Exclusief: Mohameds boottocht naar een betere toekomst

 Mohamed, de oudste zoon

“Mohamed is de oudste zoon van een gezin van acht. Hij heeft in Marrakesh rechten gestudeerd en zijn bachelor gehaald maar niet afgemaakt. Hij heeft de kans gekregen om te studeren en voelde dat hij iets moest worden. Hij had een jonger broertje die in het leger is gegaan. Hij heeft er wat carrière gemaakt en verdiende wat geld. Mohamed voelde zich als oudste zoon een beetje een nietsnut.”

“Er is helemaal niets in het zuiden van Marokko waar Mohamed vandaan komt. Het is moeilijk om er iets op te bouwen. Mohamed had een vrij onrealistisch beeld van de overkant. Hij dacht echt dat het geld in Europa voor het rapen lag.”

“Mohamed kende veel mensen die wel in Europa zijn geraakt. De broer van zijn beste vriend bijvoorbeeld, is in 2001 overgestoken. Drie jaar geleden kreeg hij papieren na een algemene regularisatie. Hij heeft een eigen auto en komt in de zomer naar Marokko. Die man heeft het in zijn ogen gemaakt”

“Toen Mohamed in Marokko geen werk vond, begon hij na te denken over de oversteek naar Spanje. Zijn doel was om vijf jaar in Spanje te werken, geld te sparen en terug te keren om in Marokko een winkeltje op te starten en er te trouwen.”

Op zoek naar een smokkelaar

“We gingen op zoek gaan naar iemand die een boot kan regelen. Dat was voor ons allebei nattevingerwerk. Mohamed had een vriend Achmed, die het al eens eerder had geprobeerd, maar de boot was meteen bij vertrek gezonken. Hij wilde nog eens proberen. Samen met Achmed gingen we op zoek.”

“Mensenmokkelaars hebben veel mensen onder zich die via tussenpersonen mensen ronselen om de oversteek te doen. De gemiddelde prijs voor een zitje op de boot is 400 à 500 euro per persoon. En er kunnen tussen de 25 en 30 mensen mee.”

“De smokkelaar gaat meestal niet mee. Hij regelt een bootje en een kapitein. Als je geluk hebt, heeft de kapitein al ervaring en weet hij hoe het allemaal werkt. Onze smokkelaar betaalden we na enkele gesprekken, en hij beloofde dat we over een week zouden vertrekken.”

Plastic boot breekt doormidden

“Ik ben dan naar Nederland teruggekeerd en Mohamed kon in Tunesië aan de slag als bewaker bij een rijke familie. Het geld dat hij daar verdiende spaarde hij voor een tweede poging.”

“Toen hij genoeg had gespaard belde Mohamed me op. In april 2008 ging ik terug. We vonden een andere smokkelaar. We spraken met hem af dat we hem alleen zouden betalen op het moment van vertrek, op het strand dus. Drie weken later kregen we bericht dat de boot ging vertrekken.”

“We reden met twee terreinwagens naar het strand. Daar duwden we de boot op zee. De golven waren hevig. Toen iedereen in de boot sprong, kantelde die. Er ontstond paniek. Na de eerste golf brak de boot doormidden, op enkele meters voor het strand. Het was een heel oude gammele plastic boot. Omdat we met enkele vrienden waren, stonden we sterk. We maakten ruzie met de smokkelaar en kregen de helft van ons geld terug.”

“Dat zijn de gevaren van zo'n reis. We hadden geluk dat de boot net voor de kust in tweeën brak. Vaak loopt het fout omdat een boot 's nachts in het midden van de zee kantelt en zinkt. De meeste ongelukken gebeuren na het vertrek of vlak voor de aankomst. ”

Onderweg naar de Canarische eilanden

 “Na de hevige golven werd het rustiger op de boot. ik keek om me heen en dacht: 'Dit is het dan, we zijn onderweg.' Kort nadien werd ik zeeziek. Ik was er niet echt op voorbereid en had geen pilletje bij. Ook de andere inzittenden waren zeeziek. We hingen de eerste uren kotsend over de reling.”

“Zelf zat ik naast de kapitein. Ik had met hem afgesproken dat ik hem niet zou fotografen, want hij kan tot acht jaar gevangenisstraf krijgen. Ik wist ook niet goed hoe de andere mensen in de boot zouden reageren als ik foto's trok. Maar ze kwamen vrij snel los en begonnen zelfs te poseren. Ze vroegen me de foto's op Youtube te zetten.”

“We waren met 28 mensen, waaronder één vrouw, op dat bootje. Er waren ook vijf minderjarigen bij die door hun ouders waren meegestuurd. Als sardientjes zaten we op elkaar gepakt. Er waren weinig gesprekken. Het monotone geluid van de motor overstemde alles.”

“De tocht over zee verliep vrij rustig. Daar houden die smokkelaars ook rekening mee. Ze checken surfwebsites waar je tot vijf dagen vooraf de windrichting en de hoogte van de golven kan nagaan. De golven waren tijdens onze trip maximum een meter hoog. Er kwam af en toe wat water in ons bootje, maar al bij al viel het wel mee.”

“We dachten dat we in Lanzarote waren. Iedereen ging doodmoe en hongerig aan wal en deed droge kleren aan om zo weinig mogelijk op te vallen. Ik hield auto''s tegen en vroeg de weg naar de stad, maar de mensen keken me raar aan. Er bleek iets te zijn misgelopen.”

“Ze vertelden me dat we in La Graciosa zaten, een eilandje ten noorden van Lanzarote. Op het eiland was één dorpje en een vulkaan in het midden. Het was ongeveer twee kilometer in doorsnede. Je had er geen kans om ongezien aan land te komen. De politie was snel ter plaatse en iedereen werd gearresteerd. Een politieboot bracht ons naar Lanzarote.”

“We hadden geluk dat we er geraakt zijn. Ik hoorde achteraf dat de boot bij een volgende tocht - met dezelfde kapitein – kapseisde in de buurt van Lanzarote. Van de 28 inzittende zijn er 22 verdronken, waaronder 15 minderjarigen. Jongens die vlak aan de kust wonen, kunnen wel een beetje zwemmen, maar die uit het binnenland helemaal niet.”

Terugvlucht naar Marokko

“Kort nadien vloog iedereen terug naar Marokko, behalve de minderjarigen. Die moeten volgens de Spaanse wetgeving opgevangen worden. In Marokko werd iedereen ondervraagd door de politie. Wie kon bewijzen dat hij of zij uit Marokko kwam en er geregistreerd is, werd binnengelaten.”

“De meesten gingen terug naar Marokko. Maar Mohamed en nog een andere jongen hielden tijdens de ondervraging vol dat ze niet van Marokko waren. Ze beweerden uit  Mauritanië te komen. Ze hadden hun papieren onderweg weggegooid.”

“Na twee dagen werd Mohamed teruggevlogen naar Fuerteventura, waar hij 30 dagen in de gevangenis zat. Hij werd er ondervraagd over waar hij vandaan komt. In Spanje mag je iemand niet meer dan 40 dagen vasthouden als je niet weet waar die vandaan komt. Mohamed werd dus vrijgelaten met een brief dat hij binnen de vier weken het land moest verlaten. Daarmee kon hij door het land reizen.”

Illegaal en dakloos in Spanje

“Na zijn aankomst in Noord-Spanje was Mohamed nog een maand dakloos . Hij sliep in het park. Daar ontmoette hij een jongen uit Noord-Marokko die ook illegaal in Spanje was, en die een kamergenoot zocht om de kosten te delen.”

“Zijn kamertje bevond zich in een appartement van een Boliviaanse vrouw met twee kinderen. De andere kamer werd gedeeld door een Roemeens koppel. Het was er best krap. Mohamed moest zo'n 100 euro per maand betalen. Zijn vrienden uit Gran Canaria hielpen hem een beetje.”

“Sinds kort heeft hij een deal met de Boliviaanse huisbazin om gratis te wonen in ruil voor bijles Engels en wiskunde aan haar zoontje. Voor eten stond hij in de rij bij hulporganisaties waar ze voedselpaketten uitdeelden. Zo kon hij een beetje overleven.”

“Mohamed voelt zich in Spanje een tweederangsburger. Dat was voor hem wel nieuw. In Marokko was hij heel extravert, iemand die op straat met iedereen praatte en meisjes versierde. Als hij in Spanje een vrouw aanspreekt, wordt hij vreemd bekeken. Hij besefte dat hij als Marokkaan toch wel anders behandeld wordt dan Spanjaarden. Daar moest hij heel erg aan wennen.”

Regularisatie als laatste strohalm

“Ik heb na de overtocht nog contact gehouden met Mohamed. Zijn visie over Europa is helemaal veranderd. Ik bezocht hem vorig jaar in de kerstperiode in Spanje. Toen vroeg ik hem of hij het opnieuw zou doen als hij dit allemaal wist. Zijn antwoord was neen.”

“Hij zei dat hij toch in Marokko zou gebleven zijn om daar te proberen iets op te bouwen. Hij hoopt nu dat hij over enkele jaren een regularisatie kan krijgen om elders in Europa werk te zoeken. In Spanje is er om de vier a vijf jaar een algemene regularisatie.”

“Moest die kans er niet geweest zijn, dan was hij volgens mij al lang naar een ander Europees land gegaan. Maar hij is wel positief ingesteld. Sinds enkele maanden krijgt hij af en toe wat geld van een Spaanse hulporganisatie. Hij overleeft wel, maar hij heeft heel weinig vrienden. Het botste ook enorm tussen hem en de jongen met wie hij de kamer deelde. Hij werd er vrij ongelukkig van.”