about
Toon menu

Bob Paulus heeft afscheid van ons genomen

Vijfentachtig jaar na in Tienen geboren te zijn en in Gent opgegroeid, is Bob in Oostende plots overleden. Hij noemde zichzelf soms een Oost-Vlaamse West-Vlaming met Brabantse wortels. Maar hij zou best een wereldburger kunnen genoemd worden.
maandag 20 april 2015
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.
  • Bob Paulus

Over Bob Paulus spreken is onbegonnen werk voor eender wie. Als zoon over Bob spreken is nog meer onbegonnen...

De laatste dertig jaar hadden we wekelijkse gesprekken, eerst per gewone brief op papier, nadien per elektronische brief en sinds enkele jaren per videogesprek. Zijn niet aflatende nieuwsgierigheid, om altijd alles wat onder zijn handen kwam uit te proberen, zorgden voor die regelmatige vernieuwing van onze communicatiemiddelen. Ik had bijna “update” gezegd, iets wat hem zeker zou ergeren. Tolerant als hij was tegenover iedereen en iedereens mening en hoe graag hij andere talen sprak en wilde leren spreken, hij ergerde zich vaak aan wie als Nederlander of Vlaming de Nederlandse en de Vlaamse taal voortdurend verarmt door vreemde woorden te gebruiken. Hij vond dat intellectuele luiheid. Hij wees me er dikwijls gemoedelijk op hoe in dertig jaar tijd het Portugees soms bij mij de overhand kreeg op het Nederlands. Soms moesten we auteurs, waar we het samen over hadden, in de oorspronkelijke taal citeren, zodat we elk op zichzelf de betekenis konden vatten van een bepaalde gedachte, hij in het Nederlands of in het Frans, ik in het Portugees en soms toch nog in het Nederlands. Ik stond telkens weer verbaasd over het aantal vertalende woordenboeken er op het rek achter hem stonden, vlak bij zijn werktafel. “Vertalen is herdenken in een andere taal, herscheppen.” was een van de korte gedachten die ik vond in één van de driehonderd zesennegentig folders op zijn computer.

Zelf vertaalde hij dikwijls wat hij interessant vond om het te delen met anderen. Hij vond zelfs de tijd om na te gaan of de vertalingen van de werken van twee Portugese auteurs van wie hij bijzonder hield, Saramago en Pessoa, die herschepping indachtig waren. Hij vertelde me dat hij met behulp van een oorspronkelijke uitgave van enkele van hun boeken, een academisch vertalend woordenboek en een kopie van het vertaalde werk, probeerde uit te zoeken of de vertalers wel degelijk de geest van het oorspronkelijke werk hadden gevat. En hij was gelukkig vast te stellen dat dit volgens hem het geval was.

Zijn humanistische wijze om de wereld te beschouwen, naar mensen te luisteren en met hen te praten, maakte dat hij trouwens altijd erg gelukkig was als hij iemand leerde kennen, in geschriften of persoonlijk, en waarmee hij erg snel reële of imaginaire gesprekken mee kon aangaan. Het volstond dat hij ergens een interessant artikel las, om met de auteur in contact te treden, wat hem heel dikwijls ook lukte. Dat begreep ik niet alleen uit onze wekelijkse gesprekken maar dat toonden me ook een derde van de bijna vierhonderd folders, die dikwijls de naam van de gesprekspartner als identificatie dragen.

Bob droeg het pluralisme in zijn hart. Dit maakte dat hij zich niet alleen interesseerde voor wie anders dacht dan hij en dat hij zocht in contact te komen met wie anders dacht dan hij, maar ook dat hij zich sinds heel lang het lot aantrok van wie om welke reden dan ook, zich probeerde te vestigen in Oostende, in Vlaanderen, in België, met de hoop op een nieuw leven, na ontkomen te zijn aan verschrikkingen, die meestendeels het gevolg waren van intolerantie. Hij trok zich persoonlijk het lot aan van tientallen vluchtelingen uit verschillende delen van de wereld en met verschillende achtergronden, zonder voorafgaande voorwaarde. En soms schaamde hij zich voor de kleingeestigheid, soms ergerde hij zich over de kortzichtigheid van beleidsmensen van zijn land, die met wettelijke argumenten schermen, gebaseerd op wetten die ze zelf voorstelden of stemden, waarbij economische of plaatselijke belangen de overhand nemen over universele principes die Belgische politici mee hielpen uitwerken, na twee oorlogen, bij het opstellen van de verklaring der universele mensenrechten. Zijn computer bewaart vele getuigenissen in de eerste persoon van de bureaucratische calvarie van migranten en politieke vluchtelingen, na de menselijke ontberingen die vele van zijn gespreksgenoten hadden beleefd.

Bob’s humanistische kijk op de menselijke verwezenlijkingen bepaalde ook zijn kijk op onderwijs en leerprocessen, zowel beroepshalve als in zijn vrije tijd. Hij verleende zijn medewerking, van in het begin van de jaren zestig, aan het uitbouwen van een socio-constructief pedagogisch model dat zich baseerde op het werk van mensen zoals Célestin Freinet, Fernand Oury of Paulo Freire en hij getuigde daarvan in artikels voor het blad van het instituut waar hij voor werkte, alsook in vele spreekbeurten, werkateliers en gesprekken in het kader van organisaties zoals AKO-WERP, de Freinetbeweging Vlaanderen, het Masereelfonds, de Volkshogeschool en de vereniging Vandaag en Morgen, later CEBERO, in het kader waarvan hij ook sporadisch met Tijdingen samenwerkte. Enkele jaren geleden vereerde hij me met een uitnodiging om samen een boek te schrijven waarin we onze ervaringen vertellen in het onderwijs en bij het opzetten van leerprocessen met mensen, kinderen en volwassenen. Hij betrok er ook mijn zus, Isabelle, bij.

En zoals hij zijn kinderen mobiliseerde, activeerde hij voortdurend anderen voor nieuwe projecten.

Zoals in de culturele sector. Voor Bob was cultuur een breed begrip: elke bewuste handeling van iemand is op zich een culturele uiting. Dit standpunt leidde hem bij zijn jarenlange medewerking aan de Oostendse Culturele Raad, waar hij voortdurend, samen met een trouwe vriendenkring, een democratisch beheersmodel behartigde.

Zijn vele gesprekken met vele kunstenaars waar hij persoonlijk contact mee had, getuigen dikwijls van een wederzijdse bewondering. Hij was bijzonder geïnteresseerd en blij, telkens als hij weet kreeg van een nieuwe tentoonstelling of van een nieuw concert van jonge of minder jonge kunstenaars; ook hiervan laten de folders op zijn computer vele sporen na. Hij roert alle soorten communicatievormen aan van muziek tot poëzie, van proza tot schilderkunst, van beeldende kunst tot momentcreaties.

Met zijn vernoemde trouwe vriendenkring, een echte Portugese tertúlia - de laatste jaren waren ze maar met zijn tweeën meer - filosofeerde hij over vele aspecten van het mens-zijn. Onder de discussieonderwerpen was er een vast weerkerend thema: de godsdienst. Als overtuigd agnost trad hij trouwens voortdurend in gesprek met gelovigen en niet gelovigen, met Christenen, Islamieten en Joden. Hij wilde als het om levenshouding ging nooit iemand overtuigen van gelijk of ongelijk, maar hij maakte er wel een persoonlijke zoektocht van om te proberen te begrijpen hoe anderen op een andere wijze betekenis gaven aan wat hem ook betekenisvol leek.

Bob wilde rustig en zonder vertoon de wereld verlaten. Rustig, met enkele familieleden en enkele goede vrienden, wilde hij een paar muziekopnames laten horen, waar hij bijzonder van hield.

Hij bedoelde dit als een afscheid. Zoals hij zelf met zachte ironie schreef:

“In Milly-la-Forêt, een kunstenaarsdorp in de buurt van Fontainebleau, bevindt zich, omringd door een kruidentuin, la Chapelle des Simples. De binnenmuren werden versierd – ik zou zeggen verlucht – door Jean Cocteau, die hier zijn laatste rustplaats vond. Op de grafsteen lezen we, in zijn handschrift gegrift, de ontroerende zin "Je reste avec vous".

Deze wens kan helaas alleen maar in vervulling gaan voor dichters.

Bob vroeg in tijden ook of het misschien mogelijk zijn om enkele maanden na zijn heengaan een vriendenbijeenkomst te organiseren, met de bedoeling gestaakte en lopende gesprekken terug op te nemen en verder te zetten. Niet over hem, maar over de mensen en de wereld die ons bezighouden zoals ze hem ook bezighielden.

Onder vrienden en familie bereiden we een liber amicorum voor waarvan we hopen dat dit het daglicht ziet op de gevraagde vriendenbijeenkomst. Wie zich geroepen voelt om bij te dragen, in tekst, tekening, foto of muziek kan ons bijdragen bezorgen op het adres pascal.paulus@gmail.com.

We zullen de gesprekken terug opnemen en ze verder zetten, Bob. Dank je om ons hieraan te herinneren.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

Eén reactie

  • door Herman Lodewyckx op dinsdag 12 mei 2015

    Verrast en ontroerd door het heengaan van Bob. Ik ontmoette Bob bij veel verschillende gelegenheden, telkens weer verrast dat ook hij daar interesse voor betoonde. En telkenmale die voorkomendheid om te luisteren naar wat anderen te zeggen hadden en op het laatst enthousaist over zijn boek ... Hoe zou het nog met Bob zijn dacht ik onlangs. En vandaag kreeg ik het bericht van het Masereelfonds van zijn heengaan. En nu het mooie afscheid door zijn zoon Pascal. Aan Isabelle en Pascal mijn oprecht medeleven bij het afscheid van Bob. Ik denk dat hij wel verder zal leven in de vele herinnering van jullie, maar ook van vele mensen.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties