about
Toon menu

Foto's als wapen voor sociale verandering

Je kan de leden van het collectief ‘Krasnyi’ tegenkomen op een grote betoging, kleinere acties of een meeting, waar ze gewapend met hun camera op zoek zijn naar dé ultieme foto. Het zijn geëngageerde fotografen die besloten samen te werken om zoveel mogelijk de sociale actualiteit te kunnen opvolgen. Vanaf vrijdag 24 april stelt het collectief zijn foto’s tentoon in de Pianofabriek in Brussel.

Vier jaar geleden besluit een groep geëngageerde fotografen zich te verenigen in een collectief. De veranderingen op vlak van politiek, sociaal, economie of milieu die onze samenleving doorkruisen, overtuigt hen van de noodzaak om de verschillende vormen van sociale strijdte documenteren. Met fotografie en video proberen zemaatschappelijke kwestiesaan te kaarten.

Op zaterdag 14 maart stelt het collectief zijn foto’s voor de eerste keer tentoon. De rode draad doorheen de expositie is de sociale strijd. Tegelijkertijd presenteert het collectief zijn eerste naslagwerk, Tensions.

DeWereldMorgen.be sprak met twee leden van het collectief.


Hoe is het collectief ‘Krasnyi’ ontstaan?

Karim: "Alle leden van het collectief zijn op één of andere manier geëngageerd, sommigen militant, anderen niet, maar met een duidelijk linkse sympathie. Jérôme is lid van Agir pour la Paix, ik ben een militant bij de vakbond, we zijn allemaal gelinkt aan de sociale beweging. Eind 2011, hebben we elkaar tijdens de rellen in de Brusselse Matongewijk ontmoet. We hebben gepraat en beslist om een collectief op te richten. We noemen het collectief ‘Krasnyi’, dat betekent ‘rood’ in het Russisch."


Hoe werken jullie?

Karim: "Voor de actualiteit hebben we een agenda en iedereen laat weten wat hij kan opvolgen. Daarnaast ontwikkelt iedereen zijn eigen ideeën voor langere reportages. Pierrot werkt bijvoorbeeld aan een verhaal over de overbevissing. Hij gaat hiervoor geregeld naar Bretagne. We proberen elke maand samen te komen om te overleggen en te bekijken op welke manier we samen aan de langere reportages kunnen werken. We denken volop na over de manier van functioneren om een maximum aan democratie te kunnen behouden. Maar tegelijk dragen we ook efficiëntie hoog in het vaandel,  want het is belangrijk zoveel mogelijk aanwezig te zijn bij de sociale strijd.

De sterkte van het collectief is dat we naast onze eigen manier van werken ook elk onze gevoeligheden hebben waar we proberen verslag van uit te brengen. Stuur me naar een kraakpand en ik zou er niet onmiddellijk op mijn gemak zijn, aan een stakerspiket voel ik me dan weer als een vis in het water. En zo slagen we er in om over heel divers aspecten van sociale strijd te rapporteren." 

8 mei 2014 – Brussel – Enkele uren voor de uitzetting van het kraakpand Vandereun bezet door een tiental dakloze families / © Alex GD – Collectif Krasnyi


De media


Waar komen jullie beelden terecht?

Karim: "Onze politiek is dat alle alternatieve media met beperkte middelen onze beelden mogen gebruiken. Gratis, maar wel met naamsvermelding. De dominante ideologie zorgt ervoor dat de traditionele media zelden vooruitstrevend zijn of sociale acties ondersteunen. Ze vragen ons dan ook zelden materiaal. Zelf hebben ze nog amper fotografen in dienst. Ze gebruiken beelden van freelancers die tegen een schamele vergoeding voor persagentschappen als Belga of Reuters werken. Je ziet dus vaak dezelfde foto’s terugkomen op de voorpagina’s van verschillende kranten. En er is bij de traditionele media weinig of geen interesse om te investeren in reporters die diepgravend te werk gaan.

Voor de traditionele media werken, is ook heel delicaat. We fotografeerden in 2012 bijvoorbeeld de mijnstaking in Spanje, in Asturië. De mijnwerkers vochten tegen de politie en wierpen wegblokkades op. Ze gebruikten vuurwerk dat ze in de richting van de politie schoten, wat nu niet echt gevaarlijk was. Maar op beeld zag dit er heel spectaculair en gewelddadig uit. Een fotograaf maakte dus een foto van een vertrekkende vuurpijl op het moment dat een politiehelikopter passeerde. Het zag er een beetje uit als een bazooka die op een helikopter werd gericht. En daaronder schreef men: ‘zijn de mijnwerkers terroristen?’ In het artikel werden de mijnwerkers gecriminaliseerd. Ik had die foto ook kunnen maken. Waar het om gaat is: wat schrijf je ernaast en waar dient de foto voor? Is het om de mijnwerkers te steunen of om ze zwart te maken, om ze af te schilderen als criminelen en onruststokers terwijl ze alleen maar hun werk proberen te verdedigen? Met een foto kan je vertellen wat je wil. Dus daar moet je heel voorzichtig mee zijn. Daarom hebben we beslist dat we altijd een bijschrift opleggen. We willen niet dat één van onze foto’s op een foute manier gebruikt of geïnterpreteerd wordt."

Zijn jullie activisten of journalisten?

Karim: "Verslaan journalisten wat ze zien? Dat denk ik niet. Dat is het hele probleem. De pers is zogezegd neutraal, maar dat is niet waar. Vaak wordt bij een vakbondsbetoging de positie van de regering of van het patronaat ingenomen bijvoorbeeld. Men schrijft dan over ‘de gijzeling’ van werkwilligen door stakers.

Ik ga niet naar een manifestatie om drie foto’s te nemen en die snel online te zetten. Ik wil ‘aanvaard’ worden door de militanten, met hen praten en ik wil zo dicht mogelijk op het onderwerp zitten, vertrouwen winnen want je hebt ook het portretrecht waar je rekening moet mee houden. We sympathiseren met de onderwerpen die we verslaan en proberen ‘in de actie te staan’. Een stom voorbeeld, het klinkt misschien karikaturaal maar als er spanningen zijn met ordehandhavers dan staan we niet aan de kant van de politie maar tussen de actievoerders. Al kan je dan nog altijd een foto maken en die uit de context halen. Maar we proberen dus zoveel mogelijk het verhaal van begin tot einde te vertellen, met hopelijk meer objectiviteit dan de mainstream media."

13 December 2013 – Brussel – Brandweermannen die de degradatie van hun arbeidsomstandigheden aanklagen in confrontatie met de politie / © Pierre Vanneste – Collectif Krasnyi

Op welke manier weerstaan jullie aan de druk om ‘straffe beelden’ te kiezen die de emoties van het publiek beroeren?  

Karim: "Een discussie die we op één van onze laatste vergaderingen hadden, ging over sensatiezucht. Tijdens de grote vakbondsbetoging, op 6 november, hebben we gezien hoe die in de mainstream media werd afgebeeld. Ze toonden voornamelijk de gewelddadige excessen op het einde van de betoging. Op basis van de beelden had je de indruk dat de burgeroorlog in Brussel was uitgebroken. De reportage die wij publiceerden kreeg ook kritiek. Volgens mij hadden we ook te veel nadruk gelegd op de incidenten in plaats van op de stoet. Nochtans was die stoet heel belangrijk. Zo’n massale optocht hadden we al in dertig jaar niet meer gezien. We zijn dus ook in de val getrapt."

6 november 2014 – Brussel – 120.000 betogers tegen de besparingsmaatregelen van de regering / © Karim Brikci-Nigassa – Collectif Krasnyi

Jerome: "Daarom is het belangrijk om afstand te kunnen nemen en na te denken. We worden overspoeld door sensationele beelden. En inderdaad, op de betoging in november volgden we een reflex die voortkomt uit het feit dat we die beelden dagelijks te zien krijgen. De discussies binnen het collectief zorgen voor een dergelijke reflectie. In je eentje zie je dat misschien minder snel. De mainstream media is zo aanwezig, zo oppermachtig dat je regelmatig jezelf moet ontgiften. En daarom is het interessant om in een collectief te werken."

Tensions


Wat willen jullie bereiken?

Karim: "De sociale strijd documenteren, dat gebeurt heel weinig. Fotografen die dit twintig, dertig jaar geleden deden, die voor de klassieke media werkten, hebben daar vandaag geen tijd meer voor. Ze worden van de ene naar de andere gebeurtenis gestuurd. De sporen van de collectieve strijd worden niet bijgehouden. En dat is één van de objectieven van ons werk. Dat is onze ambitie."

Jérôme: "Een goede illustratie hiervan is ons eerste magazine Tensions. We willen terugblikken op de afgelopen drie jaar. Het is niet de bedoeling om alles gewoon op een harde schijf stockeren, die dan stuk gaat of vergeten wordt. We willen de sociale acties vastleggen gedurende een langere periode en niet vanuit een kortstondig perspectief dat ons vaak opgelegd wordt. Daarom is het werk voor het magazine Tensions heel belangrijk voor het collectief. Het verplicht me om alle foto’s opnieuw te bekijken. Je bekijkt de zaken dan op een andere manier. Een foto van drie, vier jaar geleden kan ook iets over het heden zeggen door te vertellen wat er in het verleden is gebeurd."

Karim: "Tensions is onderverdeeld in hoofdstukken van de belangrijkste thema’s waar we de afgelopen jaren mee geconfronteerd werden. En elk onderdeel wordt ingeleid door een militant of een activist die betrokken is bij die thematiek. De lancering van het magazine gaat ook gepaard met onze eerste grote expo. En indien het goed loopt, is het misschien een optie om een jaarlijks magazine te maken."

Beelden als wapen voor sociale verandering

Schrijfster en politieke activiste Susan Sontag stelt: “Foto’s kunnen de oorlog niet beëindigen maar alleen de aandacht trekken en doen nadenken”. Kan je met foto’s mensen mobiliseren?

Jérôme: “Il n’existe pas d’image juste, juste une image”, een beeld is een middel, dat kan goed of slecht zijn, afhankelijk hoe je het gebruikt. Wij nemen niet zomaar foto’s, het is onderdeel van onze strijd. We leven in een beeldrijke maatschappij, daar kan je geen abstractie van maken. Of je zou je moeten afsluiten van alles. Als je de strijd wil laten uitdijen, dan moet je mensen mobiliseren. Kan dat alleen met beelden? Neen. Slagen we erin om te mobiliseren zonder dit medium? Dat zou absurd zijn.

Karim: "Het einde van de kinderarbeid in de VS is mede bereikt dankzij een aantal fotografen, die ook verenigd waren in een collectief, die een basis gelegd hebben. De foto’s hebben de problemen gevisualiseerd. Het is een middel. En de sociale beweging moet zich voorzien van zijn eigen media die tegen de heersende ideologie kunnen ingaan, tegen racistische vooroordelen, vooroordelen tegen werklozen, tegen alles wat er elke dag verspreid wordt om ons de asociale maatregelen te laten accepteren. En beelden kunnen gebruikt worden om al die verhalen te illustreren, om te sensibiliseren."  

Jérôme: "Sinds de eerste grote anti-globalistische betogingen is er een beweging van ‘her-toe-eigening’ van de manier van actievoeren ontstaan. De ‘ZAD’s’ (Zone à Défendre), alle bezettingen, reclaim the streets. Dat vertaalt zich naar media toe, initiatieven als Indymedia zijn een vorm van de ‘her-toe-eigening’ van het recht van spreken, van het vertellen van je eigen verhaal en je niet moeten schikken naar het verhaal van de overwinnaar, de machthebbers. Het is dus ook belangrijk om je verhaal te leren verwoorden zodat een groter publiek een ander verhaal te horen krijgt."  

2013 – Notre Dame des Landes – Een barricade van de ZAD van Notre Dame des Landes in strijd tegen het geplande vliegveld / © Pierre Vanneste – Collectif Krasnyi

Karim: "Ook in het verleden had de sociale beweging, de arbeidersbeweging z’n eigen medium met eigen beeldmateriaal. Kijk maar naar de Associations de photographes ouvriers (APO), begin jaren 1920. De arbeiders namen deel aan een vakbondsstaking en vroegen zich af hoe ze hun publicaties konden illustreren. Het fotografisch materiaal was toen nog duur en de techniek heel ingewikkeld en dus organiseerden ze zich in kleine collectieven. Samen realiseerden ze foto’s om de debatten te voeden en hun strijd kenbaar te maken. Wat in een andere context, in een andere eeuw plaatsvond, proberen wij ook te doen."

Tentoonstelling Collectif Krasnyi: vri 24/04/2015 > din 12/05/2015

Vernissage met concert van de retrospectieve van drie jaar sociale strijd in België. Groepstentoonstelling, een samenwerking tussen Pianofabriek gemeenschapscentrum, ZIN-TV en Collectif Krasnyi: vri 24/04/2015 - 18:00 > 23:00

Waar? Pianofabriek, Fortstraat 35, 1060 St Gillis, Brussel