about
Toon menu

De antroposofische indoctrinatie van leerlingen in steiner/waldorfscholen

woensdag 19 juni 2013
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.
  • brainwash2

In Frankrijk is veel ruchtbaarheid ontstaan rond de steinerscholen. De aanleiding daarvoor is een scherp essay van gewezen antroposoof en steiner/vrijeschoolleraar Grégoire Perra.[1] In het essay legt Perra onder andere uit hoe leerlingen in steinerscholen op subtiele wijze worden geïndoctrineerd met het gedachtegoed van de grondlegger van de antroposofie en de steinerschool, de Oostenrijkse occultist Rudolf Steiner (1861-1925).

Jarenlange conditionering

Perra beweert dat de steinerpedagogie in werkelijkheid een manier is om steinerschoolleerlingen vertrouwd te maken met antroposofie. De leerlingen zijn er zich tijdens hun schooltijd niet van bewust zijn dat hun leeromgeving grotendeels is gebaseerd op antroposofische denkbeelden, laat staan dat ze weten hoe vooraf bepaald de daaruit voortkomende inzichten zijn. En zelfs wanneer de leerlingen de school verlaten en niet binnen de muren van de antroposofische beweging blijven, zullen ze vanwege de jarenlange conditionering de wereld door een antroposofische bril blijven zien. Dit betekent een niet te verwaarlozen beperking van hun vrijheid.

Rechtszaak

Perra, die niet alleen antroposoof en steinerpedagoog was, maar ook steinerschoolleerling en lerarenopleider, heeft – nu hij na 30 jaar lid te zijn geweest is uitgetreden uit de antroposofische beweging – nogmaals mogen ondervinden welke beperkingen deze beweging met zich meebrengt: de Franse Federatie van Steinerscholen startte in 2011 een gerechtelijke procedure tegen hem op wegens laster en klaagde meteen ook maar UNAFDI (Union Nationale des Associations de Défense des Familles et de l’Individu Victimes des Sectes) aan. UNAFDI had immers Perra’s essay gepubliceerd. Zowel Perra als UNAFDI werden in mei 2013 vrijgesproken. Perra mag voortaan van de rechter zijn stelling dat steinerschoolleerlingen worden geïndoctrineerd verder bekendmaken.

Internationale bekendheid

Het tumult rond Perra’s essay is in heel wat landen door critici van de antroposofie op de voet gevolgd. Niet zo vreemd, want de antroposofische beweging, met hoofdkwartier in het Zwitserse Dornach, is internationaal verspreid en heeft wereldwijd meer dan duizend antroposofische scholen (waarvan een 25-tal in België en een 90-tal in Nederland). Net zoals de beweging overstijgt ook de kritiek de landsgrenzen. Ondertussen is het essay van Perra naar het Engels vertaald en berichten tal van kritische nieuwsblogs erover. De bekende Engelse antikwakzalverijblogger, Andy Lewis, noemt Perra’s essay bijvoorbeeld een van de meest gedetailleerde getuigenissen over wat in een steinerschool gebeurt.

Geweten

De kritiek dat steinerschoolleerlingen zouden worden geïndoctrineerd is echter niet nieuw. In Duitsland bestudeerde Klaus Prange, professor Algemene Pedagogiek aan de Universiteit van Tubingen, de steinerpedagogie en kwam tot de conclusie dat ze een bedrieglijke verpakking is om antroposofie de klas in te loodsen.[2] Stefan Hopmann, professor in de School- en Onderwijswetenschappen aan de universiteit van Wenen, concludeerde dan weer dat kinderen in steinerscholen worden gebruikt voor ideologische doelen. Hopmann ziet een sekte bij de antroposofen.[3] Dichterbij klinkt een gelijkaardig geluid. In zijn boek over intercultureel onderwijs[4] confronteert polemoloog Roger Boonen zijn lezers met een tekst van een steinerschool die hij niet alleen als begripsverwarrend bestempelt, maar ook als indoctrinerend.

De voorbije jaren waren de steinerscholen geregeld onderwerp van debat in de media, onder andere vanwege het hanteren van pseudowetenschap, het toepassen van lijfstraffen en het niet voldoen aan de voorwaarden van de Onderwijsinspectie.

Voetnoten

[1] Grégoire Perra, L’endoctrinement des élèves à l’Anthroposophie dans les écoles Steiner-Waldorf, UNAFDI 2011 (Engelse versie)

[2] Klaus Prange, Zum Einfluss von Religion und Esoterik auf Bildung und Erziehung“, Alibri Verlag, Aschaffenburg, 2005

[3] Mit Schlingenmalen zum Schreiben finden, Der Standard 05/06/2011

[4] R. Boonen, Irina, Jos, Ali en Mies – Interculturaliteit in maatschappij en school, Garant 2003

reacties

16 reacties

  • door han op woensdag 19 juni 2013

    Als ik zie wat ze mijn kinderen allemaal proberen wijs te maken op school....

    • door Ramon De Jonghe op donderdag 20 juni 2013

      School per definitie indoctrinerend? Ok, er zit op de leerstof in reguliere scholen vaak ook een hele hoop ruis door subjectieve en/of kwalitatief zwakke inbreng, maar dat is toch iets anders dan leerlingen bewust te oriënteren richting een bepaald gedachtegoed dat als zaligmakend wordt gezien (en niet vatbaar is voor kritiek). Precies dat is een bepalend kenmerk van indoctrinatie.

      Puur uit nieuwsgierigheid. Heb je misschien een voorbeeld van wat ze je kinderen proberen wijs te maken op school? Dat ze betere mensen worden als ze maar genoeg recycleren of zich - uiteraard gratis - inzetten voor het 'goede doel'?

      Of is het van een andere orde?

    • door grover op donderdag 20 juni 2013

      Misschien gaan die naar een Steinerschool...

  • door Alysa op woensdag 19 juni 2013

    Ook ik vond deze tekst interessant, ik sta niet heel vijandig tegenover de Steinerscholen en de filosofie van Steiner, ik durf te denken dat voor genoeg kinderen de Steinerscholen wél goede onderwijsverstrekkers zijn, als ik denk aan wiskunde bvb. denk ik dat de Steinermethode om wiskundige problemen uit te leggen toch beter is dan de wiskunde uitleg die ik in het middelbaar onderwijs (maar) kreeg, wat betreft indoctrinatie, ik denk dat scholen in het algemeen daar veel aan doen, wat denk je dan van sommige katholieke scholen bv; natuurlijk de ouder en/of de leerling kiest zelf voor deze of gene school, maar toch (ongewenste) indoctrinatie gebeurt gewoon, toch lees en hoor ik graag kritiek op de Steinerscholen en de filosofie van Steiner, de Steinerscholen en de 'volgelingen' van Steiner kunnen er maar goed bij varen . . .

  • door Alysa op woensdag 19 juni 2013

    O, ja wat die tekst van 'bewuste begripsverwarring' betreft, ja ook ik denk dat scholen veel trachten te indoctrineren, zowel Katholieke scholen, Vrijzinnige scholen en Steinerscholen trachten eraan te doen, maar ik denk ook dat de gepaste leerling bij de gepaste school past, wie beter past bij een Katholieke school gaat naar een Katholieke school, wie beter past bij een Vrijzinnige school gaat naar een Vrijzinnige school, wie beter past bij een Steinerschool gaat naar een Steiner school, en hierbij kijk ik zeker niet alleen naar het 'indoctrinerend pakket' maar ook naar de onderwijsmethodes die kunnen toegepast worden bij de verschillende onderwijstypes, m.a.w. wie beter past bij een school als de Dames van het Christelijk Onderwijs zal daar naartoe gaan, wie beter bij de pedagogie van de Steinerscholen past zal daar naartoe gaan, etc.

    • door grover op woensdag 19 juni 2013

      Vrijzinnige school?

    • door Ramon De Jonghe op donderdag 20 juni 2013

      Bij de meeste scholen is wel duidelijk van welke signatuur ze zijn. Een katholieke school is christelijk geïnspireerd, maar buiten het wekelijkse uurtje godsdienst (waarbij je dan ook nog de keuze hebt dewelke) komt geloof daar niet aan bod. Reguliere scholen gebruiken landelijk dezelfde eindtermen en leerplannen (steinerscholen hebben hun eigen afwijkende eindtermen vol met mambojambo). In reguliere scholen staan ook mensen van allerlei pluimage voor de klas (met zeer gedifferentieerde visies), terwijl de steinerschool een bepaald soort leraar zoekt (welwillend t.o.v. antroposofie).

      Het grote probleem - en dat is waar Roger Boonen naar refereert - is dat steinerscholen naar het grote publiek toe pluralistisch pretenderen te zijn, maar in feite heel strikt Steiners wereldbeschouwing aanhangen en uitwerken. Er wordt een beeld voorgespiegeld van een 'vrije en open' school waar leerlingen zouden worden opgevoed tot zelfdenkende volwassenen, terwijl dat in de praktijk allesbehalve zo is.

      • door JorisL op donderdag 20 juni 2013

        Even ter nuance: het VSKO (goed voor een kleine 800.000 leerlingen) is veel meer dan 'christelijk geïnspireerd'. U lijkt het in de eerste plaats te hebben over het secundair onderwijs, dus wil ik daar ook op ingaan.

        - Ten eerste wordt godsdienst daar niet 1x, maar 2x in de week gegeven. Gedurende zes jaar lang. Niet zelden door pastors (en in sommige gevallen zelfs door pastoors). - Ten tweede is er geen keuze voor een andere godsdienst dan de katholieke. Dat is zo in het gemeenschaps- en stedelijk/provinciaal/gemeentelijk onderwijs, maar niet in het katholieke onderwijs. - Ten derde houdt elke katholieke school jaarlijks x-aantal misvieringen in een kerk of gemeenschapszaal (hangt af van school tot school), wordt er door sommige leerkrachten bij het begin van de dag nog gebeden (al dan niet opgelegd door de school zelf), zijn de middagmalen vaak vergezeld van een algemeen gebed (zeker in de eerste graad) en wordt er frequent deelgenomen aan christelijke acties (damiaanactie, vastenvoettocht, etc.). - Ten vierde kan u lezen op de website van het VSKO (http://www.vsko.be/) dat haar onderwijsmethode gebaseerd is op een "christelijk-gelovige basis". De esoterische connotatie daarvan is weinig verschillend van die van het steineronderwijs.

        Kwestie van toch niet te kort door de bocht te gaan in het blameren van het steineronderwijs.

        • door Ramon De Jonghe op donderdag 20 juni 2013

          Maar je weet tenminste welk geloof die katholieke school aanhangt en waar dat geloof voor staat, niet? Dat is nu net het vervelende bij steinerscholen: daar weet je dat niet. En dan is het gemakkelijker om te indoctrineren. Zeker wanneer er eigen eindtermen zijn. Een pientere onderwijsinspecteur die doorziet dat de door antroposofische leraren gebruikte terminologie een andere connotatie heeft dan degene die reguliere leraren gebruiken. Ik heb hier zo'n voorbeeld voor je: http://www.antroposofia.be/steinerschool/wordpress/geschiedenis-atlantis/

          • door JorisL op vrijdag 21 juni 2013

            De reden waarom de christelijke esoterie gekender is, heeft toch alleen maar te maken met de eeuwenlange dominantie van het christendom in onze contreien (waardoor haar initieel esoterische karakter plaatsgemaakt heeft voor een algemene gekendheid, en wel a.d.h.v. conditionering en indoctrinatie - en geweld uiteraard)? Deze evolutie is zodanig arbitrair dat het ronduit hypocriet is om te stellen dat katholieke scholen (ontstaan vanuit esoterische ideeën) wel oké zijn, maar de esoterie van Steiner dat niet is. Ik weet daarnaast niet hoe het zit met de kinderen die steineronderwijs volgen, maar zijn dat niet vaak gewoon kinderen van ouders die zelf in steinerscholen gezeten hebben (of daar lesgeven)? Ik ken die statistieken niet en weet dus niet of er sprake is van een dergelijke continuïteit. Vandaar dat ik het vraag. Cijfers hierover zouden de discussie al meer kunnen opentrekken. Bovendien denk ik dat een deel van de discontinuïteit positief correleert met een afkeer van het katholieke en gemeenschapsonderwijs, hoewel ook cijfers hier al wat meer hard zouden kunnen maken.

            Ik begrijp daarentegen niet over wie het hier gaat wanneer u in het abstracte spreekt over "je weet dat niet". Als volwassene kan je opzoeken waarvoor dat antroposofische karakter staat (via http://www.steinerscholen.be/ weet je dat antroposofie wordt toegepast en via een eenvoudige Wikipedia raadpleging weet je er al meteen meer over). Als kind weet je nooit waarvoor de doctrine staat waaraan je onderworpen zal worden, of het nu gaat over antroposofie, katholicisme of de Verlichting. Wanneer volwassenen moeten beschermd worden tegen de keuze om hun kinderen naar steineronderwijs te sturen, moeten zij dat ook voor élke andere school. En dat is platvloers paternalisme. Dit geldt echter enkel voor discontinuïteit: wanneer ouders die geen steineronderwijs volgden hun kinderen naar steinerscholen sturen - je wil hen m.a.w. "beschermen" van een keuze te maken die niet conform is aan JOUW ideeën. Indien dit niet het geval is, en er dus sprake is van continuïteit, kennen die ouders het antroposofische karakter van die scholen en weten ze dus waar ze hun kinderen heen sturen. Dat is integraal hetzelfde als katholieke of vrijzinnige ouders die hun kinderen respectievelijk naar een katholieke of gemeenschapsschool sturen.

            Mij lijkt dit betoog dan ook vooral heel erg paternalistisch (als het niet om stemmingmakerij zou gaan). Maar het betreft wel een zeer ambigu paternalisme. Het wil namelijk beschermen tegen de ene vorm van indoctrinatie (steineronderwijs), maar ziet geen graten in een andere vorm van indoctrinatie (katholiek of gemeenschapsonderwijs). De indoctrinatie van het gemeenschapsonderwijs - wat u lijkt te ontkennen - kan bijvoorbeeld gevonden worden in de ideeën van Karl Popper (i.e. er bestaat zoiets als een objectief-correcte wetenschappelijkheid) en Milton Friedman (i.e. het promoten van ondernemerschap en competitie). Dit wordt zelden écht bij naam genoemd, maar het wordt wel doorgegeven als universeel WAAR en GOED. Is dit dan geen indoctrinatie?

            • door Ramon De Jonghe op vrijdag 21 juni 2013

              Je schrijft: 'Als volwassene kan je opzoeken waarvoor dat antroposofische karakter staat (via http://www.steinerscholen.be/ weet je dat antroposofie wordt toegepast en via een eenvoudige Wikipedia raadpleging weet je er al meteen meer over).'

              Nee, dan krijg je het masker van de antroposofie, want wat jij aanhaalt zijn door antroposofen gekuiste versies voor het grote publiek. De antroposofische doctrine vind je in de talrijke moeilijk toegankelijke geschriften van Rudolf Steiner waarop de steinerpedagogie is geënt. http://skepp.be/nl/levensbeschouwing-evolutie/steineronderwijs#.UcTBvTvQZAI

              Sinds wanneer is verslag uitbrengen, iets aan het licht brengen of klokkenluiden paternalistisch?

              Maar in ieder geval ga je ermee akkoord dat de steinerscholen indoctrineren. Alleen deel ik jouw vaststelling niet dat andere scholen dat ook doen (zie daarvoor eerdere reacties hierboven).

              En wat vind je nu eigenlijk van Perra's essay? Want daarover gaat mijn artikel in de eerste plaats?

  • door dmae op donderdag 20 juni 2013

    Als je ermee instemt is het aanleren, indien niet is het indoctrineren...

  • door JorisL op donderdag 20 juni 2013

    Natuurlijk is het steineronderwijs niet perfect. Kritiek op deze scholen is dan ook wenselijk en noodzakelijk. Maar het blijft wel makkelijk schieten op scholen wiens methodes niet aansluiten bij de heersende wetenschappelijke paradigma's. Kijk door de bril van het huidige (Popperiaanse) wetenschapsfetisjisme naar de steinerscholen en het zal inderdaad allemaal 'indoctrinatie' en 'pseudo-wetenschappelijkheid' zijn wat de klok slaat. Die bril is echter niet de enige (correcte), noch de beste - meer zelfs, ze is zélf doctrinair.

    Als ik zie op welke wijze het gemeenschapsonderwijs of het katholieke net aan 'indoctrinatie' en 'conditionering' doen - en dus een "niet te verwaarlozen beperking van de vrijheid" inhouden -, denk ik dat het dringender is om deze vormen van onderwijs van hevige kritiek te voorzien. Hun bereik is namelijk veel groter en de gevolgen van hun indoctrinatie- en conditioneringsproces dus veel zichtbaarder. Die zijn niet altijd slecht (elke vorm van studie is namelijk tot op zekere hoogte indoctrinatie en conditionering), maar ze zijn wel vaak eenzijdig, homogeniserend en heel sterk waarde-geladen (en dan heb ik het op de impliciete waarden, niet de expliciete). Zo probeert het GO! de Verlichtingswaarden en de Popperiaanse wetenschapsleer te indoctrineren of probeert het VSKO de katholieke socio-culturele waarden en de scholastische methodes te propageren. We moeten niet vergeten dat het steineronderwijs zelf al een kritiek levert op deze doctrines - alleen daarom al is ze waardevol en loont het om haar methodes te bestuderen en valideren (i.p.v. ze de vuilbak in te dumpen wegens 'doctrinair' en 'onwetenschappelijk').

    In de schaduw van de kritieken op het steineronderwijs suggereren velen dat we beter af zijn met de meer courante vormen van onderwijs. Dit blijkt ook uit de titel van dit artikel. Wanneer de auteur het steineronderwijs doctrinair noemt, impliceert hij dat dit niet of minder geldt voor andere vormen van onderwijs - anders zou hij een ander punt van kritiek verkozen hebben. Hiermee wil ik niet gezegd hebben dat de auteur geen kritiek zal hebben op het GO! of het VSKO, enkel dat hij deze instellingen vermoedelijk minder doctrinair vindt dan het steineronderwijs.

    Zoals gezegd, is deze argumentatie zwak - om niet te zeggen 'onbeduidend' wanneer het op onderwijs aankomt. Wie zich verzet tegen conditionering en indoctrinatie, moet namelijk op even consequente wijze de methode van 'het studeren' zélf in vraag stellen en daarnaast elke geïnstitutionaliseerde onderwijsvorm bekritiseren omdat ze allemaal doctrinair zijn.

    Ik weet niet wat het juiste onderwijsmodel is en heb zelf een hele rit aan onderwijsinstellingen doorgeleefd, maar wanneer steineronderwijs wordt afgedaan als doctrinair, ruikt dit vooral heel erg naar stemmingmakerij i.p.v. een degelijke kritische argumentatie. Alsof het GO! of het VSKO beter zijn. En dat is gewoon complete onzin, want elke onderwijsmethode heeft haar voor- en nadelen.

    • door Alysa op donderdag 27 juni 2013

      Nu, meneer Ramon De Jonghe, ik kijk al langer met een kritisch oog naar de Steiner scholen en de Antroposofie dan dat ik van uw bestaan af weet, om eerlijk te zijn zou ik kinderen en opvoeders van kinderen niet zo gemakkelijk aanraden de kinderen naar een Steinerschool te laten gaan, redenen zijn inderdaad dat indoctrinaire karakter van de Steinerscholen en mogelijk ook de Antroposofie voor zover die enigzins vat heeft op de mensen, want de meeste mensen zijn daar niet mee bezig, natuurlijk is het eersteklas om mogelijk op dit vlak onwetende zielen te informeren,maar voor wie er reeds voldoende met een kritisch oog naar kijkt is dergelijke informatie niet zo snel nodig, maar wat ik goed vind is dat er niet alleen met een kritisch oog gekeken wordt naar Steiner en Waldorfscholen maar dan ook ineens naar 'alle' vormen van onderwijs die er neem weg in de Benelux worden aangeboden . . .

      • door Ramon De Jonghe op zondag 30 juni 2013

        Je hebt gelijk, Alysa. Er dient kritisch naar het onderwijs in het algemeen te worden gekeken. Nu vind ik dat voor de meeste onderwijsneten nogal meevallen, omdat de kritiek al van binnenuit komt. Ik denk dat indien er niet kritisch naar het onderwijs zou worden gekeken, we momenteel in België niet zo'n verhit debat rond de hervorming van het onderwijs zouden voeren.

        Ik zie overigens leerlingen en leraren in het regulier onderwijs heel gedifferentieerd - de enen kritiekloos, de anderen zeer kritisch - tegenover hun onderwijs staan en daar ook op die manier naar het publiek toe blijk van geven. Dit is iets dat ik mis wanneer het de steinerscholen betreft. Naar de buitenwereld toe doen de meesten daar alsof steineronderwijs de hemel op aarde is.

        Steinerscholen kunnen gewoonweg geen kritiek verdragen. Volgens de leer van Rudolf Steiner is het ook niet goed om kritiek te geven. Wat overigens een van de redenen is dat veel ouders die iets willen aankaarten in de school van hun kind met een kluitje in het riet worden gestuurd ('Op kritiek gaan we niet in').

        Op mijn Scribd-pagina staan enkele voorbeelden van hoe men in de steinerbeweging met critici omgaat: http://www.scribd.com/doc/150829968/Eisen-Federatie-Van-Rudolf-Steinerscholen-in-Vlaanderen

        • door Alysa op zondag 30 juni 2013

          Gisteren heb ik mij (nog eens) onledig gehouden met wat er vooral mis is met de Antroposofie en (dus ook ) met de Steinerscholen te lezen, en er blijkt zééér veel mee mis te zijn, 'ze' kunnen o.a. niet tegen kritiek, inderdaad sterker nog (meestal) kunnen ze nog niet (eens) tegen kritiek van binnenuit of tegen kritiek van ouders wiens kind naar een Steinerschool gaat, ze trachten dan net te doen alsof de criticaster in kwestie niet bestaat of hem/haar uit de Steinerschool te krijgen, bv, de wereld van de Antroposofie lijkt mij dus een erg enggeestig wereldje te zijn, waar het beter is niet in te vertoeven, ik stond reeds sedert '94 ongeveer kritisch tegenover Steiner en zijn scholen en beweging en 't is na 'alles' zowat gelezen te hebben ivm. de Antroposofie dat ik nog meer gefocust ben daartegen, tegenwoordig kun je voldoende tegen de Antroposofie en de Steinerscholen lezen via 't internet, 'je' bent er omzeggens maar 'een paar' muisklikken van verwijderd, 'je' moet het alleen maar willen, wie hardnekkig bij die beweging wenst te blijven begrijp ik inderdaad niet (zo) goed, maar veel mensen zijn er middels interesse in gekomen, 't waren voorheen zoekende geesten en 'nu' blijken zij 'gevonden' te hebben 'alwaar zij altijd al naar gezocht hebben', ik kwam via 't internet ook jouw teksten tegen en vond ze zeer interessant te lezen, voortaan zal ik nog sceptischer staan tegenover de Antroposofie, bedankt voor je teksten!

        Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties