Over gezelligheid en solidariteit
Privatisering, OCMW, Sociale zekerheid, Zorgsector, Solidariteit, Armoedebestrijding, Music For Life, Populisme, Welzijn, Solidariteitsacties, Verzorgingsstaat, Lokaal sociaal beleid, Stigmatisering armen -

Over gezelligheid en solidariteit

maandag 9 december 2013 20:30

December is traditioneel de maand waarin allerhande solidariteitsacties een culminatiepunt bereiken. Tijdens Music for Life laat Vlaanderen zien hoe warm het wel kan zijn tijdens deze koude maand. De laatste editie mét glazen huis, en dus met mogelijkheid om ook financieel bij te dragen aan het gekozen goede doel, leverde maar liefst 7.142.716 euro op, weliswaar met bijdragen van diverse overheden.

In 2012 was het opzet niet langer om zoveel mogelijk geld op te halen, maar wel om te sensibiliseren. Dit jaar slaat de pendel weer de andere richting uit, en gaat Stubru, in samenwerking met de Koning Boudewijnstichting, de Vlamingen zelf een goed doel laten uitkiezen, en kiest men zo zelf een goed doel om geld te storten, of acties op poten te zetten. Ondertussen gaat Q-music verder met haar ‘Meneer Konijn’-actie, waarbij geld wordt ingezameld voor kansarme kinderen. Gooi er nog wat uitgestelde koffie bij, en Vlaanderen zet zichzelf op de wereldkaart der warme en solidaire samenlevingen, toch?

Deze initiatieven zijn stuk voor stuk toe te juichen. Ze doen enerzijds inderdaad iets aan het toenemende individualisme, en zorgen op hun eigen manier voor meer solidariteit en meer gemeenschapsgevoel tijdens de koude wintermaanden. Anderzijds is elke extra euro die in armoedebestrijding, onderzoek naar ziekten of ontwikkelingssamenwerking wordt gestoken meer dan welkom.

Maar toch overheerst een dubbel gevoel. Het betreft hier een zeer zichtbare vorm van solidariteit, soms zelfs met de camera’s er pal op gericht. In het geval van uitgestelde koffie is het zelfs een terugkeer naar de negentiende eeuwse aalmoezen, waarbij de welgestelde burgerij haar morele plicht vervulde door om de zoveel tijd te tonen dat ze wel degelijk inzat met het lot van de minderbedeelden.

Uiteraard twijfel ik niet aan de oprecht goede bedoelingen van de overgrote meerderheid van de mensen die in de kou staan aan glazen huizen, of zelfs aan de intenties van zij die een koffie extra bestellen voor een onzichtbare, noodlijdende medemens. Toch heeft het wel degelijk iets weg van een collectieve aflaat voor het geweten, en is er nog een veel perfidere kant aan. Gemediatiseerde solidariteitsacties hebben steeds meer succes, structurele en georganiseerde solidariteit komt steeds meer onder vuur te liggen.

We werden recent nog geconfronteerd met bevragingen en studies die wezen op het afbrokkelend geloof in de solidariteitsmechanismen zoals deze door de staat via de sociale zekerheid wordt voorzien. Neem nu de enquête van de socialistische mutualiteiten, waar mensen met, zo mag men toch aannemen, linkse ideeën resoluut besparingen in de gezondheidszorg bij senioren en terminale patiënten leggen, preferabel nog bij deze waar het vermoeden van de ‘eigen schuld’ speelt.

Zelfs al komt het principe van de verzorgingsstaat er goed uit, toch is het bij de Vlamingen vooral te doen om de mogelijke misbruiken van zij die minder bijdragen en meer krijgen. Een soortgelijke logica is terug te vinden in de Vlaamse migratie- en integratiemonitor. De Vlaming is op zich niet tegen migratie, maar toch heerst het idee dat het overgrote deel van de migranten profiteren van ‘onze’ sociale zekerheid. En dus komt solidariteit niet als principe, maar wel in de praktijk onder druk te staan.

Naast de ruime sociale zekerheid in het algemeen komt ook de lokale armoedebestrijding in het gedrang. De OCMW’s zijn in talrijke, vooral middelgrote en kleine gemeenten het slachtoffer van besparingen die hen worden opgelegd. Lokale besturen, niet gehinderd door enige vorm van ideologische overtuiging of engagement, knippen duchtig in de budgetten die dienen voor lokale armoedebestrijding en welzijn, en kijken halsstarrig en panisch naar de harde streefcijfers, eerder dan naar de wenselijkheid of de eventuele gevolgen van hun beleidskeuzes.

Het lokale niveau is net het eerste politieke niveau waar maatschappelijke tendensen echt voelbaar worden, en waar deze ook meestal het zwaarst doorwegen. Terwijl meer en meer gezinnen te kampen hebben met een stijgende schuldenlast, niet in het minst doordat energie-uitgaven een steeds grotere hap uit het gezinsbudget opeisen, en dokterskosten uitgesteld worden, wordt armoedebestrijding op het lokale niveau vaak als ballast gezien.

Er is onvoldoende werk voorhanden, en betaalbaar wonen is haast een illusie, zelfs niet enkel voor mensen met een beperkt budget, en toch komt onze sociale zekerheid, en de armoedebestrijding in het bijzonder, meer en meer onder vuur te liggen, omdat dit zogezegd actueel niet de hardwerkende Vlamingen ten goede komt, maar wel de profiterende buitenlander. 

Er komen gigantische uitdagingen op ons af. Onze arbeidsmarkt zal nog meer wijzigen, waardoor het voor lager- en middengeschoolde arbeidskrachten niet evident zal zijn om nog betaalbaar en menswaardig werk te vinden. Zelfs hooggeschoolden ondervinden in grote getalen hoe de malaise hun toekomstperspectieven doet afbrokkelen. Consumptie- en energieprijzen zullen de komende jaren nog meer stijgen, en dit terwijl het indexmechanisme onder vuur komt te liggen.

Een eigen huis bezitten zal steeds moeilijker worden. Het is duidelijk dat men structureel moet blijven inzetten op het beschermen van de zwaksten in onze samenleving. Maar het gaat verder dan louter het sociale. Er zal een enorme toename komen in de vraag naar thuiszorg, dienstencentra, woonzorgcentra en andere naar ouderen gerichte diensten, dit door een toenemende vergrijzing.

Hoewel de CD&V via haar vermaatschappelijking van de zorg deze terug richting zuilorganisaties stuwt, heeft ook de staat hier nog een rol in te spelen, al was het maar om een betaalbaar, kwalitatief alternatief voor privé-diensten te verzekeren. En dan wordt er nog gezwegen over de uitdagingen op het vlak van kinderopvang.

In een steeds rechtser klimaat wordt buitensporig veel aandacht geschonken aan het percentage steuntrekkers en gebruikers van onze sociale zekerheid die hier om welke reden dan ook geen recht op heeft. Los van het feit dat dit stigmatiserend is voor het overgrote merendeel dat door de crisis echt in de problemen is gekomen, geeft het ook een vertekend beeld van de werkelijkheid.

Dit soort eenmalige, vrijblijvende initiatieven zijn een welgekomen aanvulling op de bestaande structurele, door de staag georganiseerde en gecoördineerde solidariteit, maar het moet aanvullend zijn, en zeker niet vervangend. Indien dit soort van solidariteitsacties het alleenrecht krijgen op een positief imago, waarbij het juiste geld naar de juiste mensen gaat, terwijl sociale zekerheid en OCMW-steun blijvend geassocieerd blijft met het klein percentage dat er niet van hoort te genieten, dan glijden we terug af naar een negentiende eeuwse logica en al even anachronistisch maatschappijbeeld, waarbij onze eenentwintigste eeuwse armoedebestrijding terug doet denken aan de aalmoezen en voedselbedeling van weleer.

Een gelijke, solidaire en warme maatschappij kan niet zonder sterke sociale structuren, op elk beleidsniveau. Men moet de middelen die men hiervoor vrijmaakt goed beheren, maar men mag niet vervallen in een eenzijdige achterdocht, waarbij sociale fraudebestrijding een doel op zich wordt, en elke steuntrekker a priori verdacht is tot het tegendeel bewezen is. Dit kan enkel de drempel van de hulpverlening verhogen, en de structurele armoede doen toenemen.

Ten eerste kan onze sociale zekerheid zeker nog verder versterkt worden voor zij die het echt nodig hebben, indien wij als samenleving niet langer welvaart boven welzijn kiezen.

Ten tweede moeten politieke partijen, zeker zij die zichzelf progressief noemen, zich lokaal verzetten tegen de kortzichtige afbraak van het lokaal sociaal beleid, waar het verschil inzake preventie en aanpak van armoede écht kan worden gemaakt.

Hoe harder de crisis toeslaat, hoe groter de achterdocht ten opzichte van mensen in armoede, zieken of gehandicapten wordt. Het is misschien net ietsje minder vanzelfsprekend, maar moesten we de grootste solidariteitsactie van België, de sociale zekerheid, met evenveel enthousiasme ondersteunen als we met music for life doen, dan zouden we pas echt kunnen claimen een warme samenleving te zijn.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!