Zal regering de vakbonden eerste grote overwinning gunnen?

Het begon als een poging om het protest te laten uitdoven: sluit de vakbonden en de werkgevers op in een onderhandelingsruimte en laat hen wat sleutelen aan de regeringsmaatregelen. Na de grootste algemene staking in decennia leek dat een goede strategie om de sociale onrust te temperen.

Aanvankelijk zag het ernaar uit dat dat ging lukken. Nog voor de kerstvakantie sloten de werkgevers en vakbonden een eerste mini-akkoord. Later kwam daar een akkoord bij over een kleine loonmarge en de verdeling van de welvaartsenveloppe.

Maar daar begon het mis te lopen. De socialistische vakbond ABVV ondertekende dat akkoord niet. “Dit akkoord is te mager om de sociale vrede te herstellen”, klonk het. Het ACV zette wel haar handtekening, maar kwam nagenoeg tot dezelfde conclusie. “Dit is slechts de eerste boom van een heel bos dat we willen vellen”, was daar de uitleg.

Door het akkoord over de beschikbaarheid van werklozen met bedrijfstoeslag (de vroegere bruggepensioneerden) dreigt de regering haar eigen afkoelingsstrategie als een boemerang in het gezicht te krijgen. Als de regering zich achter het akkoord schaart, zou dit de eerste grote overwinning zijn van de vakbonden.

Kapot

De regering wil dat ook werklozen met een bedrijfstoeslag beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Dat betekent dat ze tot hun 65ste actief moeten solliciteren en ingaan op vacatures. Als ze dat niet doen, kunnen ze een sanctie oplopen. Vakbonden zien dat als een ondermijning van het systeem. Waarom zou een kapot gewerkte verpleger of verpleegster op 62 met brugpensioen gaan, als hij of zij één jaar later weer aan de slag moet in een ziekenhuis of verzorgingsinstelling 60 kilometer verder?

De bediendevakbonden LBC-NVK en BBTK werken een voorbeeld uit: “Nog niet zo lang geleden werd met veel moeite een sociaal akkoord bereikt bij Delhaize. Volgens het opzet van de regering-Michel zou een kassierster die aan het einde van haar loopbaan met SWT gaat dus een minder goed betaalde job moeten zoeken of aanvaarden, bij een franchisewinkel, misschien zelfs ver van huis, misschien ook met slechte werkuren. Tegelijk zou deze kassierster moeten toekijken hoe haar zoon of dochter wanhopig naar werk blijft zoeken. En wat geldt voor Delhaizewerknemers zal gelden voor duizenden anderen.”

Op losse schroeven

Tijdens de onderhandelingen bleek dat ook werkgevers niet zitten te springen om oudere werklozen die solliciteren. Er kwam een compromis uit de bus, waarbij de regels serieus versoepeld worden. De huidige bruggepensioneerden zouden niet meer beschikbaar moeten zijn, ook al zijn ze nog geen 60.

Maar ook bij wie vanaf nu in het statuut stapt van ‘werkloosheidsuitkering met bedrijfstoeslag’ wordt de actieve beschikbaarheid begrensd: tot 62 jaar voor het klassieke brugpensioen en tot 60 jaar voor diegenen met een lange loopbaan, een zwaar beroep of voor wie lang ploegenarbeid heeft gedaan.

Voor de regering – en dan vooral voor de partijen N-VA en Open VLD – is dat een bittere pil om te slikken. Eén van de pijlers van het regeerakkoord komt op losse schroeven te staan. Als de regering toch doorzet, blaast ze eigenhandig het sociaal overleg op, terwijl N-VA en co de vakbonden maandenlang kapittelden omdat ze zogezegd actievoerden nog voor het sociaal overleg was uitgeput.

Sociaal overleg

De vakbonden hebben de regering al de wacht aangezegd. Donderdag was er al wat onrust in enkele bedrijven. “Alle sociale partners, werkgevers en vakbonden, hebben daarbij één duidelijke boodschap voor de regering: voer dit akkoord, het moeilijke en broos resultaat van sociaal overleg, volledig en ongewijzigd uit. Voor een regering die maanden liep te kwekken dat ze de hand uitsteekt naar de sociale partners kan dat geen enkel probleem zijn. En als het dat toch zou zijn, dan is er pas een echt probleem. Dan blaast deze regering het sociaal overleg op, één van de fundamenten van onze welvaartsstaat,” zegt ACV-voorzitter Marc Leemans.

Bij de socialistische bediendevakbond BBTK klonk vanop het vierjaarlijkse congres dezelfde boodschap. “De regering moet dit akkoord nu uitvoeren. Punt! Het niet doen komt neer op een regelrechte oorlogsverklaring aan het sociaal overleg. De reacties op het terrein zullen dan ook navenant zijn.”

Concreet dreigen de vakbonden met acties in de bedrijven vanaf 9 maart. “Als het nodig is, zal er ook worden gestaakt”, klinkt het.

De Algemene Centrale van het ABVV diende zelfs een stakingsaanzegging in die van kracht blijft tot 30 april. De vakbond viseert niet alleen de activering van de bruggepensioneerden, maar ook de indexsprong en het uitblijven van een eerlijker fiscaliteit.

Werkzoekenden

In januari waren er in België 456.347 volledige uitkeringsgerechtigde werkzoekenden. Tel daar de schoolverlaters bij die in januari uitgesloten werden en je komt aan 476.304 werklozen. Daarnaast zijn er 51.802 oudere werklozen die vrijgesteld werden van beschikbaarheid. Zij moeten net als 100.547 vrijgestelde werklozen met bedrijfstoeslag (of bruggepensioneerden) niet meer op zoek naar een job.

Alles samen gaat het om 608.000 mensen. Van de regering moeten die allemaal actief op zoek naar een job. Als ze niet hard genoeg solliciteren, riskeren ze een sanctie. 608.000 is meer dan de piek van 550.000 werklozen in de donkere jaren tachtig.

"Voor alle kansengroep-werkzoekenden ligt de jobkans lager dan gemiddeld, maar de jobkans voor oudere werkzoekenden ligt gewoon extreem laag", zei de VDAB twee jaar geleden toen uit onderzoek bleek dat slechts 3 procent van de vijftigplussers werk vond in het tweede kwartaal van dat jaar.

Nog acties

Morgen moet de regering de knoop doorhakken. Vooral N-VA staat niet meteen te springen om het akkoord van de vakbonden en werkgevers integraal over te nemen. De partij verspreidde via haar Twitter-account zowat alle standpunten van de tegenstanders van het akkoord. Vicepremier Alexander De Croo suggereerde in De Ochtend om de invoering van de activeringsmaatregel te spreiden in de tijd.

Volgende woensdag verzamelen de vakbonden hun militanten nog eens op het Muntplein. De afschaffing van de 'pestmaatregel' tegen bruggepensioneerden was maar één van de punten op het verlanglijstje. En op 19 maart komen de overheidsvakbonden op straat. Zij kijken aan tegen zware besparingen en een grondige hervorming van de pensioenen maar haalden voorlopig niets binnen.

Even leek het er op dat de regering-Michel over de vakbonden zou walsen. Maar het protest bleek hardnekkiger en dieper dan verwacht. Eén van de dingen die weinig waarnemers verwacht hadden, was de kwetsbaarheid van CD&V. Ex-Unizo-topman Kris Peeters ontpopte zich tegen wil en dank tot sociaal geweten van deze regering.

CD&V noemt zich een centrumpartij, maar waar het centrum ligt, hangt af van de sociale krachtsverhoudingen. De vakbonden bewezen de afgelopen maanden dat ze nog lang niet uitgeteld zijn.