Sans-papiers uit ebola-landen bezetten gebouw in Brussel

Sinds 4 januari 2015 bezetten ongeveer honderd sans-papiers een leegstaand gebouw in Sint-Joost-ten-Node, in Brussel. Van hieruit komen ze gezamenlijk op voor hun recht op tijdelijke bescherming en op een tijdelijk verblijf. De mensen zijn afkomstig uit West-Afrikaanse landen zoals Guinee, Sierra Leone en Liberia, waar ebola al maandenlang in volle hevigheid woedt. België stuurt sans-papiers uit deze regio op dit moment niet meer gedwongen terug. Maar de overheid biedt hen ook geen tijdelijke bescherming aan. Het gevolg is dat ze rechteloos op straat moeten overleven.  

“We hebben het recht op een tijdelijk verblijf”, stelden de sans-papiers woensdag 7 januari vanuit het bezette gebouw. Een centrale verwarming ontbreekt in het pand, maar ondanks de hevige kou en het tekort aan dekens en voedsel, zijn ze blij met een tijdelijk dak boven hun hoofd, van waaruit ze zich politiek kunnen organiseren. Hun eis: een tijdelijke verblijfsvergunning die geldig is totdat het ebola-virus volledig is uitgeroeid.

Papieren = leven

Voorlopig kunnen ze niet terug naar hun thuisland, legt Alexis Andries van de vzw Pigment uit, een Brusselse stichting die deze groep mensen ondersteunt bij het verbreiden van hun boodschap. Maar zonder tijdelijke papieren hebben mensen in België geen toegang tot werk en waardige woonomstandigheden. Dit maakt het voor hen onmogelijk om hier zorg te dragen voor hun families.  

“Papieren zijn voor ons gelijk aan leven”, zegt Alusine Bundaud Sesay, een man gevlucht uit Sierra Leone. “Nu slapen velen van ons op straat en kunnen we nergens naartoe. We  hebben de hoop verloren. Langzaam neemt de epidemie af, maar er is nog geen vaccin tegen het virus gevonden en de nasleep in onze thuislanden is verschrikkelijk”, vertelt Jacob M. Konneh, die zijn roots in Liberia heeft.  

Juridisch vacuüm

“Ze bevinden zich in een juridisch vacuüm”, verklaart advocaat Selma Benkhelifa, die de mensen van juridische steun en advies voorziet. “Vreemdelingen kunnen een verblijfsvergunning krijgen op basis van twee juridische gronden. Ten eerste als in hun thuisland hun leven of persoonlijke veiligheid in gevaar is. Ten tweede op grond van humanitaire redenen. Beide voorwaarden zijn volgens de Belgische overheid niet van toepassing op asielzoekers afkomstig uit de West-Afrikaanse ebola-landen."  

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken heeft in de pers verklaard dat er geen humanitaire redenen zijn. De risico’s zijn niet reëel maar hypothetisch, luidt het oordeel. “In onze ogen een absurde argumentering, een gevaar is sowieso hypothetisch”, aldus woordvoerder Andries.  

Beschuldiging

“We zijn er zelfs van beschuldigd dat we ebola zouden gebruiken om papieren te krijgen", zegt Sesay. "Voor ons is dit verwijt een grote schande. Het zijn onze familieleden die sterven in ons thuisland. Vluchten naar een ander land is de allerlaatste optie waarvoor je kiest. Iedere dag bidden we dat de epidemie ten einde komt. Zelf heb ik tien familieleden verloren”, zegt hij. “Waarom zouden we moeten strijden voor onze rechten?” 

De overheid heeft wel besloten geen gedwongen repatriëringen meer uit te voeren naar landen waar het virus heerst. Maar dezelfde regering veronderstelt tegelijkertijd dat de asielzoekers vrijwillig hun biezen pakken en teruggaan, aldus de advocaat. Terug naar West-Afrika waar door een dodelijk virus nog steeds dagelijks talloze slachtoffers vallen, met als gevolg dat de toegang tot onderwijs, rechtszekerheid en gezondheidszorg enorm verslechterd is? Ook de oogsten mislukken als gevolg van epidemie, waardoor de voedselbevoorrading in die landen in gevaar is.  

“De sans-papiers kunnen dus wel hier in België blijven, maar kunnen niet legaal verblijven”, zegt Benkhelifa. Teruggaan is voor hen geen optie. De advocate: “Daarom is het hun doel om een eigen politiek statement tegen het politieke statement van de autoriteiten in te brengen en te betogen om dit beleid te veranderen.”

 Oplossing

Wettelijk gezien hebben deze mensen een punt, stelt de advocaat. Ze verwijst naar de Verenigde Staten die onlangs achttien maanden bescherming boden aan een gelijkaardige groep asielzoekers. Inclusief een tijdelijke werkvergunning. “Het is dus mogelijk."

De asielzoekers noemen de bezetting van het gebouw dan ook een politieke actie. “Hen op straat zetten zou onmenselijk zijn. Daarom zijn ze enorm blij dat ze dit leegstaande pand gevonden hebben van waaruit ze zich politiek kunnen organiseren. En mochten ze toch het gebouw uit worden gezet, dan staan ze tenminste samen buiten en kunnen ze samen op zoek naar een andere oplossing”, aldus Adries.

Onveilig

De burgemeester Emir Kir heeft reeds laten weten dat de sans-papiers het leegstaande gebouw zullen moeten verlaten. Het gebouw zou onveilig zijn om te verblijven. Bovendien is het volgens hem niet de verantwoordelijkheid van de gemeente of van het Gewest, maar van het federale niveau. Hij zal staatssecretaris Francken erover interpelleren.

Ondanks het feit dat ze niet langer in het pand mogen blijven, was het gesprek met de burgemeester erg positief, volgens Andries. "Dat we uit het gebouw moeten, kunnen we begrijpen. Maar de burgemeester heeft ook gezegd ons honderd procent te steunen. Het is volgens hem zaak voor een democratische staat om deze mensen een tijdelijk verblijf en onderdak te geven. Daarom wil hij met Francken gaan praten."  Een eerder gesprek dat de sans-papiers zelf met de staatssecretaris hadden, leverde niets op.  

Publieke opinie

De oplossing ligt volgens deze groep nu bij de gemeenschap. “Als de publieke opinie van België duidelijk stelling neemt tegen de regering dat het zo niet langer gaat, dan zal die een oplossing moeten vinden om toch een tijdelijk verblijf te verlenen.” De mensen uit de ebola-landen zeggen de bezetting voort te zetten om hun rechten te krijgen.