Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Hoofddoeken, keppeltjes, neutraliteit en semantiek

woensdag 15 mei 2013
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

De discussie over het hoofddoekenverbod is de laatste weken weer losgebarsten naar aanleiding van het feit dat het verbod in Gent op de helling komt te staan. De argumenten die voor het verbod worden aangebracht, variëren nogal in kwaliteit. Een aantal argumenten, zoals ontwikkeld in de open brief van Jurgen Slembrouck, spruiten voort uit de bezorgdheid over de neutraliteit van de overheid. Terecht wordt er op gewezen dat die neutraliteit van de overheid een belangrijke verwezenlijking is, die niet zo maar kan worden opgegeven. Volgens Jurgen Slembrouck en medeondertekenaars wordt die neutraliteit opgegeven wanneer bepaalde kledingstukken worden toegelaten aan het loket. Maar is dat wel zo?

Welke neutraliteit?

Vooraleer naar de argumenten van die brief te kijken, is het nuttig om te wijzen op het karakter van de vraag die in deze brief wordt gesteld. Er wordt immers gevraagd aan de overheid – die volgens de ondertekenaars  neutraal moet zijn - om hun opvatting over neutraliteit wettelijk te verankeren. Maar de opstellers van de brief verdedigen een opvatting over neutraliteit die noch vanzelfsprekend noch universeel aanvaard is. Het is bijgevolg een niet-neutrale opvatting over neutraliteit. Ze vragen met andere woorden de neutrale overheid een niet-neutrale opvatting over neutraliteit te verankeren.

Voor alle duidelijkheid: elke concrete invulling van het begrip neutraliteit is een politieke visie op die neutraliteit. Ik denk dat de staat inderdaad niet anders kan dan hierin een niet-neutrale beslissing te nemen. Ik heb daar ook geen problemen mee. Wel vind ik dat de voorstanders van het hoofddoekenverbod niet moeten doen alsof dergelijk neutraal standpunt bestaat. Jurgen Slembrouck suggereert in De Morgen van 10 mei dat tegenstanders van het hoofddoekenverbod tegenstanders zijn van een neutrale overheid. Hij doet dus alsof zijn invulling van de notie neutraliteit de enige echte is. 

Kledingstuk of symbool?

De redenering die door de voorstanders van het hoofddoekenverbod wordt gegeven, bestaat erin te wijzen op het feit dat een neutrale staat niet alleen neutraal moet handelen maar ook een neutrale uitstraling moet hebben. Dat betekent volgens Slembrouck & co dat personen die een officiële functie uitoefenen geen religieuze of ideologische symbolen mogen dragen. Want, het dragen van dergelijke symbolen zou bij gebruikers van een overheidsdienst de perceptie kunnen wekken dat hij/zij geconfronteerd wordt met een ambtenaar die hem of haar onheus zal bejegenen. Hoofddoeken, keppeltjes en tulbanden, net zoals kruisjes of insignes van politieke partijen of ideologieën, moeten verboden worden omdat ze de neutrale uitstraling van de ambtenaar in het gedrang brengen. De idee lijkt te zijn dat indien hoofddoeken toegelaten worden, dan ook T-shirts met opschriften zoals “Allah is groot” of “Er zijn geen goden” moeten toegelaten worden, en waarom dan ook niet hakenkruisen etc.

Maar is dat wel zo? In hoeverre zijn hoofddoeken of keppeltjes godsdienstige symbolen zoals een kruisje dat is. Er is een wezenlijk onderscheid tussen kledingstukken zoals hoofddoeken en keppeltjes enerzijds en kruisjes anderzijds. Kruisjes zijn religieuze symbolen in de betekenis dat ze wel degelijk een belangrijke rol spelen in de christelijke religie als object van aanbidding en cultusobject. Dat is voor keppeltjes en hoofddoeken niet het geval. Dergelijke kledingstukken behoren weliswaar tot de culturele kledingpraktijk zoals die wordt beoefend binnen een bepaalde geloofsgemeenschap, maar hebben op zich geen functies als cultusobject of cultus symbool. Waar het kruis in de christelijke symboliek staat voor de kruisdood en de verrijzenis van Jezus, heeft het keppeltje of de hoofddoek geen betekenis. Het is een kledingstuk dat onderdeel maakt van een culturele praktijk. Keppeltje en hoofddoek vormen weliswaar een herkenningsteken, maar dat maakt het daarom nog geen religieus symbool een bepaalde visie op mens en wereld uitdraagt (vergelijk met baarden, of peyos). 

Vestimentaire semantiek

Natuurlijk is het zo dat iemand die bediend wordt door een ambtenaar die een keppeltje of hoofddoek draagt daar allerlei betekenissen kan aan geven. Zo kan het best zijn dat een gebruiker van de dienst elke hoofddoek interpreteert als een duidelijke indicatie dat de draagster er van aanhanger is van de meest fundamentalistische stroming binnen de Islam en daaruit concluderen dat hij als niet-moslim op niet-neutrale manier zal worden behandeld. Maar die interpretatie is, in het geval van kledingstukken, slechts een van de vele interpretaties die kunnen gegeven worden. Die betekenis kan afwijken van de betekenis die de drager daar aan geeft. Maar waarom zou de neutrale staat de interpretatie van de gebruiker van de dienst moeten laten primeren op andere interpretaties en daarom die kledingstukken verbieden? Opnieuw lijkt het alsof de neutrale staat een niet-neutrale interpretatie van kledingstukken moet opleggen.

Een ander probleem met dit argument  is het volgende. Als inderdaad alles dat kan verwijzen naar religieuze aanhorigheid moet worden verboden, dan lijkt het erop dat ambtenaren met een bepaalde haartooi of bepaald uiterlijk eveneens moeten geweerd worden. Chassidische Joden dragen traditioneel peyos en zijn als dusdanig herkenbaar als Joodse gelovigen. Bijgevolg dienen zij hun peyos af te snijden vooraleer ze kunnen werken voor de overheid. Hetzelfde geldt voor de tikka van Hindoes. We kunnen nog een stap verder gaan in de redenering en concluderen dat alle personen met een Zuid-Mediterrane uiterlijk geweerd dienen te worden uit officiële functies.  Immers, de meeste personen  met dat uiterlijk behoren tot de moslimgemeenschap (in België althans). Dat betekent dat dergelijk type uiterlijk een marker is voor religieuze aanhorigheid. Bovenstaande voorbeelden tonen aan dat het weren van alle uiterlijkheden, die wijzen op religieuze aanhorigheid, tot absurde gevolgen leidt. In het bijzonder leidt het tot de uitsluiting van substantiële groepen mensen. Dergelijke uitsluiting kan moeilijk verdedigd worden als neutraliteit.

Neutraliteit als semantisch minimalisme

Het probleem met het argument, zoals ontwikkeld door Slembrouck en co, is het feit dat  hoofddoeken (en in mindere mate keppeltjes en tulbanden) worden overladen met betekenissen om dan vast te stellen dat al die betekenissen de neutrale uitstraling van de ambtenaar (en dus de overheid) in het gedrang brengen. Maar in tegenstelling tot dergelijke semantische overload, lijkt het mij dat een neutrale overheid het principe van semantisch minimalisme moet hanteren. Volgens dat principe is het enkel de in het oog springende betekenis van uiterlijke tekens die kan in rekening gebracht worden om na te gaan of  het dragen van die tekens de neutrale uitstraling in het gedrang brengt. Dat verschillende personen andere interpretaties aan die kenmerken geven, betekent niet dat de overheid daar rekening moet mee houden. 

Moet dan alles worden toegelaten aan het loket? Uiteraard niet. Neem bijvoorbeeld een T-shirt met daarop in grote letters “Alle ongelovigen zijn slecht”, “Abortus is moord” of “God bestaat niet”. De in het oog springende betekenis van die kledijstukken is duidelijk. Het betreft hier duidelijk boodschappen waarvan de betekenis niet neutraal is en een intimiderende invloed kan hebben op gebruikers van overheidsdiensten. Het kan best zijn dat de drager ervan dat T-shirt draagt als een ironische kritiek op fundamentalisten, maar dat is opnieuw slechts een van de vele interpretaties die mogelijk zijn. Het principe van het semantisch minimalisme vereist dat de overheid geen keuzes maakt tussen alle mogelijke interpretaties, maar enkel de in het oog springende betekenis in rekening brengt. Er zijn dus goede redenen om dergelijke T-shirts te verbieden.

Neutraliteit opvatten als semantisch minimalisme laat dus toe om de bestaande culturele diversiteit zichtbaar te maken zonder daarmee de neutraliteit van de overheid in het gedrang te brengen. Ik denk dat dergelijke benadering een interessantere piste vormt om na te denken over de pluralistisch samenleving dan eentje waarbij de facto grote groepen mensen worden uitgesloten omwille van een gepercipieerd gebrek aan neutraliteit. 

Karim Zahidi, filosoof (UA), lid Vooruitgroep

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

19 reacties

  • door Guy op woensdag 15 mei 2013

    Als we ervan uitgaan dat de overheid haar werk doet bij het trainen, opleiden en controleren van personeel, zal dat personeel zijn werk goed doen - persoonlijk kan het me echt niet geven welke uiterlijke tekenen er al dan niet waarneembaar zijn, zolang de service maar correct is. Wat uw niet-neutrale redenering betreft, daar heb ik toch een vraagje over:

    1. Keppeltjes = joodse cultuur. 2. Hoofddoeken = islamitische cultuur. 3. Kruisteken = christelijk geloof.

    Dus nummer 1 en 2 zijn in uw 'semantisch minimalisme' aanvaardbaar, als ik het begrijp. Is nummer 3 dat ook? Dat is me niet helemaal duidelijk.

    • door Robrecht Vanderbeeken op woensdag 15 mei 2013

      @Karim, merci voor de originele en heldere analyse! @Guy, tja, het punt is o.a. dat als je 3 ok vindt, dan in verhouding dus zeker 1 en 2. Maar je kan in geval van een graduele eerder dan een principiële afweging natuurlijk blijven discussiëren over de breuklijn: een shirt met een afbeelding van Vermeersch bijvoorbeeld? :) Dat is qua religieuze stellingname vrij radicaal, misschien wel meer dan een kruisteken?

      • door Guy op woensdag 15 mei 2013

        @Robert Dat is het hem juist: in mijn interpretatie van deze tekst brengt de auteur zelf al een breuklijn aan: m.n. die die ik vermeldde. Keppeltjes en hoofddoeken zijn een cultuuruiting, een kruis is een teken van geloof. Da's een principiële gradatie.

  • door Rikm op woensdag 15 mei 2013

    ... begin ik dat intellectuele genitpick, zowel pro als con, stilaan nogal hypocriet te vinden. En de argumenten worden steeds maar dunner. Laat het ons even scherp stellen. Alleen pastoors dragen een kruisje op hun revers. Sommige christenen dragen soms een kruisje aan een ketting, als een juweeltje met een christelijke inslag. Mààr... in tegenstelling tot de joden en de moslims volgen ze daarmee geen enkele, vermeende of reële, religieuze regel. Nergens staat in bijbel of Mechelse catechismus ook maar een toespeling op het dragen van een kruisje.

    De hoofddoek daarentegen is het gevolg van een conservatieve lezing van sommige koranverzen. Voor de toeschouwer is het haast ondenkbaar dat iemand, die zo'n conservatieve lezing van de koran voorstaat, niet zou meegaan in andere fundamentalistische interpretaties. Waarom anders precies die éne wel? Om die reden zouden velen het liefst die hele conservatieve godsdienstbeleving, die alleen maar kan leiden tot meer orthodoxie, tot meer extremistische opstoten, uit onze maatschappij zien verdwijnen. Dwingen kunnen we dat niet, daarvoor hebben we zelf gezorgd voor de meest tolerante wetgeving van de wereld. We kunnen het alleen maar vriendelijk vragen: "doe toch alstublief die misplaatste hoofdbedekking af, je doet er vele mensen een plezier mee. En jezelf allicht ook". En in bepaalde overheidssituaties, zoals scholen of loketten kunnen ter zake ook nog enkele dwingende regels worden opgesteld.

    Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor de kippa. Al merk ik niet echt een Hebreeuwse versie van BOEH! dienaangaande. En hoe dan ook, eat your heart out, het jodendom heeft ter zake een voetje voor, omwille van het onmetelijk lijden dat dit volk vorige eeuw heeft moeten ondergaan. Dat zal nog wel een eeuwtje doorwerken.

    Als het aan mij ligt: gooi al die reactionaire, religieus geïnspireerde symboliek gewoon overboord. En als het echt moet: in scholen en aan loketten kunnen een sober gouden halskettinkje met een kruisje, een maansegmentje, een davidsterretje, een hamertje-en-sikkeltje of een roze driehoekje (naar wens uit te breiden met verbrande bhtjes, paarse beertjes of klauwende leeuwtjes) worden toegestaan. Iedereen tevreden.

    Natuurlijk, als volgend seizoen Van Beirendonck of Van Noten plotseling de khimar ontdekt, dan weet ik het ook niet meer.

    • door Robrecht Vanderbeeken op woensdag 15 mei 2013

      ...je begint uw eigen genitpick "hypocriet" te vinden? Freudiaanse slip?

      Komaan, wat een vooringenomenheid alweer: "De hoofddoek daarentegen is het gevolg van een conservatieve lezing van sommige koranverzen. Voor de toeschouwer is het haast ondenkbaar dat iemand, die zo'n conservatieve lezing van de koran voorstaat, niet zou meegaan in andere fundamentalistische interpretaties." Geloof je dat nu zelf?

      Misschien kan je de volgende keer, voor je weer aanvallend reageert, eerst even de argumenten van bovenstaande tekst samenvatten? Dan weet 'de toeschouwer' of je de tekst gelezen en ook begrepen hebt. Nu verdwaalt een discussie in een dovemansgesprek.

      • door Rikm op donderdag 16 mei 2013

        ... je nog maar eens bewijst dat de argumenten flinterdun worden. Wat met de semantiek wringen, om me mezelf hypocriet te laten noemen.... Knap! Natuurlijk "geloof ik dat nu zelf". Waarom zou ik het anders schrijven? Geef argumenten van het tegendeel, dan ga ik misschien van mijn geloof af, en laat die denigrerende houding tegenover iemand die met je van mening verschilt achterwege. Het kan de kwaliteit van de discussie maar ten goede komen. Waarvoor dank bij voorbaat.

        • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 16 mei 2013

          'uw geloof' dat zeg je goed. Ik herhaal alleen maar uw woorden hoor, niks wringen aan de semantiek. Ook opmerkelijk dat net u anderen een denigrerende houding verwijt, in het belang van een tegensprekelijk debat. Lees de teneur van uw eigen reacties eens na anders? Zie daar het dogmatisme van 'atheïsme' als seculiere religie. Een totale miskenning van religie als maatschappelijk en psychologisch fenomeen, en in uw geval gewoon een oppervlakkig herkauwen van wat je bij uw leermeesters Cliteur en Vermeersch las. Gebedstrommeltje rammelen eigenlijk. U blafte ook al wat weg onder een andere tekst op kif kif waar er 'voorbeelden van het tegendeel' (wat zijn 'argumenten van het tegendeel' trouwens?) in vermeld stonden. Blijkbaar had u die tekst ook niet gelezen? Ik wel verder in discussie gaan, maar dan mag u op zijn minst, in al uw ruimdenkendheid, wat moeite doen om het toch bij het onderwerp van bovenstaande tekst te houden?

  • door Alysa op donderdag 16 mei 2013

    Zelf wil ik ook dat openbare ambtenaren wanneer zij aan de balie werken bv. zoveel mogelijk neutraal overkomen, ttz: wanneer zij zich niet verplicht voelen door hun geloof dat zij dan geen hoofddoek, keppel, e.d. dragen, inderdaad wil ik ook geen ambtenaar aan 't loket ontmoeten bv. die een baard heeft in de vorm als Walter Van Beirendonck, Chriet Titulaer of Wim Offeciers er een hebben (al dan niet gekleurd eventueel ook nog!), net zomin als ik aan 't loket dus bv., een ambtenaar wil ontmoeten met een Punk-kapsel, New Wave-kapsel of een anderzijdse haartooi die als enigzins speciaal kan aanzien worden door veel mensen., met een browpiercing, neuspiercing, een tattouage waar een eventuele klant die bij de functionerend ambtenaar ook kan zien, met een Yin-Yang-teken, een tikka zoals Hindoes soms hebben, ook wil ik aan dat loket dus b.v. o.a. ook geen functionerend ambtenaar tegenkomen met een T-shirt van een vakbond, politieke partij, dierenrechtenvereniging, holebivereniging, milieubeschermingsvereniging, e.d. ook niet met een T-shirt met daarop de tekst 'God bestaat Niet', 'God is Springlevend' of 'Alle gelovigen zijn Slecht', bv, al deze zaken die mensen kunnen én willen dragen dienen door openbare ambtenaren in functie niet gedragen te worden, natuurlijk zou het 'al te zot' zijn om dan maar ineens personen niet (meer) toe te laten tot ambtenarenfuncties als ze bvb. 'een Zuid-mediterrane uiterlijk' hebben!

    • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 16 mei 2013

      En wat met snobmerken die bijv. de Amerikaanse vlag als branding gebruiken? Om de logica van 'Rik Martens' te hanteren (i.e. religie als ideologisch denkkader opvatten waarbij men meteen ook de uiterste consequenties ervan zou onderschrijven...) weet 'de toeschouwer' dan onmiddellijk dat we hier te maken hebben met een Westers imperialist, die de bom op Hiroshima geweldig vond, de miljoenen bommen op Cambodja nog beter, die het prima vindt dat Obama de grondrechten op een steile helling zet in 'de strijd tegen het terrorisme' waardoor mensen zonder arrest gewoon thuis overvallen kunnen worden door een brigade robocops, (zie wat er in Boston gebeurde na de aanslag, de stad was een bezet gebied, het leek Gaza wel...) en ook nog eens jaren zonder proces opgesloten en 'slim' gefolterd kunnen worden in een gevangenis net over de grens. Tja, wie durft zo een Hilfiger te dragen aan het loket, hoopt eigenlijk stiekem op de totale overheersing van de neoconservatieve politiestaat (...en zo kunnen we nog wel even doorgaan met verdachtmakingen, bibber, bibber, niet waar Rik Martens?) En dat allemaal in het belang van een vreedzame, redelijke samenleving in harmonie en op mensenmaat natuurlijk... Misschien kan technologie ons redden? Geen loketten meer, alleen nog computers, zuivere functionaliteit ontdaan van elke menselijke onaangepastheid, maar dan wel zonder logo's natuurlijk, neutraal blijven,... neutraliteit is een illusie, dàt leert het hoofddoekendebat ons.

      • door Rikm op donderdag 16 mei 2013

        ... bij elkaar harken en dan doen alsof die van je opponent komt is zowat de zieligste poging om een discussie om zeep te helpen. Bijna had ik de "aanstootgevend"-button aangeklikt, maar dat is je tekst niet waard. En het is zelfs niet om te lachen. Maar speel rustig verder.

        • door Robrecht Vanderbeeken op vrijdag 17 mei 2013

          Sorry dat ik u tegenspreek. Om u opnieuw te citeren 'uw argumenten worden steeds dunner'. Anja Van Rompaey had een mooie tip voor Vermeersch op het einde van haar stuk, die u misschien ook eens in overweging mag nemen: ga eens op café met een moslima, praat met haar, lees dan uw interventies eens opnieuw? Misschien denk je dan ook 'wat is dat toch allemaal zeg?'

      • door Alysa op donderdag 16 mei 2013

        Natuurlijk kleren waar de vlag van een of andere staat zichtbaar voor de klant op te zien is dienen niet gedragen te worden door openbaar ambtenaren aan 't loket bv., zelf weet ik over 't 'snobbenmerk' Tommy Hilfiger onvoldoende, maar ik weet wél dat de zoektocht naar neutraal en voor de meeste mensen 'normaal' overkomende kleren en sieraden hier in Europa niet zo moeilijk is, een gemiddelde 'Gothic-blouse' is doorgaans duurder in aankoop dan de meeste neutraal uitziende T-shirts.

      • door Joseph van Dijk op vrijdag 17 mei 2013

        "Om de logica van 'Rik Martens' te hanteren (....) weet 'de toeschouwer' dan onmiddellijk dat we hier te maken hebben met een Westers imperialist...." en "Tja, wie durft zo een Hilfiger te dragen aan het loket, hoopt eigenlijk stiekem...." - Spotten met een ander is toch zo gemakkelijk, fatsoenlijke zinnen schrijven blijkbaar iets moeilijker! Schaam u, heer Schamper!

        • door Robrecht Vanderbeeken op vrijdag 17 mei 2013

          U hebt de redenering blijkbaar niet begrepen, try again? Maar aangezien ik de stijl van uw interventies ken, 'Jos van Dijk', heb ik al een sterk vermoeden wat voor reacties er nog kunnen volgen. Ga u gang, veel plezier verder. Lees onderweg ook de huisregels nog eens na, voor uw reacties weer vastlopen in de spamfilter van DWM en u bij weet ik wie allemaal uw beklag gaat doen over deze site?

  • door Peter Van Gampelaere op donderdag 16 mei 2013

    Welke neutraliteit? Neutraal betekent: geen van oneindige tegengestelde mogelijkheden. Die betekenis die wij eraan geven via taal is inderdaad op zichzelf ook een betekenis en dus niet neutraal, maar daar schieten we geen jota mee op. Dat is pure postmoderne semantiek. Het is hetzelfde spelletje die de gelovige maar al te vaak tegen de atheïst uitspeelt: "jouw niet-geloven is ook een geloof". Ik begrijp niet goed waar u naartoe wil. Een overheid die neutraliteit probeert na te streven en dus onmogelijk zelf neutraal kan zijn, daar heeft u geen problemen mee, maar u heeft er wel problemen mee dat Slembrouck dat verdedigt alsof dat de enige waarheid zou zijn? Dus een niet neutrale overheid wel, en een niet neutrale Slembrouck niet. Persoonlijk verkies ik het omgekeerde. Kledingstuk of symbool? Als u een keppel of een hoofddoek als "culturele kledingpraktijk" en niet als "cultusobject of cultus symbool" en dus "geen betekenis" wil toekennen, vraag ik me af wat het probleem dan eigenlijk is om dat keppeltje of die hoofddoek tijdelijk uit te doen indien dat gevraagd wordt in een werkomgeving. En waarom er dan dagelijkse opiniestukken worden gepubliceerd als de uwe. Vestimentaire semantiek: "Als inderdaad alles dat kan verwijzen naar religieuze aanhorigheid moet worden verboden, dan lijkt het erop dat ambtenaren met een bepaalde haartooi of bepaald uiterlijk eveneens moeten geweerd worden.". Maar wat is het nu? Is het nu wél of niet religieus? Uw stap verder "dat alle personen met een Zuid-Mediterrane uiterlijk geweerd dienen te worden uit officiële functies.". Dat is een logica die u ervan maakt. Het is ook geen logica, en dat wordt ook nergens beweerd. Sorry Karim, maar met zulke uitspraken insinueert u puur racisme. Een huidskleur heeft men niet in de hand. Een peyos kan men afknippen. Dus als gevraagd wordt die af te knippen zal die Jood dat moeten doen. Waar zijn die "absurde gevolgen"? Neutraliteit als semantisch minimalisme: en nu gaat u alweer de andere richting uit. De hoofddoeken, keppeltjes en tulbanden worden overladen met betekenissen. Ik herhaal dus nogmaals mijn vraag: als ze geen betekenis hebben wat is dan het probleem? En als slotbetoog een pleidooi voor de hoofddoek en niét voor een t-shirt met 'abortus is moord', want die hoofddoek is slechts voor één interpretatie vatbaar wegens niet in het oog springend en uiteindelijk slechts vestimentair. Die t-shirt en een christelijk kruisje zijn volgens het semantisch minimalisme echter voor interpretatie vatbaar en dus uit den boze. Begrijpe wie kan.

  • door KarimZ op donderdag 16 mei 2013

    @Guy Bourgeois: Bedankt voor jouw opmerkingen. Ik heb inderdaad nagelaten om nog terug te komen op de vraag of kruisjes aan het loket kunnen. Maar eerst dit de paragraaf waarin ik het heb over het onderscheid tussen kledingstukken enerzijds en kruisjes wou ik alleen duidelijk maken dat er een verschil is tussen beide. Dit neemt echter niet weg dat het kruisjes natuurlijk naast cultussymbolen, ook onderdeel kunnen maken van de culturele praktijk van een geloofsgroep (tot een generatie geleden was het typisch communiecadeau een gouden kruisje voor halsketting - en dat werd dan gedragen). Trouwens niet enkel van gelovigen (denk aan alle popsterren die gouden kruisen dragen etc. Dat betekent dat het naast zijn status van cultusobject vele andere betekenissen heeft gekregen. Dus vanuit semantisch minimalisme zou een kruisje, net zoals hoofddoek, keppeltje, tikka, etc. gerust kunnen. @ Peter Van Gampelaere: " Een overheid die neutraliteit probeert na te streven en dus onmogelijk zelf neutraal kan zijn, daar heeft u geen problemen mee, maar u heeft er wel problemen mee dat Slembrouck dat verdedigt alsof dat de enige waarheid zou zijn? Dus een niet neutrale overheid wel, en een niet neutrale Slembrouck niet." Op mijn beurt begrijp ik niet goed waar u heen wilt. Maar laat mij kort herhalen. Ik verwijt Slembrouck niet dat hij een bepaalde visie op neutraliteit verdedigd. Wat ik wel problematisch vind is dat hij insinueert dat dat de enige visie op neutraliteit is. "Maar wat is het nu? Is het nu wél of niet religieus?" Nogmaals nergens heb ik gezegd dat keppeltjes of hoofddoeken niets met religie te maken hebben. Wel heb ik gezegd dat het geen religieuze symbolen zijn. Ik zeg zelfs expliciet dat bepaalde kledingstukken mensen herkenbaar maken als behorende tot een bepaalde religie. Maar dat maakt het geen religieus symbool. "En als slotbetoog een pleidooi voor de hoofddoek en niét voor een t-shirt met 'abortus is moord', want die hoofddoek is slechts voor één interpretatie vatbaar wegens niet in het oog springend en uiteindelijk slechts vestimentair. Die t-shirt en een christelijk kruisje zijn volgens het semantisch minimalisme echter voor interpretatie vatbaar en dus uit den boze. Begrijpe wie kan." Misschien toch de redenering eens herlezen. Ik suggereer het omgekeerde van wat jij van mijn redenering maakt.

  • door Joseph van Dijk op donderdag 16 mei 2013

    "Kruisjes zijn religieuze symbolen in de betekenis dat ze wel degelijk een belangrijke rol spelen in de christelijke religie als object van aanbidding en cultusobject. Dat is voor keppeltjes en hoofddoeken niet het geval." - Sorry. maar dat is spijkers zoeken op laag water! Het kruisje dat de mensen aan het loket rond hun hals dragen is echt geen object van verering. (Behalve natuurlijk als er diamanten in zitten want dat zijn the girls best friends!) Een kruis in een kerk is dat inderdaad wel!

    "Waar het kruis in de christelijke symboliek staat voor de kruisdood en de verrijzenis van Jezus, heeft het keppeltje of de hoofddoek geen betekenis." - Als het geen betekenis heeft, waarom moet je er dan zó aan gehecht zijn dat je het zou vertikken het af te doen? Trouwens, het keppeltje heeft wel degelijk een betekenis. Het betekent immers dat God boven je hoofd aanwezig is. Best eens iets lezen over het Joodse geloof! (http://www.cheela.org/popread.php?id=30333: La kippa symbolise la soumission à Dieu. Elle montre qu'il y a quelque chose au dessus de nous.)

    "Volgens dat principe is het enkel de in het oog springende betekenis van uiterlijke tekens die kan in rekening gebracht worden om na te gaan of het dragen van die tekens de neutrale uitstraling in het gedrang brengt." - De auteur, beste lezers, pleit hier dus 'en catimini' voor het toelaten van keppeltjes en hoofddoeken maar tegen het dragen van kruisjes. Verwondert het u?

    Een T-shirt met "God bestaat niet” kan niet volgens de auteur maar een keppeltje, lees "God zweeft boven mij", anders gezegd "God bestaat", mag wel? En waarom? Omdat de meeste mensen de voor mij nochtans 'in het oog springende betekenis' van het keppeltje toch niet kennen soms? Wat een redenering voor een filosoof!

    Maar toch proficiat. Ik vind 'semantisch minimalisme' een geweldige uitdrukking die veel indruk zal maken op mijn omgeving. Bedankt dus ook, Karim.

    15 mei

    Addendum:

    Ook dat de hoofddoek geen cultusobject zou zijn is onjuist, beste Karim. Mijn op een christelijke opvoeding gebaseerde vermoeden bevestigd zien kostte mij niet veel opzoekingswerk want ik vond wel degelijk een voorbeeld van verering van de hoofddoek:

    http://www.eglises-orthodoxes-canoniques.eu/article-veneration-du-voile-de-la-vierge-85255164.html

    Ik voel uw protest al aankomen. Maar dat het in het voorbeeld dat ik aanbreng om een mariaal cultusobject gaat in de christelijk-orthodoxe rite en niet om een islamitische hoofddoek maakt natuurlijk geen verschil. Hoe kan je immers zien dat de hoofddoek van die vriendelijke dame aan het loket islamitisch (zogenaamd geen cultusobject) dan wel orthodox (dus wel een cultusobject) is?

    P.S. In de middeleeuwen was het "Preputium Domini" in de belevenis van de christenen een belangrijk religieus object. Mogen mannen dan eigenlijk wel achter een loket zitten? Pas met robotten zullen de problemen opgelost worden!

    16 mei

    • door KarimZ op vrijdag 17 mei 2013

      @Joris Van Dijck: "De auteur, beste lezers, pleit hier dus 'en catimini' voor het toelaten van keppeltjes en hoofddoeken maar tegen het dragen van kruisjes. Verwondert het u?". Zie mijn commentaar hierboven, waarin ik aangeef dat ik niet pleit voor een verbod op kruisjes. Kan u trouwens even uitleggen wat u bedoelt met "Verwondert het U?"?

      Op verschillende plaatsen worden kledingstukken ven heiligen vereerd. Het feit dat ergens een schoen wordt vereerd van een heilige, maakt schoenen in het algemeen geen cultusobjecten. Enkel de specifieke schoen wordt vereerd omdat die in aanraking is geweest met de heilige. Analoog voor het voorbeeld van de sluier. Dus het feit dat ergens wel de sluier van Maria wordt aanbeden, maakt van sluiers in het algemeen geen cultusobjecten (andere sluiers die gedragen worden of werden verwijzen niet naar die ene sluier). Kruisje spelen een belangrijke rol in de cultus, niet omdat ze in aanraking geweest zijn met een of andere heilige maar omdat ze een representatie of symbool zijn voor de kruisdood en verrijzenis van Jezus.

      • door Joseph van Dijk op zondag 19 mei 2013

        Iemands naam juist schrijven lijkt mij een vorm van elementaire beleefdheid en van academische precisie. Verder verwondert het mij dat u niet begrijpt wat ik bedoel met "Verwondert het U?". U moet toch weten dat de sites van De Wereld Morgen en van Kif Kif waar u uw artikel publiceerde door heel wat mensen beschouwd worden als platformen met een wel zeer linkse, en in casu islamofiele, agenda.

        Ik heb overigens nergens beweerd dat sluiers 'in het algemeen' cultusobjecten zouden zijn maar enkel gesteld dat het voor de burger aan het loket niet vast te stellen is of de sluier van die vriendelijke dame die u bedient als zodanig gedragen wordt. De sluier geeft dus een ambigu signaal. Ik heb me hier trouwens tot op heden nooit geuit over het al dan niet verbieden van de hoofddoek aan het loket.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties