Geweld tegen vrouwen in 'de grootste democratie ter wereld'

Volgens de ontwikkelingsindex van de Verenigde Naties is de gelijkheid tussen mannen en vrouwen ver te zoeken in het Aziatische land. In 2013 tekenden slechts 23 landen op de 187 een grotere gender-ongelijkheid op dan India (een classificatie gebaseerd op data rond reproductieve gezondheid, emancipatie en de arbeidsmarkt). In de zomer van 2012 stemde een panel van 370 internationale gender-specialisten dat India van alle G20-landen de slechtste plaats is om als vrouw te leven.

In India zelf werd daarop zeer verontwaardigd gereageerd, zeker omdat het notoir vrouwonvriendelijke Saoedi-Arabië op de tweede plaats eindigde. Als men een aantal statistieken onder de loep neemt is de keuze van het gender-panel echter begrijpelijk.

Zeker 45% van de meisjes onder de 18 jaar is getrouwd in India, vaak via gearrangeerde huwelijken. De participatiegraad van vrouwen (vanaf 15 jaar) aan de Indische arbeidsmarkt is 28,8% (in vergelijking met 80,9% van de mannen boven de 15 jaar). Slechts 26% van alle meisjes volgt enige vorm van secundair onderwijs (in vergelijking met 50,4% van de jongens). Vele meisjes gaan zelfs nooit naar school.

De belangrijkste redenen om meisjes thuis te houden zijn de kosten van het onderwijs, het feit dat onderwijs niet belangrijk geacht wordt voor meisjes en de verplichting om huishoudelijke taken uit te voeren. Veel meisjes mogen ook niet naar school uit angst dat ze onderweg het slachtoffer zouden worden van seksuele aanrandingen.

Gulshun Rehman, een NGO-medewerkster die zich al jarenlang bezighoudt met ontwikkeling en reproductieve gezondheid, maakte deel uit van het panel dat India in 2012 tot meest vrouwonvriendelijke land van de G20 verkoos. Ze verklaarde die keuze als volgt: “Vrouwen en meisjes blijven in India verkocht worden alsof ze vee zijn, worden er uitgehuwelijkt op amper 10-jarige leeftijd, worden er levend verbrand in het kader van de vele conflicten gelieerd aan het bruidsschatsysteem, en jonge meisjes worden er misbruikt en uitgebuit als huishoudelijke slaven”.

Geweld en seksueel geweld tegen meisjes en vrouwen is een gigantisch probleem in de patriarchale Indische maatschappij. De meest gepleegde misdaad tegen Indische vrouwen is wreedheid vanwege de echtgenoten en andere familieleden. Volgens een onderzoek uitgevoerd door UNICEF vindt 52% van de Indische tienermeisjes dat het gerechtvaardigd is dat een man zijn vrouw slaat.

In 2005 werd een wet gestemd die elke vorm van geweld tegen vrouwen en meisjes verbiedt. Maar in een maatschappij waarin een fundamenteel gebrek aan respect lijkt te heersen voor vrouwen, bleek dit maar om lippendienst te gaan. Er worden maar weinig rechtszaken aangespannen wegens vrouwenmishandeling en de veroordelingsgraad is extreem laag. De rechtbanken worden dan ook volop bevolkt door mannen. In de verschillende Indische hooggerechtshoven is slechts 8% van de rechters een vrouw.

Modern India

India kende sinds het nieuwe millennium een indrukwekkende economische groei. Wolkenkrabbers schieten als paddenstoelen uit de grond in de grootste Indische steden en elk jaar telt het land meer en meer miljonairs. Vrouwen hebben zich in dit klimaat opgewerkt tot bedrijfsleiders, politici (de belangrijke Indische Congrespartij wordt geleid door een vrouw: Sonia Ghandi), bankdirecteurs, journalisten, enzovoort.

Ondanks het feit dat sommige vrouwen -in het bijzonder deze uit hogere sociale klassen- erin slagen om betekenisvolle posities te bekleden in de moderne Indische maatschappij, blijven vrouwen over het algemeen toch beschouwd worden als tweederangsburgers. Dit uit zich op allerlei manieren en begint al bij een uitgesproken voorkeur van ouders voor zonen.

De druk op vrouwen om jongens te baren in plaats van meisjes is groot. De voorkeur voor jongens gaat zo ver dat er op grote schaal vrouwelijke foetussen geaborteerd en vrouwelijke boorlingen vermoord worden. Deze praktijken zijn vaak het gevolg van het feit dat armere families zich niet kunnen veroorloven om een dochter ten laste te hebben. Er wordt immers van hen verwacht dat ze een bruidsschat betalen aan de familie van de bruidegom als hun dochter in het huwelijksbootje stapt. Daarom wordt er vaak vanuit gegaan dat het aborteren van meisjes een betreurenswaardig gebruik is dat uitgeroeid kan worden via sociale ontwikkeling, een betere educatie en een hogere levensstandaard.

De statistieken spreken dit echter tegen. Niet alleen worden er in de steden proportioneel veel meer jongens geboren dan meisjes ten gevolge van selectieve abortus, er blijkt ook een positieve link te bestaat tussen abnormale geslachtsverhoudingen en een hogere socio-economische status. Het aborteren van meisjes louter en alleen omdat het meisjes zijn, komt dus proportioneel meer voor bij Indische vrouwen met een hogere socio-economische status en een betere opleiding. Dit zegt zeer veel over de status van de vrouw in de moderne Indische maatschappij.

Jonge geprivilegieerde vrouwen die in de grote steden leven, onderwijs genoten en een plaats verwierven op de arbeidsmarkt hebben het afgelopen decennium kunnen profiteren van een transformatie op het vlak van economische en sociale onafhankelijkheid, maar ook zij functioneren in een omgeving die gedomineerd blijft door mannen. Ondanks de ontplooiing van een bepaald deel van de vrouwelijke bevolking, is de algemene veiligheid er voor Indische vrouwen zelfs op achteruit gegaan de laatste jaren.

Volgens het Indisch Nationaal Bureau voor Misdaadcijfers (NCRB) stijgt het aantal geregistreerde misdaden gepleegd tegen vrouwen (geweldpleging, aanranding, verkrachting, kidnapping) elk jaar aanzienlijk. Sommige analisten beweren dat deze stijgende trend net het gevolg is van de vooruitgang die vrouwen boeken in het moderne India. Die zou de patriarchale suprematie immers aan het wankelen brengen en tot frustratie leiden bij heel wat mannen. Anderen wijzen erop dat er de laatste jaren gewoon meer vrouwen aangifte doen van geweldpleging wegens een groter wordende bewustwording.

Kleding

Binnen de cocon van het moderne India is er ook een stijgende trend van morele veroordeling van het gedrag van vrouwen. Sheetal Sharma en Bitopi Dutta, twee jonge feministen van de vrouwenrechtenorganisatie North East Network, leggen uit dat moderne vrouwen vaak geclassificeerd worden als 'goed' of 'slecht' louter op basis van welke kledij ze dragen, of ze al dan niet de deur uitgaan na zonsondergang of alcohol drinken.

Zelfs in Mumbai, de meest kosmopolitische stad van India, worden jonge vrouwen regelmatig beschuldigd van en zelfs gearresteerd voor prostitutie omdat ze opgedoft iets aan het drinken zijn in een van de vele bars die de stad rijk is. Vrouwen zouden met hun keuze voor bepaalde kledij en met hun onafhankelijk gedrag seksuele aanrandingen uitlokken. Dit is een schandalige seksistische denkreflex die trouwens ook in de zogenaamd vrouwvriendelijke westerse maatschappijen nog veelvuldig voorkomt.

Zelfs de voorzitster van de Nationale Commissie voor Vrouwen (NVW), een Indische overheidsinstantie belast met de taak van het beschermen en het promoten van de belangen van de vrouw, zei in de zomer van 2012 in een interview: “Het is niet correct om richtlijnen mee te geven... en te zeggen draag dit niet en draag dat niet... Wees comfortabel, maar wees voorzichtig met de manier waarop je je kleedt.... Het Westen blindelings na-apen erodeert onze cultuur en veroorzaakt misdaden zoals deze.”

De uitspraken van NVW-voorzitster Mamta Sharma zorgden in India voor verontwaardigde reacties. In het online magazine First Post reageerde de bekende Indische journaliste en nieuwsanker Sagarika Ghose: “Het gaat niet alleen over het blindelings na-apen van het Westen mevrouw Sharla. Het gaat ook over het vacuüm in de wetgeving, het gebrek aan veiligheid op plaatsen waar men zich kan ontspannen, het gebrek aan gender-rechtvaardigheid, het gebrek aan angst voor de wet, de apathie van de politie en justitie, en het compleet gebrek aan besef dat mannen en vrouwen het recht hebben om te genieten van exact dezelfde vrijetijdsbestedingen.”

Seksueel geweld

Een blik op de Indische kranten en media van de afgelopen jaren legt het gigantische probleem van seksuele geweldpleging ten opzichte van vrouwen onmiddellijk bloot. Volgens cijfers vrijgegeven door het NCRB worden er in India gemiddeld 92 vrouwen per dag verkracht. In 2013 werden er 33.707 gevallen van verkrachting gerapporteerd. Dat zijn echter alleen de officieel geregistreerde incidenten, het topje van de ijsberg dus, want men schat dat het werkelijke cijfer een heel stuk hoger ligt.

In een patriarchale maatschappij waar vrouwen als tweederangsburgers beschouwd worden en de verantwoordelijkheid voor seksuele misdaden vaak in de schoenen van de slachtoffers geschoven wordt, kunnen of durven veel vrouwen immers geen melding te maken van de misdaden die tegen hen gepleegd worden. Bovendien wordt vaak niet of laks opgetreden tegen vrouwenmishandelaars. Mannen randen vrouwen aan in elke maatschappij, maar weinigen doen het zo straffeloos als in India. Tot voor kort bestond er in India zelfs geen speciale wetgeving gericht tegen seksuele mishandeling of aanranding. Alleen vaginale penetratie door een penis werd als verkrachting beschouwd. Een brutale groepsverkrachting eind 2012 zorgde voor een kentering in de maatschappij en bracht het probleem van seksueel geweld tegen vrouwen in India bovendien in de internationale media-aandacht.

Eerste stap

Op 16 december 2012 werd een 23-jarige studente aangerand op een privé-bus in Zuid-Delhi. Vijf mannelijke passagiers en de chauffeur sloegen het slachtoffer en de jongeman waarmee ze op pad was bont en blauw en verkrachtten haar. Dertien dagen later stierf de jonge vrouw als gevolg van de verwondingen die ze had opgelopen.

Het brutale voorval verhitte de gemoederen in het land en leidde in verschillende Indische steden tot protestacties (die soms hardhandig werden neergeslagen) gericht tegen de centrale regering en de deelstaatregeringen. De betogers eisten strenge straffen voor de daders, een einde aan de straffeloosheid voor seksuele misdaden en een grotere veiligheid voor vrouwen.

De daders werden gearresteerd en via een versnelde gerechtelijke procedure schuldig bevonden aan verkrachting en moord. De golf van protest die deze groepsverkrachting veroorzaakte in India, was de rechtstreekse aanleiding voor de oprichting van een juridisch comité dat moest bestuderen hoe de wetgeving kon aangepast worden om seksueel geweld voortaan strenger en sneller aan te pakken. Het comité, dat voorgezeten werd door de vooraanstaande jurist Jagdish Sharan Verma, nodigde juristen, academici en vrouwenrechtenorganisaties, maar ook het brede publiek, uit om hun visies, kennis en ervaringen te delen met het oog op de verbetering van de bestaande wetgeving. Het Verma Comité ontving daarop meer dan 80.000 suggesties.

De eindconclusie van het comité was dat het falen van de overheid en de politie de hoofdoorzaak is van de misdaden tegen vrouwen. Tijdens de protesten die uitbraken in de nasleep van de verkrachtingszaak in New-Delhi werd vaak gewezen op het gebrek aan bescherming van vrouwen door de staat. De onverschilligheid voor seksueel geweld tegen vrouwen bij de politie, het gerecht en de autoriteiten op alle bestuurlijke niveaus faciliteert deze misdaad inderdaad, maar kadert in een bredere maatschappelijke context.

In februari 2013 werden op basis van het eindrapport van het comité verschillende nieuwe wetten afgekondigd door de toenmalige Indische president Pranab Mukherjee. Zo werden brutale verkrachtingen voortaan strafbaar met de doodstraf en werden er zes nieuwe rechtbanken opgericht die zich moesten bezighouden met verkrachtingszaken. Het gerechtelijk systeem blijft echter traag in het opnemen en het effectief vervolgen van seksueel geweld.

De gebeurtenissen van eind 2012 en 2013 hebben het probleem van seksueel geweld tegen vrouwen in ieder geval publiek bespreekbaar gemaakt binnen de Indische maatschappij. Hoe meer sensibilisering hoe meer kans dat vrouwen een officiële klacht zullen durven indienen. Het taboe op het bespreken van verkrachting en seksueel geweld werd doorprikt, maar dat is uiteraard maar de eerste stap in het bestrijden van een cultuur waarin brutaliteit ten opzichte van vrouwen vaak op zijn minst stilzwijgend gedoogd wordt.

Sociaal aspect

De indruk wordt wellicht gewekt dat het zeer gevaarlijk is voor vrouwen om buiten te komen in India, maar de overgrote meerderheid van de meisjes en vrouwen in het land wordt seksueel misbruikt door mensen die ze kennen (ouders, familieleden, buren en kennissen). Dat verkrachting binnen het huwelijk bij het afkondigen van de nieuwe wetgeving in 2013 niet werd opgenomen als een crimineel feit, is dan ook een grove nalatigheid volgens vrouwenrechtenorganisaties.

De criminalisering van verkrachting binnen het huwelijk was nochtans een van de suggesties van het Verma Comité. Verder is het niet in de steden dat vrouwen het meest misbruikt en mishandeld worden maar op het platteland, waar nog altijd 70% van de totale bevolking woont. In de rurale gebieden leven mensen vaak in extreme armoede met weinig of geen toegang tot gezondheidszorg en vaak in verschrikkelijke hygiënische omstandigheden. Water, elektriciteit, democratie en rechtsorde zijn nog lang niet doorgedrongen tot de levens van de vele vrouwelijke dorpelingen.

Onaanraakbaren

De media in India zijn zeer klassenbewust en gericht op het leven in de steden. Vrouwelijke slachtoffers van geweld op het platteland zullen dus zelden een platform, laat staan gerechtigheid krijgen. De patriarchale schaduw hangt boven de levens van Indische vrouwen van alle sociale klassen en kasten, maar de zwaarste last wordt gedragen door de vrouwelijke leden van de laagste kaste, de 'onaanraakbaren'. Zij ondergaan immers een driedubbele discriminatie – op basis van hun sociale non-status, op basis van hun armoede en op basis van hun geslacht. Zij lopen dagelijks het grootste risico op geweldpleging en misbruik.

Volgens een studie van de VN uit 2013 worden de vrouwelijke onaanraakbaren regelmatig actief belet door de gemeenschap of de politie om klacht in te dienen voor (seksuele) geweldpleging. Slechts in 1% van de wel gerapporteerde zaken werden de daders veroordeeld. De meeste onaanraakbaren die het slachtoffer worden van (seksuele) geweldpleging durven echter nooit klacht in te dienen, noch verhaal te halen bij de daders.

“Van al het kwaad waar de mens zich verantwoordelijk heeft voor gemaakt, is er geen enkele zo vernederend, zo shockerend of zo brutaal als het misbruik van de betere helft van de mensheid: het vrouwelijke geslacht (niet het zwakkere geslacht)”, Mahatma Ghandi, 1921

Soetkin Van Muylem is stafmedewerkster van Vrede vzw en redactrice van Vrede, een tijdschrift voor internationale politiek. www.vrede.be