Over bovenbouw, onderbouw, vervreemding en de 360° werknemer

Uw beschrijving van de onzichtbare multinationals, vervreemding en dergelijke bevestigt juist de actualiteit van Marx, hoewel u juist denkt dat de fenomenen die u ziet, Marx opzij zetten.
U bevestigt zijn stelling van de polarisatie tussen rijk en arm. De schijn is daarom niet de werkelijkheid. Kijk wat hij bv. schrijft over krediet en geld. Vele huidige burgerlijke economen zijn lilliputters tegenover hem.

Waar hij fout zat, is de tijd die het neemt om het systeem te omwentelen. Maar dat is dan een ander verhaal.
Ook fout - maar niet principieel - op wat andere productieverhoudingen doen met het bewustzijn van mensen. Het grondpatroon had hij terecht zeer goed gezien (bv. zijn opmerking over de trein, dat als het ware een andere wereld gaf), want techniek verandert de menselijke verhouding, de menselijke omgang, met de 'werkelijkheid'.
Marx was zeer verstandig, maar die technische - dus ook culturele - ontwikkelingen voorzien, dat zou hem onmenselijk gemaakt hebben.
Niettemin was hij toch zo schrander te kunnen stellen dat de arbeidswaardeleer - met de toename van automatisering - een armzalige theorie zou worden...

Marx is actueel, maar de processen en veranderingen ontkennen Marx niet, ze verlopen wel volgens een eigen tijdruimtelijk ritme.

Ik gruwel een beetje van die coaching gedachte en die hippe baas. Ik las in de reacties op het artikel van J.Blommaert wat mensen referen naar de FOD SZ, waar die goeroe manager aan de slag is.
Ik zag hem overlaatst op de Laatste Show, hij moest er komen uitleggen dat de ambtanaar niet meer diene luie ambtenaar was. Nee hoor, de ambtenarij was zich aan het vernieuwen. En dan begon hij. Oh we hebben leuke louges geplaatst en er zijn landscape bureau's en iedereen zit maar gezellig bij elkaar. Oh ja, zelf ik, de grote baas, zit tussen de mensen! En weet je wat, mensen mogen mij gewoon bij de voornaam noemen.
Ik keer er naar en ik dacht. Help, bij zo'n gezwets wil ik niet werken. Want voor mij wilt dat dan zeggen dat iedereen zijn laptopje heeft, waarmee hij dan naar huis gaat en nog lekker een beetje verder werkt.
Ik ben een klassieker. Ik wil graag mijn eigen bureautje, met mijn eigen rommel. En als ik gedaan heb voor die dag (heb ik niet gedaan wat ik moest doen omdat ik te lang heb liggen zeveren met een collega dan werk ik een beetje langer, heb ik niet alles gedaan heb omdat het gewoon te veel is), sluit ik mijn computer af en ga ik naar huis. Ik heb geen 'token' om thuis te kunnen werken. Soms als ik vakantie heb dan denk ik wel eens, als ik nu mijn mails kon kijken, kon ik ze al wat verwerken. En even snel denk ik dan. Wat!? Je hebt vakantie, die mails lopen niet weg!
Ik denk dat al die nieuwe technieken mensen soms het gevoel geven dat ze een betere balans hebben gevonden tussen werk en privé. Maar uiteindelijk neem je je werk altijd mee. Als student dacht ik, oh werken gaat zorgen voor leuke weekend, waarin je nooit een schuldgevoel hebt omdat je niet aan het werken bent. (nee, dus!!)

... en nu nog iets over Marx...

Groetjes :)

Ik heb meestal als arbeider gewerkt en ook al van die gesprekken gehad, zowel meer informeel, wat u coaching noemt, als evaluatiegesprekken. Ik, en ook vrijwel alle collegas hadden daar geen boodschap aan. Misschien dat zoiets werkt in uw sector, maar mij lijkt het gewoon irritant. En na het werk verlaten we de vloer, het pand, 'den hof af' en we denken er geen seconde meer aan terug tot we er weer aan moeten beginnen. U mag dat vervreemding noemen, ja, wellicht is dat juist maar dat blijft zo. Het is nu eenmaal niet iedereen gegeven een interessante, aangename, creatieve of wat dan ook voor zelfgekozen (hoewel daarover héél veel gezegd kan worden want ze dwingen je te kiezen), gewenste job uit te oefenen. Aliënatie.

Fijn om deze reacties te lezen en niet meteen afgekraakt te worden, ondanks mijn verwijzingen naar Marx. Iets wat vaak wel gevoelig ligt op deze website, zo zijn toch mijn eerste indrukken in deze cyberspace :)

Het artikel is een reactie op het eerdere artikel van dhr. Jan Blommaert, dat ik, zoals gezegd, heel boeiend vond. Het verbindt een aantal basisprincipes van het “marxistische” denkgoed denkgoed (economische verhoudingen als bepalend voor alle andere verhoudingen) met de mechanismes die het vandaag de dag mogelijk maken dat “het systeem” zich steeds opnieuw opnieuw uitvindt.

Omdat ik deze blog in de eerste plaats schrijf omwille van mijn liefde voor het democratische debat, is een antwoord op de vele reacties hierboven wel op zijn plaats:

a) Zoals te verwachten, veel reactie van mensen die het werk van Karl Marx heel wat beter kennen dan ik. Ik heb niet de pretentie zijn werk door en door te kennen, maar ben er wel door beïnvloed in mijn kijken naar de wereld.
Het bovenstaande was daarom in de eerste plaats een kleine theoretische oefening, iets waar ik al langer over nadenk. Echter, niets beter dan een volwassen discussie om een denkproces te stimuleren: ik zal dan ook met interesse de vele linken naar andere werken bekijken.

In de tweede plaats, schreef ik dit ook omdat ik in het originele artikel van dhr. Blommaert nog iets te vaak de logica van “patron” versus “loonslaaf” meende te lezen. Deze logica klopt au fond natuurlijk nog wel: de basis van een kapitalistisch systeem is immers de ontkoppeling van kapitaal en arbeid (aldus een prof in een les in een ver verleden).

Belangrijker echter in de context van het stakingsdebat (want daar begon het allemaal): als niemand nog in die termen van “arbeider versus patronaat” denkt, bereik je geen verandering door daar koppig aan vast te houden. Het komt er op aan mensen aan te spreken over wat in hun leefwereld omgaat. En ja, dat is een beetje marketinglogica. Maar ook daar is niet meteen iets mis mee, op voorwaarde dat je je eigen integriteit bewaart (moeilijke oefening, dat wel).

b) De wereld is vandaag veel complexer dan de opdeling in werkgever – werknemer. Ze zijn nauwer en op meerdere manieren met elkaar verbonden, er spelen veel meer processen mee. Het mooie van het artikel van dhr. Blommaert was, dat hij één van die processen zo goed beschreef.
Dhr. Blommaert schreef echter ook: “we gaan als méns naar het werk, niet meer als werknemer” – het leek alsof de auteur dat iets slechts vond.
Waar ik dan weer bedacht dat dit toch ook een positieve evolutie is: gelukkig zijn in je job, er iets uit kunnen leren, het gevoel hebben dat je nuttige dingen doet,… dat vind ik alvast erg belangrijk. Ik wens iedereen daarom een correcte en zinvolle coaching toe op het werk.
Het is inderdaad een illusie dat dit voor iedereen mogelijk is. Nu lijkt het alvast het "privilege" van een aantal werknemers, vaak hoogopgeleid.

c) Dat "privilege" heeft ook vrij perverse gevolgen: we nemen het werk overal mee naartoe, tot zelfs in de vakantie. Werkgevers vinden onze persoonlijke eigenschappen belangrijk en selecteren daar ook op. Dus wij, werknemers, perfectioneren die persoonlijkheid. Het maakt onze werkgever tot een erg belangrijke persoon/factor in ons leven. We zijn misschien wel meer loonslaaf dan ooit tevoren.

Dit proces zorgt er ook voor dat werkgevers het zich kunnen permitteren de meest perfecte werknemer te selecteren. En die zijn blijkbaar jonger dan 50 (of zelfs 45?) en heten ook niet bepaald Mohamed.

d) Dus ben ik maar wát blij dat er nog vakbonden zijn, ondanks hun soms misschien wat 'verouderde' retoriek (dat is iets anders dan 'onwaar', zie boven): zij protesteren tenminste nog tegen de ongelijkheid op de arbeidsmarkt. En zetten zich in voor haalbaar én waardig werk, blijkbaar steeds belangrijker, ook voor de kansrijke groepen op de arbeidsmarkt.
Want ik ga graag als mens naar het werk, op voorwaarde natuurlijk dat het menselijk blijft.