Als het moet rammen
Frank Colle

Als het moet rammen

vrijdag 29 maart 2019 14:11

Over Deutschland en Rammstein en de Shoah.

De Duitse metalband Rammstein heeft het weer gedaan. Middels een nieuw nummer, getiteld ‘Deutschland’, als aanloop naar een nieuwe full-cd (het eerste van de band in tien jaar) en met bijhorende videoclip, zorgt ze voor commotie en controversie.

Geheid ingrediënten die – mocht de band dit na ruim twee decennia nog nodig hebben – zorgen voor de nodige aandacht. En dat is ook wat men er in officiële kringen in Duistland zelf over denkt, maar dan op de kap van – en dat is nieuw – de Joodse bevolking of toch minstens zij die geleden hebben onder de gevolgen van het nazibewind (1933-1945). Want daarover gaat het expliciet in de kritiek die wordt geuit.

Enkele vragen zijn hierbij op hun plaats.
Is er sprake van uitbuiting van een historisch gegeven waarvan Joden slachtoffer zijn geweest?
Is er sprake van negatie of zelfs ophemeling van dat historisch gegeven?
Kortom, is er een moedwillige bedoeling om Joden op zijn zachtst gezegd te schofferen?

Daarvoor bekeek en beluisterde ik een aantal keren de videoclip, en dat is veel gevraagd want ik ben geen fan van de muziek die ze uitbrengen. Al begint het aardig, met een synthesizergeluid die nauw aansluit bij Anne Clarks ‘Sleeper in Metropolis’. Ook al weer decennia lang geleden en waar ik wel fan van ben.

Maar na deze intro volgt een zes minutenlang orgie van geweld, heb- en vraatzucht, godslastering en seksueel getinte beelden met necrofilie en andere bestialiteiten. Dit alles op eigentijdse wijze pornografisch in beeld gebracht en begeleid van zware gitaren, dito drums en gezang. Als je het al als gezang kan omschrijven. En dat is vast een van de kenmerken waarom Rammstein mij persoonlijk niet ligt. Het is de harde taal, de klank, de toon en het dwingende karakter ervan: mannelijk, machistisch, ongevoelig en kil.

En in die overvloed van beelden, verwijzend naar tal van historische tijden, te beginnen in het jaar 16 na Christus, zitten verwerkt: de bandleden als Joodse gevangenen in een concentratiekamp, momenten alvorens te zullen worden verhangen. Aangrijpende beelden en ook de reden waarom Youtube, er een leeftijdsverwittiging vooraf aan laat gaan.

Of deze expliciete beelden, sterk cinematografisch en Hollywoodiaans, kwetsend zijn voor Joden valt nog te bezien. Dit hangt af van de interpretatie. En ik ben geneigd te zeggen: ja. Ja ze zijn kwetsend. Maar niet in een negatieve zin. En niet per definitie enkel voor Joden alleen. Bovendien moeten ze in het geheel gezien worden van de andere beelden en de tekst. Want het nummer gaat volgens mij over de loop der dingen, de geschiedenis van de mensheid, het eten en gegeten worden. Steeds opnieuw. Over liefhebben en vervloeken. Dat ook.

Al creëert de maker van de film een theatrale monstruositeit en neemt hij een loopje met de realiteit en de chronologie van de geschiedenis – het is en blijft een fictie – hij houdt een spiegel voor. “Wir sint Ihr”, zingt de zanger ook op een bepaald ogenblik en dat gezicht is niet aangenaam. Wat had je gedacht?

Deutschland, mein Herz in Flammen, will dich lieben und verdammen.” Is dan weer een mooie zin die zowaar poëtisch wordt vervolgd: “Deutschland, dein Atem kalt, Deutschland so jung und doch so alt.” Waarmee zelfs kan worden aangetoond dat Rammstein hiermee een waarschuwing de wereld instuurt. Want even later klinkt het zo: “Meine Liebe kann ich dir nicht geben.”

Het is een tragisch besef. Een afrekening ook met het oude (de gang van zaken, de loop der dingen, …) en: het noodzakelijke begin voor een nieuwe generatie die zich bevrijdt, die zich moet bevrijden van de geschiedenis en de daden van hun voorouders (de schuld en de schaamte): niet enkel van de gewezen nazi’s, maar ook van de (eerste) naoorlogse generatie. En zal daar vandaag, nu de oorspronkelijke oorlogsgeneratie stilaan zelf is afgestorven, het schoentje wringen?

Wie oordeelt dat Rammstein in de clip het leed van Joden op gratuite wijze uitbuit ten voordele van geldgewin, maakt volgens mij deel uit van het ‘oude’ waartegen zij zich juist verzetten. In de negen minuten durende film, zo is de clip wel echt te benoemen, zit naar het einde toe ook de wraakactie vervat waarin de SS-figuren door het hoofd geschoten worden. Geschiedenis? Check. Neen, geen aangename beelden voor gevoelige kijkers (zoals ik). Dat is het nergens. Maar de heling gaat doorheen het leed. Dat is wat ik ervaar tenminste.

Naar een hiërarchie van het lijden?

Tijdens de aftiteling bij de clip verschijnt opnieuw het beeld van de Joden wachtend aan de galg. Wie zegt dat dat beeld van minuut 8:10 tot 8:38 een berekening is, is toch wel echt van kwade wil. Het is juist de identificatie met het leed. En de afkeer ervan ook. En wie het niet geloofd die bekijkt het nog maar eens, en opnieuw en opnieuw. Met het risico, net zoals bij mij het geval, dat die het op de duur wel een goed nummer vindt.

Het is opnieuw, een zich bevrijden – niet ontkennen – van de geschiedenis en van de slachtoffers van het verleden. Het is wat nodig is om leven vatbaar te maken. Het is hoopvol.

Puberaal? Zeker ook, maar op een volwassen manier. Waarmee ik wil zeggen dat er zeker wel correcties kunnen (en ook moeten) gebeuren. Maar naderhand pas. Eerst moet het rammen gebeuren. Dat bewijst ook de kritiek op het nummer. Het moet rammen. Door de poorten van het ongeloof. Door de poorten van de ontkenning. Want we moeten ons (zoveel jaren na het gebeuren) behoeden dat het beeld van een/de lijdende jood en in ruimere context, de verwijzing naar de Shoah, voorbehouden is aan een beperkte groep. Wat zou neerkomen op censuur. Alsof er een hiërarchie van het lijden bestaat.

Het is overigens niet de eerste keer dat Rammstein ervan beticht wordt nazisymbolen en meer nog het gedachtengoed te verheerlijken/verspreiden, maar ze hebben dat steeds met kracht ontkracht. En ook ik moet erkennen dat louter machistisch taalgebruik niet steeds is wat ik ervan denk of wat ik er bij voel.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!