De solidariteitskloof

De solidariteitskloof

zaterdag 11 oktober 2014 15:02

Je kan er je klok op gelijk zetten. De nieuwe regering is er nog maar net en daar is meteen de eerste peiling om te zien hoeveel steun die regering heeft op basis van het vodje papier dat het regeerakkoord is. Neen, we hebben zelfs het geduld niet meer om te wachten tot die regering ook daadwerkelijk iets doet met al die mooie woorden en boude uitspraken die de kranten en website de voorbije dagen hebben gevuld. En dus kunnen we, dankzij een peiling van Het Laatste Nieuws, genieten van volgende artikel: “CD&V betaalt het gelag”. Uit deze peiling blijkt namelijk dat CD&V op basis van de grote lijnen van het regeerakkoord maar liefst 5 procent zou verliezen, een kwart van haar kiezers, en zo gedegradeerd zou worden tot de 4de partij van Vlaanderen. Indien het vandaag verkiezingen zouden zijn, welteverstaan. Maar het enige boeiende aan het artikel is de laatste zin:

En waar de meerderheid van de ondervraagden gekant is tegen de indexsprong en werken tot 67, is er voor de verplichte gemeenschapsdienst voor werklozen wél een breed draagvlak.

Sta mij toe cru te zijn. Een beetje journalist die dit constateert, schrijft geen artikel met als titel “CD&V betaalt het gelag.” maar kiest voor “Peiling bewijst dat kiezer egoïst is.” of toch op z’n minst “Moedige beslissingen zijn bijzonder relatief: Kiezer is voorstander maatregelen Michel I zolang ze er zelf niets van voelen.”

Natuurlijk is deze peiling relatief, maar het bevestigt wel wat eerder ook al uit peilingen in het kader van “De Stem van Vlaanderen” van VTM en “De stemtest” van VRT bleek, waar er wel degelijk sprake was van een grote groep participanten. Uit deze bevragingen kwam steevast hetzelfde naar boven. De indexsprong wordt als onrechtvaardig gezien, net als de verplichting om langer te werken, maar de gemeenschapsdienst voor werklozen en leefloners is een evidentie. Dit is de zogeheten solidariteitskloof. Het is hetzelfde fenomeen waardoor we vinden dat de overheid moet ontvet worden, dat ambtenaren makkelijker moeten ontslagen kunnen worden en hun pensioenen naar beneden moeten, omdat ‘zij’ nu eenmaal lui zijn, maar tegen een versoepeling van de ontslagprocedure voor bedrijven en werken tot 67 zijn, omdat ‘wij’ nu eenmaal zo hard werken. Of dat we akkoord zijn met de hervorming van de woonbonus, zolang ‘mijn’ fiscaal gunstregime maar overeind blijft, onder het mom van rechtszekerheid.

Het is zelfs niet zo moeilijk te verklaren. We vertrekken in de constructie van ons ideeëngoed vanuit onszelf, onze omgeving en het door ons direct gekende. Ikzelf ben een blanke, jonge, heteroseksuele, hoogopgeleide man. Die vijf eigenschappen zorgen er voor dat ik statistisch gezien het minst last zal hebben van discriminatie of armoede. Het is dan, een blanke, jonge, heteroseksuele, hoogopgeleide man zijnde, uitnodigend om schamper te doen over seksisme, racisme, onderdrukking en armoede. Maar dit kan evengoed als gevolg hebben dat iemand die uit een sociale woonwijk is opgeklommen en succesvol ondernemer of politicus is, van anderen gaat verwachten dat iedereen kan wat zij hebben gedaan. Wie maar hard genoeg probeert, komt er wel, omdat ik de achtergrond, de prikkels, de competenties en het geluk heb gehad om er te komen. En zo kan de ondernemer die er zelf voor heeft gekozen om 60 uur per week te werken, ook vinden dat iedereen langer moet werken. Want als ik het kan, waarom zij dan niet? Dat is de keuzevrijheid zoals die door de politieke aanhangers van de maximale keuzevrijheid in de praktijk wordt omgezet: Een maatschappij volgens mijn norm en persoonlijke ervaring. Klinkt toch als het paradijs, niet?

Diezelfde naar binnen gerichte reflex speelt ook hier een rol. Kennen we geen werklozen, leefloners of ambtenaren, dan is het makkelijk om hardere beslissingen die deze bevolkingsgroepen treffen als positief en noodzakelijk te bestempelen. Hebben we nooit contact met allochtonen of vluchtelingen, dan is het makkelijk om een hard asielbeleid te onderschrijven of schamper te doen over discriminatie op de arbeidsmarkt. We baseren ons namelijk op clichés en clichés voelen geen pijn. Maar we zouden zelf wel in de praktijk kunnen merken wat een soepelere ontslagprocedure voor ons zou betekenen en voelen het meteen in onze portefeuille als de prijzen stijgen maar de lonen gelijk blijven. Vandaar ook dat politici slim genoeg zijn om alles wat ‘hen’ treft te bestempelen als snijden in vet, en alles wat ‘mij’ treft als een moedige beslissing en een noodzakelijkheid. En daar wordt aangekoppeld dat de besparingen die ‘hen’ treffen, ‘mij’ iets opleveren en wat ‘ik’ zal voelen, gecompenseerd zal worden door het optrekken van de economie en het verlagen van de belastingen. De stok is voor de ander en als het bij mij toch pijn zou doen, is er nog altijd de eeuwige belofte van de wortel (of de manna die uit de hemel zal vallen in de vorm van jobs, belastingverminderingen en massa’s geld op mijn bankrekening).

Peilingen zijn maar peilingen, maar wanneer dit soort zaken worden bevraagd, kunnen keer op keer dezelfde conclusies getrokken worden. Dat we van onszelf en onze leefwereld vertrekken, dat we moedig zijn voor zover we er zelf niets van merken en dat we graag over de anderen denken in clichés, die de achteruitgang van hun levensstandaard verdienen, omdat hun situatie niet het gevolg is van brute pech of ‘de economische realiteit’, maar  simpelweg omdat ze niet hard genoeg hun best doen of niet hard genoeg op ‘mij’ lijken. Moedige beslissingen zijn pas moedig als we beseffen dat ze ons raken en we er nog steeds achter blijven staan. Zo niet, zijn we niet meer dan een stelletje egocentrische lammetjes die geen ene moer geven over onze kinderen of kleinkinderen, maar gewoon onze eigen portefeuilles willen spijzen en onze eigen welvaart willen veilig stellen, wat de kost voor de ander, het sociale weefsel of de maatschappij ook mag wezen. Sta mij toe cru te zijn. Als die peiling ons iets vertelt, is het niet dat de CD&V over vijf jaar (of wie weet vroeger) het gelag zal betalen, maar wel ‘moedige beslissingen’ zeer relatief zijn in een land dat geregeerd wordt door het grote gelijk en de angst om de offers die we collectief moeten brengen zelf te voelen.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!