wordt dan ook vaak gekoppeld aan exclusiviteit en
excentriciteit. Maar door de snelle opeenvolging van hypes en de
zoektocht naar bevestiging wordt niet-materiële exclusiviteit vaak heel
snel ‘gedemocratiseerd’. Uniciteit en individualisme worden dan geclaimd
door de snelheid waarmee men en vogue was. ‘Ik was al fan voor
band x single y uitbracht!’, ‘ik was een van de eersten om een ijskoude
emmer water over mij uit te gieten!’, ‘ik droeg als eerste een fez!’.
Want hoe individueel we ook allemaal willen zijn, erbij horen blijft
toch van prioritair belang.

Onze drang om uniek te zijn wordt overschaduwd door onze angst om de
boot te missen. Waar mode een handig instrument is om in de echte wereld
te tonen dat je ‘mee bent’, gebeurt dit in de virtuele wereld vaak via
allerhande hypes waar men elkaar in hilariteit mee probeert af te
troeven. De reeds vermelde Ice Bucket Challenge is daar een
schoolvoorbeeld van. Wie echt origineel wil zijn moet al afkomen met een
parodie op de pastiche. Zelfexpressie en individualisme zijn al een
tijdje van elkaar losgekoppeld.

Ook in het politiek denken zit deze paradox vervat. Neem nu het
politiek correct denken. Dit is voor het politieke wezen wat kuddegedrag
is voor het sociaal wezen: pure, onversneden horror. Politiek correct
denken legt dogma’s op die het maatschappelijk debat vooraf betalen en
het eigen, kritische denken uitschakelen. “Ik ben politiek incorrect”
wordt dan ook meer en meer een erezaak. Alleen wordt dat “politieke
incorrecte” zo vaak herkauwd dat het al lang de norm en dus het
“politiek correcte” is geworden. De zogenaamde kritische geesten
verkondigen vaak zeer courant verspreide ideeën. Ze onderscheiden zich
echter door de schijn op te houden dat hun gedachten uniek zijn. En
ondertussen stromen de likes en retweets binnen.

Is het erg dat we eigenlijk niet zo uniek zijn? Uiteraard niet.
Alleen zou het niet slecht zijn om collectief toe te geven dat we
eigenlijk niet zo individueel zijn als we graag doen geloven. Het citaat
van Thatcher ‘Er is geen samenleving, er zijn enkel individuen’ klopt
louter vanuit een economische sfeer, waarbij eigen welvaart op de eerste
plaats komt. Als het op het sociale aankomt zijn we echter allemaal in
meerdere of mindere mate kuddedieren. Het zou de mensheid en de
maatschappij dan ook sieren om niet krampachtig het individuele en
unieke uit te lichten als een na te streven waarde, want het maakt een
mens vooral moe en vaak ongelukkig. Misschien moeten we meer omarmen dat
we niet zo speciaal zijn. Of om Life of Brian te parafraseren:

Ik: “We zijn allemaal een beetje hetzelfde!”
Allen: “Ik niet!”

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!