Voormalig minister van Volksgezondheid Laurette Onkelinx (PS) heeft ongeziene toegevingen gedaan aan het omstreden farmabedrijf Alexion over het extreem dure medicijn Soliris. Dat blijkt uit het geheim contract tussen beiden, dat De Morgen in handen kreeg. (De Morgen, 21 maart 2015)
Het contract kost de ziekteverzekering jaarlijks miljoenen euro’s en speelt de huidige regering parten. Zo staat er duidelijk dat de prijs van een ampul voor onbepaalde duur vastligt op 4.278 euro en dat “Soliris op geen enkel moment herzien kan worden”. Dat betekent 18.000 euro per maand voor de behandeling van één patiënt. De enige toegeving die Alexion deed was 5 procent korting en de eerste twee ampullen gratis voor elke nieuwe patiënt.
O&O: lasten voor de gemeenschap, lusten voor Big Farma
Een studie gepubliceerd in de prestigieuze British Journal of Medicine (BMJ 2012;345:e4348) schat de reële kost voor O&O voor een firma die een echt innovatief product als Soliris op de markt brengt op 250 miljoen euro. Het basisonderzoek voor de ontwikkeling van monoklonale antilichamen, de nieuwe klasse aan geneesmiddelen waartoe Soliris behoort, gebeurde door samenwerking van wetenschappers van verschillende universiteiten, gefinancierd met overheidsgeld. Alexion is zo een spin-off van de Yale universiteit.
Dit basisonderzoek dat dus gefinancierd wordt door de belastingsbetaler is altijd het meest kostende en meest risicovolle deel van het onderzoek. Daarbovenop worden in de VS en in de EU de helft van de onderzoeksgelden van de firma eveneens betaald door de belastingsbetaler via subsidies en allerlei belastingsaftrekken. De Gentse emeritus hoogleraar Frank Roels deed een literatuursearch naar de ontwikkeling van Soliris. Het merendeel van de resultaten komt van universitaire onderzoekers, niet alleen in de VS, maar ook in Groot-Brittanië, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, Zwitserland, Nederland, Japan, Australië, ja zelfs China. Sommige onderzoeken werden gesponsord door de firma Alexion, maar de meeste niet. In 1991 verscheen de studie die de basis zou vormen voor Soliris (eculizumab), een antilichaam dat de werking van het complement- 5 eiwit blokkeert. Die proeven gebeurden in de universiteit van Göttingen. Alexion maakte daarvan gebruik en van vele andere resultaten; het bedrijf werd opgericht in 1992. Het eerste artikel waar de stichter en CEO van Alexion Leonard Bell aan meewerkte, verscheen pas in 2001.
De kostprijs van Soliris, die 216.000 euro per jaar per patiënt bedraagt, staat zo in geen enkel verband tot de reële ontwikkelingskosten die de firma er zelf in geïnvesteerd heeft. Alexion rekent de hoogst mogelijke prijs aan die een patiënt met een levensbedreigende aandoening of die onze ziekteverzekering bereid is om te betalen. Alexion dat zijn winsten bijna uitsluitend uit Soliris haalt, heeft reeds een beurskapitalisatie opgebouwd van 19 miljard dollar (14,4 miljard euro). In heb boekjaar 2013 bedroeg de nettowinst 252 miljoen dollar op een omzet van 1,5 miljard.
De kostprijs van Soliris, die 216.000 euro per jaar per patiënt bedraagt, staat zo in geen enkel verband tot de reële ontwikkelingskosten die de firma er zelf in geïnvesteerd heeft. Alexion rekent de hoogst mogelijke prijs aan die een patiënt met een levensbedreigende aandoening of die onze ziekteverzekering bereid is om te betalen.
Dwanglicenties als mensenlevens op het spel staan
Dit is dus geen kwestie van hoge kosten omwille van innovatie, maar wel van hoge kosten omwille van patent misbruik en winstbejag. Topwetenschappers over de hele wereld komen daartegen in verzet. Aaron Kesselheim en Jerry Avorn, farmaca-epidemiologen aan Harvard, roepen de overheid op om gebruik te maken van de wetgeving op onteigening van privé-eigendom als het algemeen belang dit vereist. Wetten die de overheid momenteel veelvuldig gebruikt bij onder meer de aanleg van een spoorweg kunnen volgens beide wetenschappers evengoed toegepast worden op intellectuele privé-eigendommen. Ofwel, vinden Kesselheim en Avorn, kan de overheid dwanglicenties toepassen, wanneer te hoge prijzen voor levensnoodzakelijke geneesmiddelen de gezondheid van patiënten of de stabiliteit van het gezondheidszorgsysteem in gevaar brengen. Bij dwanglicenties verplicht de overheid een bedrijf een licentie van een belangrijk geneesmiddel te geven aan bijvoorbeeld een generisch bedrijf dat goedkoop produceert, in ruil voor een billijke vergoeding aan de patenthouder. Het internationale patentrecht laat toe die dwanglicenties te gebruiken in bepaalde gevallen van nood. "Als het vrije ondernemingsbeleid botst met de vrijheid op leven, welke vrijheid zullen we dan moeten inperken?", vragen deze wetenschappers zich af. "De functie van dwanglicenties is een wettelijke kwestie, maar de toepassing ervan vereist politieke wil."
"Als het vrije ondernemingsbeleid botst met de vrijheid op leven, welke vrijheid zullen we dan moeten inperken?"
Het is duidelijk dat bij Onkelinx die politieke wil ontbrak in haar onderhandelingen met Alexion. Benieuwd of Maggie dit anders gaat aanpakken.
