Een weg naar minder versnippering

Een weg naar minder versnippering

Vlaanderen staat op een kruispunt: verkavelt het verder en wordt het één grote betonvlek of kiest het voor aantrekkelijke woonsteden en een betere ruimtelijke ordening? We zien hoe vandaag meer mensen opnieuw in de stad willen wonen, maar deze aantrek is broos en kan ondersteuning gebruiken. Die kan komen van een doordachte planning van verkeersinfrastructuur en van het inzetten op collectieve en duurzame verkeersvoorzieningen in en tussen de steden.

maandag 12 mei 2014 22:31

DeWereldMorgen.be

In de vorige eeuw zijn de Belgen overal verspreid gaan
wonen, aangestuurd door een toenemend autobezit, door een ontbreken van een
beleid van ruimtelijke ordening en door een Vlaamse katholieke overheid die
volop subsidies uitdeelde om op het platteland een eigen woning neer te zetten.
Ook de bouw van wegen, scholen, winkels, bedrijven, … kwam tot stand zonder dat
overheden naar het ruimere plaatje keken. Individuele belangen op plaatselijk
niveau domineerden en de ruimtelijke wanorde werd jaar na jaar meer een feit. Dit
onnadenkende verkavelen heeft de versnipperde bebouwing in Vlaanderen met zich
meegebracht.

Een beleid van ruimtelijke ordening kwam in België pas laat
en traag op gang, zeker in vergelijking met de ons omringende landen. In
Vlaanderen kende dit beleid een eerste ankerpunt in 1997, in de vorm van het Ruimtelijk
Structuurplan Vlaanderen. Sinds deze visietekst spreken we over het bewaren van
groen en open ruimte, over het herwaarderen van de steden en over het beter
afstemmen van wonen en werken. Toch gaat het anno 2014 nog altijd vooral om woorden:
in de praktijk gaat het versnipperde betonneren nog steeds verder, naar aloud
model.

De ellende van de versnippering

Deze versnippering zadelt ons op met heel wat lasten. Zo
zijn te veel overstromingsgebieden bedekt met beton waardoor de waterschade
snel oploopt na aanhoudende regen. Zo hebben we in Vlaanderen nauwelijks nog natuurgebieden
die naam waardig en blijven de al schaarse bossen bedreigd door geplande
uitbreidingen voor recreatie, landbouw of bedrijventerreinen. Zo zijn
collectieve voorzieningen als elektriciteit, riolering en openbaar vervoer
inefficiënt waardoor ze de samenleving (te) veel kosten. Zo is ons verkeer een
kluwen, met recordfiles en bijbehorend economisch verlies. En zo is er de
slechte luchtkwaliteit: de schadelijke uitstoot is al net zo wijdverspreid als
de bebouwing, met een zware luchtverontreiniging in de steden, voor een groot
deel als gevolg van pendelverkeer dat te afhankelijk is van de auto.

Terwijl de lasten steeds meer naar voren komen, herinnert
niemand zich de lusten. In Vlaanderen is de droom van een rustiek leven in het plattelandsgroen
alleszins ingehaald door de realiteit. Door de doorgedreven verkavelingskoorts
kijk je er vandaag ook maar vooral op de muren van je buren, beperken de bossen
zich doorgaans tot enkele coniferen en passeren de auto’s voortdurend op weg
naar het nabijgelegen tuincenter. Dit is slechts voor een stukje een
karikatuur.

Een kentering

Ondertussen slaan sommigen, bewust of onbewust, een andere
weg in, namelijk zij die (terug) in de stad gaan wonen. Onze groeiende diensteneconomie
nodigt daar ook toe uit. In deze economie gaan wonen, werken en ontspannen
steeds meer en beter geclusterd samen. De nabijheid van diensten en voorzieningen
is ook vaak een doorslaggevende reden om in de stad te gaan wonen. Om meer
mensen naar de stad te trekken en hen er te houden, is het een kwestie van te
zorgen voor scholen, groen, kinderopvang, speelplekken, een gezondere lucht, sportcentra,
… én kwaliteitsvolle verkeersvoorzieningen.

In het beste geval ligt de infrastructuur voor deze
verkeersvoorzieningen goed voor eeuwen. Verkeersinfrastructuur richt de stad en
de samenleving in, dankzij een doordachte planning kan zij voor de gewilde ordening
zorgen. Het is dan ook best om hier nog harder over na te denken, nog meer op
de lange termijn. Via een open samenwerking tussen overheid, bewonersgroepen,
experten en projectontwikkelaars kan gekozen worden voor de meest gedragen
projecten. De overstap naar collectieve en duurzame vormen van verkeer is
daarbij het meest op de toekomst gericht: dit verkeer neemt veel minder van de
schaarse ruimte in dan auto’s en heeft nauwelijks tot geen belastende uitstoot.
We kunnen een kaart van het toekomstige België maken met daarop een netwerk van
steden die we met elkaar verbinden door een gestroomlijnd openbaar vervoer. En
in de stad kunnen we gaan voor een uitgebouwd en helder stelsel van tram, metro
en fietsvoorzieningen.

Op die manier kan dit verkeer meebouwen aan de fundamenten
van een weg naar minder versnippering. Stadsbewoners verdienen ook deze verkeersvoorzieningen.
Want op de lange termijn is het door hun woonkeuze dat natuurlijke
overstromingsgebieden zich kunnen ontdoen van beton waardoor de watersnood kan
wegebben, dat natuurgebiedjes zich aan elkaar kunnen hechten tot natuurgebieden
en dat hele delen van Vlaanderen gezonde lucht kunnen inademen zonder daarvoor
te moeten rekenen op de elektrische auto.

Ofwel …

We kunnen ook verder verkavelen. En overal nieuwe
verbindingswegen aanleggen, komen tot een land waar stoeten van vaak stilstaande
auto’s zich over de talloze verbrede wegen kronkelen, door een landschap met
vierkante kilometers pechstroken en met bruggen en tunnels voor koeien om van
het ene stukje veld naar het andere te gaan. En dan kan de overheid zich
blijven verdiepen in schulden om alleen al de gaten in al dat onnadenkend
aangebrachte beton te vullen, laat staan om rioleringen, elektriciteit en openbaar
vervoer te bekostigen. Het doembeeld van Vlaanderen als één grote verkavelde
betonvlek is dan een kwestie van tijd…

Nee, ik doe hier niet aan een dogmatische benadering waarbij
ik het stedelijke leven als het enige juiste model voorhoud, maar ik vertrek voor
mijn standpunt van de feitelijke gevaren van de versnipperde bebouwing. Een ondersteuning van de hernieuwde aantrek van de stad kan deze gevaren tegengaan.
Met aantrekkelijke woonsteden kunnen we een weg naar minder versnippering
inslaan.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!