Jeremy Paxman was geen journalist, hij speelde er een op tv

De London Evening Standard vroeg mij om mijn gedachten over Jeremy Paxman en zijn vertrek bij Newsnight. Dit is wat ik hun vertelde. Mensen die hem persoonlijk kennen, zeggen me dat hij een zeer aangenaam man is. Dat is allemaal heel leuk om weten. Het doet altijd goed om applaus te horen voor een publiek figuur die zo weinig ego heeft. De man is blijkbaar zeer open over zijn strijd met mentale problemen, wat zeker bewonderd mag worden.

Als journalist heeft Paxman echter bitter weinig bewonderenswaardige dingen gedaan, waarvoor hij zou moeten gemist worden. Hij had inderdaad een zeer oppositionele stijl, maar daagde zijn machtige gasten nooit echt uit. Alleen omdat hij zich netjes aan de lijn hield – zoals elke werknemer van de BBC – kon hij op zijn plaats blijven.

Zijn meest schokkende falen als journalist was waarschijnlijk toen hij de frauduleuze presentatie besprak van (toenmalig Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken) Colin Powell (tot de VN-Veiligheidsraad) over de veronderstelde 'massavernietigingswapens' van Irak. Daar gaf hij later de volgende uitleg over:

“Toen ik dat zag, dacht ik bij mezelf, 'We weten dat Colin Powell een intelligente, bedachtzame en sceptische man was. Als hij geloofde dat het inderdaad zo was, wel, weet je, hij heeft de bewijzen gezien, ik niet.”

Wat voor een journalist aanvaardt de wereld van de machtigen – terwijl zijn eigen land uit eigen keuze een oorlog begint – zonder de moeite te nemen een en ander te checken? Er was wel degelijk heel wat bewijsmateriaal openbaar en beschikbaar, dat aantoonde dat Powell stond te liegen, niet in het minst van Scott Ritter, het voormalige hoofd van het VN-inspectieteam (in Irak) – maar dat werd ofwel doodgezwegen of verwezen naar de marges van de berichtgeving door de BBC.

Bovendien was Colin Powell – de man die Paxman zo vanzelfsprekend vertrouwde – al berucht omdat hij (als toenmalig officier verantwoordelijk voor het onderzoek) mee had geholpen om de slachtingen van My Lai in Vietnam verborgen te houden voor het publiek1.

Dat is echt wel straf voor iemand als Paxman – iemand die beweert dat het de voornaamste plichten van een journalist zijn 'onwil om zomaar te geloven wat men je zegt', 'een instinctief wantrouwen tegenover de gevestigde machten en belangen' en 'zelf wat zoekwerk verrichten'.

Anderen herinneren zich zijn interview met de Amerikaanse intellectueel Noam Chomsky: “Wat moesten de VS dan wel doen na 9/11? ... Is in de wereld waarin we vandaag leven een of andere preventieve aanval niet de enige defensieve optie die landen als de VS hebben?” Paxman's instinctieve onderdanigheid aan de macht en zijn systematische marginalisering van dissidentie waren even zichtbaar toen hij de gewetensbezwaarden tijdens de Eerste Wereldoorlog "idioten" noemde.

Paxman presenteerde op identieke manier de stem van het establishment tijdens zijn berucht interview met stand-upcomedian Russell Brand. Hij bleef er maar mee doorgaan Groot-Brittannië voor te stellen als het summum van een effectieve democratie. Hij weigerde totaal ook maar enig krediet te geven aan het (veel realistischer) idee dat reeds lang de bestaande elites, in weerwil van het formeel stemrecht, het systeem hebben vervormd in hun eigen voordeel. Een aantal mediatheoretici noemen een systeem-ondersteunende rol 'hegemonie'. Dat is een rol die Paxman routineus vervult.

Als hij wereldwijd werd aanzien als een 'kritisch journalist', dan is dat alleen omwille van de antagonistische stijl die hij aannam. Die stijl was in hoofdzaak show, een manier om een strijdersgeest voor te wenden die de essentie van journalistiek zou moeten zijn. Ondanks zijn voortdurend rollen met de ogen, zijn minachtend toontje, zijn misprijzende houding, bleef Paxman zeer netjes binnen de limieten van de aanvaardbare elite-opinie.

Als hij de machtigen der aarde werkelijk had uitgedaagd, zou hij niet gezeten hebben waar hij zolang zat. Als het de BBC echt om te doen was de machthebbers uit te dagen, zou ze Paxman vervangen hebben door een authentiek kritische journalist – bijvoorbeeld Glenn Greenwald, die tot zeer kort geleden nog aanhouding riskeerde voor zijn verslagen over de lekken van Edward Snowden, of Amy Goodman van Democracy Now!, die de razernij van president Clinton opwekte tijdens zijn campagne (voor zijn tweede mandaat in 1996) omdat ze hem uitdagende vragen stelde over de genocidaire sancties tegen Irak en die voormalig president Carter vroeg waarom hij de genocide in Oost-Timor had gesteund, of George Monbiot die het gebruik van chemische wapens door de Amerikaanse strijdkrachten in Irak aanklaagde.

Dergelijke figuren zal de BBC nooit aanwerven – tenminste niet zolang er geen buitengewone druk komt van de publieke opinie. Dat is omdat het nu net als voorheen de voornaamste taak van de BBC is om de macht te dienen, niet om ze uit te dagen.

Timothy Holmes

Jeremy Paxman is not a journalist, but he played one on TV

Vertaling Lode Vanoost

1 Op 16 maart 1968 werden tussen 347 en 504 onschuldige bewoners van het Vietnamese dorpje My Lai afgemaakt door een peloton Amerikaanse mariniers. De 31-jarige majoor Colin Powell schreef in zijn eerste verslag dat er niets aan de hand was. In mei 2004 zei hij in een interview met Larry King: “In een oorlog gebeuren dit soort vreselijke dingen af en toe, dat keurt ze daarom niet goed.”