"Er is alleen nog onrust"
Het bedrijf waar mijn gesprekspartner de plak zwaait, ligt verscholen achter een knalroze gevel met appelgroene accenten. Het onthaal is professioneel en hartelijk, de koffie dampend en sterk. Paul Cornelis werkt nog wat telefoontjes af en slaakt een vermoeide zucht wanneer hij bij mij aan tafel schuift. Het woord 'hectisch' valt. Paul Cornelis is een bezig man, maar van zodra ik mijn bezoek toelicht, is hij een en al focus en vuur. Ik vraag of hij als ondernemer opgetogen is met de nieuwe regering, die het ondernemerschap zo’n warm hart toedraagt.
De mens dient de economie
“We hebben een VBO-gerichte regering gekregen. De economie staat centraal. Onze economie staat niet meer ten dienste van de mensen, maar de mensen staan ten dienste van de economie. Die waan is er niet zomaar gekomen, maar hebben we onder meer te danken aan de mondialisering. We kennen geen grenzen meer. Er is nog maar één grens en dat is de dampkring. Daarbuiten kunnen we tot nader order niet leven. Zo zijn er anonieme en ongrijpbare krachten ontstaan, die alle belang hebben bij dat dictaat van de economie. Eigenlijk zeg ik: de parasieten die op de economie teren, de onzichtbare nooit genoeg hebbende aandeelhouders. Vroeger hadden we nationale bedrijven die lokaal verankerd waren. Daardoor was onze economie relatief transparant."
"Door de enorme schaalvergroting heeft de economische sector geen gezicht meer. Bedrijven hebben enkel nog een façade. Die anonieme en duistere krachten sturen en manipuleren ons al in een bepaalde richting en bepalen de spelregels. Uiteindelijk gaat het over winst en macht. Winst op aandelen en gokproducten. Maar mensen kunnen niet omgaan met macht. Ook sommige ondernemers niet. En dat is nu net wat we al decennia zien gebeuren: dat een bepaald soort ondernemers steeds meer macht krijgt. Dat is het soort ondernemers die enkel bezig zijn met de groei van het aandeel van het bedrijf, in het belang van de aandeelhouders waarvoor zij werken. Daarin schuilt een enorm gevaar.”
“Kleine kmo’s hebben geen inzicht in of toegang tot die mondiale mechanismen. Alles wordt over ons hoofd heen beslist en geregeld. Heel veel ondernemers zijn idealisten, maar raken ontmoedigd. Dat is nefast voor een samenleving. Ondernemers zijn inderdaad broodnodig, maar ik vul het begrip 'ondernemer' ruimer in dan men doorgaans bedoelt: iedereen die initiatief neemt, is een ondernemer. Dat kan een kunstenaar zijn, een journalist, mensen die verenigingen oprichten en aansturen, … We hebben zulke mensen nodig, mensen die de handen uit de mouwen steken, ideeën ontwikkelen en uitwerken.”
Jagers werden rovers
“De huidige politieke tendens is economisch gezien totale onzin. Europa heeft eeuwenlang de rest van de wereld gekoloniseerd. Jagers werden rovers. We zijn rijk geworden door gebieden met veel grondstoffen leeg te roven en door oorlog te voeren. Maar de lokale bevolking bleef niet dom en liet zich niet onder de knoet houden. Intussen steken zij het Westen aan een razend tempo voorbij. Zij vernieuwen en innoveren, terwijl wij vastroesten in onze oude systemen. We zitten vast aan oude rommel die we nog niet hebben afgeschreven. Ons hele economische systeem was gebaseerd op export."
"Nu de anderen ook produceren, raken de stocks overvol en zitten we mondiaal met een gigantische overproduktie en dat op een eindige planeet. De economische groei kan eenvoudigweg niet aan dit tempo doorgaan. Toch is dat nu net waarop het beleid inzet. Dat men mensen zover krijgt om in een dergelijke, achterhaalde en absurde filosofie mee te gaan, dat is toch werkelijk om wanhopig van te worden?"
"Er is geen stabiliteit meer. Er zijn geen seizoenen meer. Er is alleen nog onrust. We moeten gewoon stoppen met dit systeem, omdat het onhoudbaar is. En toch doen we verder, met Europa als alibi, met korte termijnmaatregelen nemen die ons nog verder van huis brengen. De financiële crisissen volgen elkaar steeds sneller op. Dit kan niet anders dan eindigen in een grote clash.”
Langetermijnvisie nodig
“Men is bang om op lange termijn te denken. Ons hele politieke systeem is gebaseerd op het kortetermijndenken. Onze structuren zijn niet aangepast aan de uitdagingen die ons te wachten staan. Uitdagingen die we zelf hebben gecreëerd. Economie, ecologie en het sociale zijn nauw met elkaar verbonden. Je kan het ene niet los zien van het andere. Neem het bnp. Dat is de grootste onzin die er bestaat. Dat slaat gewoon nergens op, het is gewoon een irrelevant gegeven. Je gaat toch niet meten hoe het gesteld is met een samenleving aan de hand van achterhaalde en irrelevante parameters? Het berekenen van het bnp houdt nergens rekening met sociale en ecologische aspecten, je krijgt dus een totaal vertekend beeld. En uitgerekend op die parameters bepalen wij ons economische systeem. Het hele economische verhaal is gebaseerd op leugens."
"Uiteraard moeten we rationeel en efficiënt werken. Maar dat is niet hetzelfde als besparen. Nu gaat de overheid de dienstverlening dus efficiënter inrichten met minder mensen. Mensen worden uit het systeem gezet om er langs de andere kant, via de achterdeur, weer in te sluipen. En zo kosten die mensen ons op langere termijn evenveel of zelfs meer dan wanneer ze nog gewoon in dienst waren. Een overheidswerknemer kost ons gemiddeld 5.000 euro per maand. Wel, wanneer we hem ontslaan, zal hij ons op termijn evenveel kosten: aan werkloosheidsuitkering, aan verminderde consumptie en op nog langere termijn aan ziekte of depressie. Wie geen rol heeft in de samenleving, die wordt ziek. En snoeien in de koopkracht van mensen doet de consumptie uiteraard afnemen, en dat terwijl men net beweert economische groei te willen realiseren. Begrijpe wie begrijpen kan."
"Geef mensen gewoon zinvolle jobs en een rol in de samenleving.”
Minder werk voor meer mensen
“Fijn hoor, dat ik als ondernemer cadeaus krijg, maar dat wil ik eerst nog wel eens zien. Bepaalde maatregelen, zoals het feit dat de werkgever nu twee maanden ziekte voor z’n rekening moet nemen in plaats van één, die heffen de kleine cadeautjes gewoon op. Intussen worden mensen nog vaker en langer ziek, omdat ze zo onder druk staan. Het vreemde is dat ook werknemers meegaan in de absurde logica die heerst. Toch zijn velen van hen echt fysiek en mentaal uitgeblust."
"Je kan mensen toch niet zomaar eventjes heroriënteren op hun zestigste? Een metser na veertig jaar buitenwerk kantoorwerk laten doen, dat gaat gewoon niet. Bovendien staat er een heel leger aan jonge mensen klaar die geen werk vinden. De mondiale bevolkingscijfers stijgen spectaculair. Er is gewoon niet genoeg werk voor iedereen. De combinatie van meer mensen, minder werk en langer werken is dan ook onmogelijk en absurd.”
Waar blijft de visie?
“Ik probeer het positief te bekijken. De tijd is rijp om een beleid te voeren op lange termijn waarin we een duurzaam transitieproces kunnen uitstippelen. Onze grondstoffen raken inmiddels op en we kunnen ze niet meer elders gaan stelen. Dus zullen we moeten recycleren, innoveren en een beroep doen op duurzame energie. Dat is van onschatbare economische waarde en creëert werk en welzijn op lange termijn. Als we een derde van ons gespaarde kapitaal investeren in hernieuwbare energie en betere isolatie van onze gebouwen, dan kan dat een oplossing bieden voor de werkloosheid, de opwarming van de aarde, het energieprobleem en onze afhankelijkheid."
"Hetzelfde geldt voor mobiliteit. Er is geen visie. Er wordt niet geïnvesteerd. De NMBS is een openbaar dienstbedrijf. Dat kan je niet vergelijken met een klassieke, private onderneming. Koning Auto is nog altijd heilig. Aan de kern van het mobiliteitsprobleem gebeurt er niets. Er is geen plaats meer op de wegen. Alles slibt dicht. Toch krijgen we meer van hetzelfde. Er wordt totaal niet nagedacht over efficiëntie en duurzame mobiliteit."
"Er liggen zoveel opportuniteiten klaar, die we niet benutten of stimuleren. Beseft men dit niet of doet men het bewust? Macht verblindt en ons democratische systeem faalt. We leven niet langer in een democratie, maar in een kapitalistische dictatuur. In Brussel stikt het van de lobbyisten. Met 15.000 zijn ze, die dagelijks onze beleidsmakers aansturen en manipuleren. Waar gaat dat in vredesnaam over? Het eigenbelang primeert. Als kleine ondernemer heb ik hier ook geen boodschap aan. We creëren een gigantische hypotheek op de toekomst.”
Verandering van onderuit
“Aan het einde van de rit moeten mensen met elkaar praten. Die andere wil ook geborgen leven, zoals wij allemaal. Of je nu op een berg geld zit of van een karig loon leeft, niemand wil zorgen. Maar moeten sommigen echt zoveel hebben dat ze niet meer weten wat ze ermee moeten doen? Is dat echt nodig? Ik betaal graag belastingen als ze goed worden geïnvesteerd in de samenleving, niet wanneer ze ten goede komen van diegenen die de lakens uitdelen met slechte bedoelingen. Ik zou happy moeten zijn met al de cadeaus die ik krijg als ondernemer, maar dat ben ik niet. Ik zie dat het voetvolk wordt bestolen en de koopkracht ingeperkt, en dat gaan wij als kmo ook voelen."
"Er wordt nog steeds bespaard op arbeid, niet op vermogen. Het profitariaat van het vermogen wordt met rust gelaten. Dat ondermijnt ons systeem en het versnelt de onstabiliteit van de markt. Gegok en gespeculeer slaan de hele economie uit het lood. Intussen wordt aan gewone mensen wijsgemaakt dat het de werklozen en de steuntrekkers zijn die profiteren en dat die ons veel geld kosten. Dat is een mythe. De lage lonen dienen het grootkapitaal. De vrienden van DAVOS dicteren en intussen worden mensen tegen elkaar opgezet en blijven de grote machten uit het vizier."
"Verandering zal er niet van bovenaf komen, maar van onderuit. En dan telt het getal. Het is nodig dat we weer leren collectief denken en handelen. Ik hoop dat mensen gaan inzien wat er niet klopt. Wij bepalen zelf mee hoe onze samenleving eruitziet. We zijn dus mee verantwoordelijk voor haar deficit.”
