De opgelegde vrije wil

De opgelegde vrije wil

Zijn de keuzes die we maken wel onze eigen keuzes? Zijn we zo vrij in ons hoofd, waar niemand aan kan, zoals we wel denken? Hier volgt een bespreking met een uitgesproken en onderbouwde opinie. Een oproep tot zelfrelativering en sociaal overleg in de hedendaagse chaos van zichzelf ophemelende individuen is het gevolg.

maandag 21 april 2014 05:24

Ons geluk lijkt te liggen
in de individuele keuzes die we maken. Vooral het feit dat we kunnen en mogen
kiezen, geeft ons bijna een gevoel van euforie. Dit kan gaan over de beslissing
om een pintje te gaan drinken met vrienden, wat vaak ongewild uitloopt, in
plaats van enige zekerheid in te bouwen door je cursus door te nemen.

Of dat je
met het teveel aan geld dat je krijgt van papa een iPhone koopt, in plaats van
de lokale dakloze te voorzien van waardevolle voeding voor enkele maanden. Of
gewoon simpelweg kiezen om niet te hoeven kiezen, om zo zweverig en zonder
zorgen je leven verder af te haspelen. 

Kiezen kan ook een
kwelduivel zijn. Er is geen weg meer terug, je determineert namelijk een stuk
van je leven. Dit kan kleine of grote gevolgen hebben, zoals teveel drinken
waardoor je de dag erna je jezelf vervloekt omdat je niet uit bed geraakt of
het kopen van een huis waardoor je jezelf geografisch vastzet voor de komende
decennia. Hierdoor wordt er ook vaak niet gekozen, uit schrik voor de gevolgen waarvan
men later spijt zal hebben. Passiviteit en uitstellend gedrag gaan hand in hand
met de schrik om te kiezen. Jaren kunnen voorbij gaan en verborgen talenten
zullen nooit aan de oppervlakte verschijnen.

Door zich teveel te focussen op
het maken van de juiste keuze zal men hiertoe nooit bekomen. Het leven wordt
beloond met enige impulsiviteit. Het leven is aan de durvers, die leren uit hun
fouten. Zoals de grote Michael Jordan het verwoordt: “I’ve failed over
and over again in my life.
And that is why I succeed.” Ik wil
hier niet pleiten voor een irrationeel gedrag met een constante ‘try and
error’, maar een perfect rationele keuze kan je nooit maken in een wereld
waarin je de touwtjes niet zelf in handen hebt. Leer, en houd zoveel mogelijk
rekening met de gevolgen, zowel voor jezelf als voor anderen. Maar twijfel
zeker niet omdat je schrik hebt om in de fout te gaan.

Maar in hoeverre zijn
deze keuzes inherent individueel? Leven en kiezen we volgens onze volstrekt eigen
wil, zoals vele neoliberalen zo graag geloven? Ik vrees van niet.

Ons denken is niet de
geïsoleerde oorzaak van ons handelen. Elk denken, doen en laten heeft een oorzaak
buiten onze eigen wil. Die oorzaken liggen in onze genen en vroegere
ervaringen. Elke stimulans wordt opgenomen en verwerkt, of men dat nu wil of
niet. Ons eigen persoontje bestaat uit deze genen, waarbij ons denken gedragen
wordt door schietende neuronen, en door alles waar we in ons leven mee in
contact zijn gekomen en dit in ons brein hebben opgenomen.

Het bewustzijn komt altijd
een fractie later. Buiten dit bestaat er geen eigen wil of geest die ons leven
bepaalt. We kunnen ons brein namelijk niet tegenspreken. Door een combinatie
aan genen en ervaringen ben jij die unieke persoon waar andere mensen van
houden. Maar verder moeten we dit niet romantiseren. Je hebt het gevoel dat je
vrij kiest, maar eigenlijk zit ieder van ons in een mentale dwangbuis. 

In onze moderne maatschappij
wordt het gevoel van vrijheid gecreëerd, vaak in het voordeel van een kleine
elitegroep. Je wordt groot in een maatschappij met een waan van
vrijheidsgevoel. Als consument ben je blij dat je kan kiezen. Maar deze keuze
wordt door zoveel factoren beïnvloed dat je er nauwelijks zelf vat op hebt. En
hoe duurder iets is, hoe meer zelfvoldoening je krijgt door dit aan te kopen.
Want jij hebt dit verdient als persoon, je hebt je naar een bepaalde positie
kunnen vechten in de grote competitie. Hierbij wordt vaak vergeten dat niet
iedereen wordt geboren met dezelfde middelen en mogelijkheden.

Ongelijkheid zal
er zo altijd zijn als men niet bijstuurt in een sprookjesmaatschappij gebaseerd
op vrijheid. Degenen die pleiten voor een vrije markt, waar iedereen dezelfde
mogelijkheden zou hebben, pleiten niet voor dezelfde kansen voor iedereen maar
voor een behoud aan macht voor de kapitaalkrachtigen. Wat zijn we trouwens met
een vrije markt als élk individu niet volstrekt vrij kan kiezen? Dit systeem,
dat vrijheid claimt, zet iedereen juist vast in een structuur met een teveel
aan keuzes en manipulatie.

Dit slorpt de mensen op, waarbij moraliteit,
verantwoordelijkheid en sociaal overleg mee verdrinken. Zonder eigenbelang maak
je minder kans op welzijn en zelfs overleving, dus dit wordt gepromoot. De
bewering dat mensen inherent uit eigenbelang handelen is fout. Psychologische
experimenten hebben dit meermaals bewezen. De basis van het neoliberale systeem
is dus gebaseerd op een leugen.

We moeten naar een besef
komen dat we vrijwel alles aan anderen te danken hebben. Zonder je ouders zou
je niet bestaan. Logisch en irrelevant volgens sommigen, maar de genen die
bepalen wie de persoon achter jou naam is en hoe je handelt, zijn afkomstig van
deze 2 scheppende personen. Enig respect en dankbaarheid zijn dus op hun
plaats. Je educatie, omgang met je vrienden, familie, de media, de politieke en
economische situatie van je land… dit zijn allemaal de bouwstenen van de verdere
ontwikkeling als unieke Homo Sapien. En we zijn inderdaad wijze mensen in een
dynamische omgeving.

Maar zouden we dan niet al onze koppen samen steken om tot
een meer leefbare maatschappij te komen voor de volgende generaties, doordat
deze maatschappij ons deels determineert. We hebben alles te danken aan de
mensen rondom ons. Toon die dankbaarheid en wees gul voor anderen. En wees kritisch
tegenover fouten die gemaakt zijn. We zijn sociale wezens, geen onafhankelijke
individuen die gerechtigd zijn welvarender te worden ten koste van anderen. In
een collectieve maatschappij heeft elke keuze zowel sociale oorzaken als
sociale gevolgen. Leef dan ook sociaal, en probeer niet als individu te
profiteren ‘zoals het hoort’. Relativeer jezelf en communiceer met de ander.

Misschien brengt de
toekomst ons dan wel een kritische generatie, die niet blind is voor de ongelijkheden
en die zijn verantwoordelijkheid opneemt. Door samen rationeel te denken, kan er
veel gebeuren. Met een groot en geldig geheel aan gedachtengoed kan men de
gedachte aan geld overwinnen, en dat is geheel goed.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!