Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Schrijftips voor DeWereldMorgen.be

Laten we bij het einde beginnen. Als je tekst af is, hoop je wel dat die wordt gelezen. Een goede titel doet dan wonderen. Daar is een trucje voor bedacht: er een werkwoord in stoppen. Oplopend conflict tussen carnivoren en vegetariërs wordt minder gesmaakt dan Gans bijt knol. Je kunt zo'n titel eventueel uittesten als sms of tweet.

Verder helpt een zogeheten pakkende intro, die drie à vier zinnen telt. In het ideale geval bevredigt ze een informatiejunk. Tegelijk prikkelt ze minder gehaaste mensen, om kennis te nemen van de verbanden en schakeringen in je gehele tekst.

Spelling

Het blijkt voor lezers prettig om niet te veel afgeleid te worden door bijzaken. Zorg daarom dat je tekst correct is gespeld. Daarvoor kun je het Groene Boekje volgen. Niet omdat dit volstrekt logisch is, wel omdat je er met één muisklik bij kunt komen.

Handig aan die lijst is dat hij helpt met suggesties terwijl je al gissend jouw letters intikt. Het soms verrassende bepaalde lidwoord bij een zelfstandig naamwoord (de intro) staat ook vermeld.

Bij een werkwoord kun je in het Groene Boekje je vervoegingen nakijken (keek na - nagekeken), maar niet zelf creëren (creëerde - gecreëerd). Dit is een nogal gewichtige functie, omdat je er onbedoelde betekenissen mee kunt vermijden. Indien je titel luidt Kind mishandeld is er een slachtoffer, en bij Kind mishandelt een dader.

Maar hoe pas je die vervoegingen toe? Mocht je doodmoe worden van het verwijt altijd maar dt-fouten te maken, omdat je de spelling van werkwoordsvormen gewoon lastig vindt, dan legt de Vlaamse overheid de hele zaak helder uit in een gratis bundeltje: In duidelijk Nederlands. Spreken en schrijven voor iedereen. Het valt ook te downloaden.

Spaties

Het Groene Boekje laat zien dat op een of andere manier spaties aan het verdwijnen zijn. Woorden raken steeds vaker aaneen geschreven, soms zonder koppeltekens. Dat kan een onoverzichtelijke aanblik geven (langetermijnplanning), schijnbaar veroorzaakt door dronkenschap (pro-Deoadvocaat). Door gewenning aan een oudere spellingsvariant kan zo'n langer woord er af en toe onwezenlijk uitzien (sociaaldemocraten). Het werkwoord 'eruitzien', ook zoiets.

In het Engels, dat we bewust of onbewust veel onder onze ogen krijgen, staat alles vaak juist los van elkaar.

Door die spaties kan er verschil van betekenis optreden. Winkels die wat meer klanten willen, doen dat beter met dagverse vis dan met dag verse vis.

Interpunctie

Om de overzichtelijkheid te bevorderen is er interpunctie. De bekendste leestekens zijn de punt en de komma. Ze geven de ontvanger van je bericht gelegenheid adem te halen.

Door de stormachtige opkomst van de sms en de beperking die 160 tekens geven, is interpunctie wat aan het wegvallen. Dat komt onhandig uit, temeer daar er nog wat zaken zijn bijgekomen die aandacht vragen. Niet iedereen heeft talent voor multitasken.

Zoiets blijkt uit een zin die op het moment dat zichzelf uitnodigt alle kanten op fladdert nadat de voordeurbel is gegaan tijdens de seconde dat de schrijver nadenkt ondanks het besluit om straks onder het poetsen van de schoenen een bijzin te formuleren voor de dappere lezer die dat allemaal wil volgen terwijl de spaghetti overkookt die hij na het uitlaten van de hond op het vuur had gezet.

Een komma hier en daar kan uitstekend helpen, zeker tussen twee hoofdwerkwoorden. Bedenk dus misschien: wie goed doet, goed ontmoet.

Bijna Latijn

Er zijn duizend aspecten aan taal waarmee je van advies gediend kan worden. Maar ervaring blijkt vaak de beste leermeester. Dan blijkt bijvoorbeeld dat het woordje 'weer' vlug je tekst binnensluipt, terwijl het wijst op een herhaling die lang niet altijd aan de orde is.

Mogelijk wel nog aardig om bij stil te staan is het pleonasme. Dat wil zeggen dat je iets dubbelop beweert. Een fameus voorbeeld van een pleonasme is 'zoals bijvoorbeeld' of 'neem bijvoorbeeld'. Andere standaarduitdrukkingen zijn te vinden in zinnen die 'ook' koppelen aan 'tevens' of 'daarnaast' of 'aan de andere kant' of 'tegelijk' of 'bovendien' of 'eveneens'.

Toch zijn sommige woordcombinaties zo ingeburgerd dat het geen zin heeft ze als pleonasme in de hoek te zetten: 'een klein beetje'. Bovendien zijn er in de taalbranche scherpslijpers. Zij kunnen beweren dat 'selectieve verontwaardiging' al een pleonasme is.

Tips

Nu een paar formele dingetjes die de leesbaarheid van je bijdrage meteen vergroten:

  • gebruik zo min mogelijk afkortingen. Die geven nl. een onrustige schermaanblik t.g.v. verkorte woorden zoals enz. (et cet)
  • cursiveer titels van boeken (Het verdriet van België), namen van kranten en tijdschriften (Daily Invisible, Le Canard enchainé), en van films, tv- en radioprogramma’s (Dead Poets Society, Ter land, ter zee en in de lucht, De Middag Draait Door)
  • getallen onder de twintig schijf je liever in letters dan in cijfers uit, net als tientallen en hondertallen (negentien, veertigjarig, zevenhonderd)
  • breng met een punt orde aan in getallen van meer dan vijf cijfers (572.000)
  • spel liever ‘procent’ dan ‘%’
  • hoe vrolijk of boos je ook bent, wees met extra accenten zéér zuinig
  • als je oneindige opsommingen en/of beletseltekens wilt gebruiken, beperk je dan tot drie puntjes zonder spatie ervoor (rozen, rumbonen, rode wijn,...)
  • richt bij de interpunctie geen Franse toestanden aan, en laat de spatie dus weg vóór een dubbelepunt, haakje-sluiten, uitroepteken of vraagteken
  • aanhalingstekens gebruik je altijd dubbel. Een aanhaling binnen een aanhaling krijgt enkele aanhalingstekens: (Pieterse was getuige: “Toen ik oog in oog stond met de president, zei hij welgemeend 'fuck you', maar dat was bedoeld voor de gast achter mij”.)
  • maak alinea's niet te lang en voeg geregeld een tussenkopje in (dat bij voorkeur uit één woord bestaat).

Verschil

In het laatste advies staat een woord, 'geregeld', dat zelfs fijnproevers soms verwarren. Om precies te zijn met 'regelmatig', een woord dat verwijst naar de onverbiddelijke orde van een klok. Dat kunnen en mogen we niet eisen: schrijvers hebben zo hun eigen pauzes. Wanneer de twee woorden trouwens lang genoeg door elkaar worden gehaald, kan het onderscheid tussen 'geregeld' en 'regelmatig' verdwijnen.

Wel verraadt dit voorbeeld dat er officieel betekenisverschillen bestaan tussen woorden die we in de praktijk door elkaar gebruiken. Zoals tussen: tenslotte / ten slotte, tenminste / ten minste, teveel / te veel. Het is niet nodig zich daar erg over druk te maken. Er bestaat desgewenst informatie over.

De enige misschien wel belangrijke nuance zit tussen 'zogenaamd' en 'zogeheten / zogenoemd'. De twee laatste woorden duiden op de naam die aan iets is gegeven. Maar 'zogenaamd' wil zeggen dat er iets niet klopt. Mocht je dus willen insinueren...

Tot slot

Voor de teneur van je tekst ben je zelf verantwoordelijk. Wel valt tussen ons gezegd te onthullen dat DeWereldMorgen niet voor ingewijden is bedoeld, en toegankelijk wil zijn voor zo veel mogelijk lezers. Dan zijn er wel een paar algemene suggesties te bedenken, waarvan uiteraard afgeweken kan worden ('om moverende redenen').

Schrijf je verhaal neer zoals je het zou vertellen aan mensen die je tegenkomt. Schrijf dus niet enkel voor bekenden, laat staan voor overtuigden, maar schrijf voor een lezer die twijfelt aan wat je zoal verkondigt. Overtuig hem met argumenten.

Wanneer je vlak na een groot onrecht iets schrijft en nog erg boos bent, kun je eventuele spijt achteraf tegengaan met een testje. Vervang in de voorlopige versie de naam van je aartsvijand door die van een groep mensen die volgens jou onheus behandeld worden ('de buitenlanders', 'de Walen', 'de gehandicapten', 'de pedofielen', 'de werklozen, 'de Palestijnen', 'de Joden', 'de Jehova's getuigen', et cet). Hopelijk is de tekst dan nog met droge ogen te lezen.

Geef aansprekende voorbeelden. Ze veraangenamen de lectuur, maar er zit natuurlijk een grens aan de hoeveelheid. Uitputtend hoeft je betoog niet te zijn. Kijken naar een scherm is ook iets anders dan het lezen van een boek. Scrollen en bladeren zijn vergelijkbaar, maar niet helemaal.

Als je de mosterd elders hebt gehaald, vermeld dat dan. Door met aanhalingstekens te markeren dat je citeert, of door een hyperlink in te voegen. Doe gerust gewichtig of betuttelend, en wees gerust onredelijk – als dat je bedoeling tenminste is.

Het feit dat iemand “professor” of “autodidact” is, mag geen reden zijn om diens beweringen niet na te trekken. Slordigheden kunnen het beste artikel onderuithalen. Zorg dat al je cijfers correct zijn. Geef van elk feit de bron.

Voor dit document is gebruikgemaakt van tips door Jan Van Criekinge, Barbara Vandenbussche en de websites van Taalunieversum en Wablieft.

Als je meer interesse hebt in eigenaardigheden van taal, dan kun je een kijkje nemen op:

Onze Taal

Ik Zeg Ook Maar Wat

De Taalpassie van Milfje

Taalkliniek

Taaltelefoon

Woord van de Dag

De DBNL

Taalprof Plein

Nederlands (en andere talen): hoe, wat, wanneer, waarom

De Contaminatie-Site

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.