Docville: “9999”, het grootste Belgische schandaal waar u nooit over heeft gehoord

Docville: “9999”, het grootste Belgische schandaal waar u nooit over heeft gehoord

Met haar documentaire "9999" eist regisseur Ellen Vermeulen aandacht voor één van de grootste schandalen van de Belgische maatschappij, waar u en ik blijkbaar niet van wakker liggen. Ze toont een wereld die we liever negeren: die van zwakzinnige criminelen achter de tralies.

woensdag 7 mei 2014 17:54

DeWereldMorgen.be

Het idee voor deze documentaire was
eenvoudig. Wat gaat er om in het hoofd van een mens die voor
‘onbepaalde tijd’ achter slot en grendel zit, omdat hij – het gaat
in hoofdzaak over mannen – volgens de geijkte maatschappelijke normen ‘niet helemaal
juist denkt’, ‘mentaal niet in orde is’, ‘de dingen niet op een rij
heeft’, ‘niet helemaal spoort’. Kortom, het eufemistisch jargon is
oneindig en dient één doel: we weten met zwakzinnige criminelen
geen blijf en willen het liever niet geweten hebben wat er met hen wordt gedaan.

9999, een bizarre
titel, tot je weet waarop hij slaat. Deze mensen kennen de
einddatum van hun straf niet. Dus staat er op hun dossier 31/12/9999.
‘Straf’ is overigens niet het juiste woord. Dit zijn personen die
ooit wel iets hebben misdaan, van heel erg tot triviaal, van het
vermoorden van vader en grootvader (‘omdat ik bang was dat ze me
zouden laten opsluiten”) tot het dwangmatig bellen van ingebeelde
bommeldingen. Ze hebben hun straf al lang uitgezeten of werden nooit
voor hun misdrijf veroordeeld, maar ze worden niet vrijgelaten. Ze worden
mentaal niet in staat geacht in de maatschappij vrij of zelfstandig te kunnen
functioneren.

Een van de protagonisten in 9999 werd ooit tot 8
jaar veroordeeld voor een misdrijf
en zit ondertussen al 28 jaar vast, zonder psychische begeleiding, zonder enig uitzicht op vrijlating. Dit is kafkaiaanse absurditeit ten top.

Aanwijzingen

Zwakzinnige criminelen worden door ons rechtssysteem niet
verantwoordelijk gesteld voor hun daden. Ze worden dus niet
‘gestraft’, maar van hun vrijheid beroofd om de nodige psychische
verzorging te krijgen. Alleen, de verzorging is er niet, er is geen
opvang, er zijn geen middelen, geen adequaat personeel, dus moeten ze
‘voorlopig’ in gewone gevangenissen blijven, zoals Merksplas. In heel België zijn ze met 1100.

Vermeulen analyseert niet, geeft geen expliciete aanwijzingen, spreekt niet
met de verzorgers of met de bewakers, maar toont alleen de gevangenen
in hun cellen, in de slaapzaal van de medische afdeling, de kantine, de
gangen, de douches. Alleen zij komen aan het woord.

Dat dit mensen
met mentale problemen zijn is overduidelijk, het repetitief gedrag,
het voortdurend herhalen van dezelfde zinnen, de onsamenhangende
redeneringen… Je hebt aanvankelijk de neiging om het correct te vinden dat deze
mensen best niet zomaar vrij rondlopen, tot je wat meer inzicht
krijgt in wat er echt aan de hand is.

Geen enkele van deze mentaal
zwakzinnige (ex-)criminelen krijgt psychiatrische begeleiding, al
jaren lang. Alleen routineuze leegheid is hun deel. In hun cellen
hebben ze niet eens een wc, slechts een emmer (met deksel)
die ze éénmaal per dag zelf mogen ledigen en kuisen. Voor het
overige, geen activiteiten, alleen verveling. Jarenlang in een kooi
zonder vooruitzicht op vrijheid – de meest primaire impuls van elk
menselijk wezen. Wat is hier oorzaak en gevolg van mentale ontreddering?

Bijstand

Dit is zonder meer één van de
grofste schandalen van de Belgische maatschappij. België werd
hiervoor reeds meermaals veroordeeld door het Europese Hof voor de
Rechten van de Mens. Aanzienlijke boetes werden betaald. Met dat geld
had men ook psychiatrische bijstand kunnen verlenen.

Waarom? Voor de politieke machthebbers
van dit land gaat het om slechts 1100 mensen – die niet eens mogen
stemmen. De minister van Justitie doet voorstellen, legt uit en houdt
zich daarna met andere problemen bezig. Slechts enkele volhardende
parlementsleden klagen deze wantoestand op geregelde tijdstippen aan.
Hun collega’s kijken meewarig toe. Slechts enkele leden van het
justitie-apparaat blijven onvermoeid aan de kar trekken.

Het is echter te gemakkelijk om het bij
die analyse te laten. De echte reden voor dit schandaal ligt dieper,
bij elk van ons. Wij – de publieke opinie – liggen hier niet
wakker van. Pas op de dag dat wij zeggen dat dit niet kan in de 21ste
eeuw, zal dit veranderen. Voorlopig is dat niet zo. Zolang u en ik dit niet massaal aanklagen, zal de overheid geen keuzes maken, zullen de media er geen tijd aan verliezen. Dit begint en eindigt dus met ons.

9999 is een prachtig initiatief van
Ellen Vermeulen en haar team. Zij was aanwezig in de zaal na de vertoning en
verhoogde met haar pleidooi de urgentie van dit schrijnende verhaal.
Hoelang nog?

9999, Nederlands en Frans met Engelse
ondertitels, 1u20, werd op zondag 4 mei gedraaid op DOCVILLE 2014,
het internationaal Documentaire Filmfestival van Leuven.

Contactgegevens van de makers: Bram Crols & Mark Daems, Associate
Directors, Helmstraat 139a, 2140 Antwerpen, telefoon 03.2366663,
bram@adirector.be

Lees ook het interview Minister van Justitie: geef gerecht middelen voor effectieve internering met Henri
Heimans, voorzitter van de Kamer van Inbeschuldigingstelling bij het
Hof van Beroep in Gent en Voorzitter van de Commissie tot Bescherming
van de Maatschappij bij de gevangenis van Gent. Hij werkte mee aan de
totstandkoming van deze documentaire. 

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!