about
Toon menu

Shell hypocriet?

woensdag 1 maart 2017
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Op Shell kun je niet genoeg schelden - dat was altijd mijn overtuiging. Moest iemand de weg naar Shell vragen, dan zou ik antwoorden: 'Ga de Hel binnen, loop door tot de middelste van de zeven ringen, en vraag het daar nogmaals.' Het is ook makkelijk schoppen op Shell: als giga-concern dat tot de kop in de olie en teerzanden zit, is het niet moeilijk het bedrijf voor te stellen als de verpersoonlijking van het kwaad. Met het herpubliceren van de klimaat-documentaire van Shell door de Correspondent (in samenwerking met The Guardian), schijnt dus weer een mooi moment te zijn aangebroken, om zich te verbazen over dat Shell 'tegen beter weten in' heeft gehandeld, en om het bedrijf te beschuldigen van 'hypocrisie'.

In het kort: de documentaire van Shell, die werd geproduceerd in 1991, heeft het over de invloed van de mens op het klimaat. Het bespreekt alternatieve energiebronnen, en heeft het expliciet over maatregelen die overheden kunnen nemen. Ook in de communicatie rond die tijd, die ook is opgevolgd door De Correspondent, heeft Shell het over een soort 'koolstoftax', opgelegd door de overheid, en niet (zoals nu het geval is) met emissie-aandelen vrijgelaten aan de grillen van de markt.

Dit klinkt heel progressief, 'al in 1991', en juist daarom wekt het handelen van Shell daarna - het lobbyen, in samenwerking met andere olie-concerns, tegen maatregelen van de overheid - begrijpelijk wat wrevel op. Veel media (De Correspondent en The Guardian voorop) zien de video immers als het bewijs dat Shell er al in 1991 vanaf wist, en het daarom een maatschappelijke plicht had naar deze inzichten te handelen.

Wacht even ... men is erover verbaasd dat het bedrijf 'al in 1991' afwist van de klimaatverandering. Denken zij nu echt dat bij Shell enkel imbecielen werken? Je kunt zeggen wat je wilt, maar de medewerkers van Shell zijn binnen hun vakgebied en door de bank genomen zeer competent. Sowieso, rond 1990, met de publicatie van het eerste IPCC rapport, en het welslagen van klimaatmodellen in het reproduceren van temperaturen op aarde onder invloed van plotselinge schommelingen (door vulkanen) van gassen in de atmosfeer, raakte de hele wetenschap stilaan overtuigd van het idee van klimaatverandering door de mens. Shell had, zoals vrijwel elk groot bedrijf, banden met de wetenschap, en had natuurlijk mensen in dienst die langetermijn-invloeden op het bedrijf in kaart moesten brengen. Uiteraard wist Shell van de invloed van de mens op het klimaat af. Elk olie-concern wist dat.

De volgende vraag is dan: brengt dat dan zonder meer een maatschappelijke plicht mee? Dat lijkt me niet. Boomknuffelaars zoals ondergetekende zouden het graag anders zien, en vandaar ook de afkeer van een bedrijf als Shell. Maar 'populair worden bij boomknuffelaars' is niet het doel van Shell. Het uiteindelijke doel van Shell is niet heiliger of minder heilig dan dat van de producent van biologische voeding, of van zonnepanelen. Die is domweg: 'stinkend rijk worden'.

Hoe kun je dan in godsnaam verwachten dat Shell lobbyt tegen zijn eigen bedrijfsbelangen? Dat Shell met vernieuwende technologieën voor alternatieve energiebronnen in een 'gat in de markt' springt dat er op dat moment geenszins was? Zoals Shell zelf in het filmpje en in zijn communicatie daarna aangeeft: dat is de plicht van de overheid. Die moet nieuwe regels stellen, waarna alle oliebedrijven zullen moeten doen wat je van een individueel bedrijf niet kan of mag verwachten: zich conformeren naar de nieuwe standaarden.

Wat mij dan ook nog het meest verbaast aan het filmpje is dat het sowieso is gemaakt. Het was en is de taak niet van Shell om burgers te informeren over klimaatverandering. Allicht was dan ook het doel van Shell zich te werpen op de alternatieve energiebronnen die zonder twijfel spoedig zeer nodig gingen zijn. Zoals het filmpje immers aanhaalt, kwam de wereldgemeenschap, na het ontdekken van het gat in de ozonlaag, immers in hoog tempo met wetten die de CFK's die het gat veroorzaakten, te bannen. Het probleem van de klimaatverandering is nog vele malen groter: toch zeker zullen regeringen zich in het zweet werken om hier wetgeving rond te bouwen, waarna olieconcerns zich zullen moeten aanpassen? In dat geval was Shell een groene voorloper geweest.

Helaas, zoals we weten, liep het net wat anders. Tegen de verwachtingen van Shell, tegen de verwachtingen van elke redelijke mens in, is het klimaatprobleem compleet genegeerd geweest, door journalisten, door politici, in de eerste 15 jaar na het uitkomen van de klimaatdocumentaire - het was wachten op An Inconvenient Truth van Al Gore voordat het eindelijk op de politieke agenda terechtkwam. En dat is treurig. Politici horen in de eerste plaats ons, de burgers, te vertegenwoordigen. Zij waren in 1991 nét zo goed op de hoogte als Shell, ExxonMobil en al degenen die we nu verwijten 'ons, de burgers' niet voldoende te hebben geholpen. Al in de jaren 80 waren er parlementaire debatten over het klimaatprobleem. Maar er werd niks gedaan.

Het is toch schrijnend dat uitgerekend Shell al in 1991 oproept tot overheidsingrijpen, en we vervolgens 25 jaar moeten wachten op onze politici, op een Parijs-akkoord dat globaal de emissies bindend aan banden wil leggen?

En waar waren de media, de 'controleurs van de parlementaire democratie'? Er is vrijwel geen enkele krant met een klimaatredactie die naam waardig - met The Guardian als enige noemenswaardige uitzondering - dit gebrek aan kennis en interne controle geeft, in eigen land, ruimte aan klimaatnegationisten in zogenaamde 'kwaliteitsmedia' als De Morgen of De Standaard om hun feitelijk nauwelijks onderbouwde standpunt uit te dragen.

Kortom, in plaats van Shell nog maar eens te verwijten, moeten we ons afvragen waar de media en de politici al die tijd waren. Dat lijkt me de enige conclusie die we echt kunnen trekken uit de documentaire en de communicatie van Shell in de jaren '90. Niet dat Shell hypocriet is, of 'een fout bedrijf', terwijl het gewoon zijn bedrijfsdoel nastreeft. Wel dat we echt wel heel hard in de steek zijn gelaten door de actoren die wel als doel hebben ons te beschermen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

4 reacties

  • door Brigitte Van Gerven op donderdag 2 maart 2017

    Om iets te kunnen veranderen aan de status quo moet je ten eerste beseffen dat elk bedrijf voor zijn eigen winst gaat – en sinds de aandeelhouders alles bepalen bovendien enkel de korte termijnwinst. Indien het bedrijf binnen 10 jaar naar de kloten gaat zal hun dat worst wezen. Je kan hun gedrag niet veranderen door te proberen hen een schuldgevoel aan te praten.

    Ten tweede: er is een ongelijke verdeling van de macht. Oliebedrijven hebben een omzet vergelijkbaar met het bruto binnenlands product van vele landen. Dat geeft hen niet alleen economische, maar ook grote politieke macht.

    En dat is natuurlijk de reden dat al die jaren politieke leiders niets wezenlijks gedaan hebben aan de klimaatverandering. Ze durven de fossiele brandstofsector gewoon niet aan te pakken. Wat politici wel gedaan hebben is de BEVOLKING aansporen om hun gedrag te veranderen, om een dikke trui aan te trekken of wat meer de fiets te nemen naar het werk, goed wetend dat dit misschien goede initiatieven zijn om awareness te creëren, maar dat het geen significante afname in de CO2 uitstoot zal veroorzaken. Dubbel troef: ze hebben wel “iets” gedaan, en als de resultaten nihil zijn is de bevolking de schuldige, dus houd maar braaf je mond. Een patstelling.

    We moeten deze strijd strijden. Niet vanuit een gevoel van morele superioriteit. Maar als enige mogelijke manier om het machtsevenwicht tussen overheid en bedrijven te herstellen, waardoor de overheid eindelijk in staat zal zijn om de nodige maatregelen te treffen. Fossiele brandstofbedrijven moeten beseffen dat ze kunnen worden aangeklaagd voor hun misdaden tegen het klimaat, net zoals asbestbedrijven en tabaksbedrijven met succes zijn aangeklaagd. Pas als ze beseffen dat dat hun winstcijfers kan aantasten zullen ze willen veranderen.

    • door Stein op dinsdag 14 maart 2017

      De situatie is inderdaad erg complex, een bedrijf als Shell kan al wedijveren met veel regeringen op gebied van omzet, en heeft daardoor heel veel macht. Een regering kan niet zomaar zo'n bedrijf aanpakken zonder in het eigen vlees te snijden. Het is daarom inderdaad misschien niet helemaal eerlijk enkel de regeringen aan te wijzen, een regering kan vaak gewoon moeilijk anders. Maar Shell aanwijzen als 'de grote schuldige' (zoals steeds gebeurt) verbetert al helemaal niks en geeft regeringen dan nog een argument om niets te doen: ze hebben toch geen macht, en de zondebok staat toch al klaar, dus waarom zouden we nog moeite doen?

      Waarom kon een bedrijf als Shell zo groot en machtig worden? Ze spelen gewoon op het speelveld dat, wederom, is opgesteld door de regeringen van deze wereld. Shell doet dat erg goed en ik kan er met mijn hoofd niet bij hoe mensen kunnen verwachten dat zo'n bedrijf dan moreel beter gaat handelen. Het is al jaren en jaren bekend dat mega-bedrijven zich per automatisme gaan gedragen als psychopaten, zonder oog voor mensen of leefomgeving. Wat doen we doorgaans met menselijke psychopaten? Als we die volkomen vrijlaten en niet ondersteunen, kan je heel erg boos worden op zo iemand. Maar het helpt niets. Je gaat de omstandigheden van zo'n persoon moeten veranderen, via het gerecht, via wetten en rechten die worden gesteld door de politiek.

      Ik hoop inderdaad dat via rechtspraak Exxon en hopelijk andere mega-bedrijven tot de orde worden geroepen waar nu al mogelijk, en dat via de klimaatrechtzaken regeringen worden gedwongen strengere eisen te stellen. Het speelveld moet worden veranderd. Al de rest is zinloze symboliek.

  • door Lucie Evers op vrijdag 3 maart 2017

    De hele redenering is een sofisme. Eentje die vertrekt van de stelling dat iedereen , bioboer en Shell, als doel heeft stinkend rijk te worden. Dat is nogal een forse aanname! Een financieel gezonde organisatie uitbouwen is iets anders dan zelf, als ondernemer, stinkend rijk worden. En hoe er winst gemaakt wordt is voor duurzame ondernemers even belangrijk als dat er winst gemaakt wordt. Trouwens winstgevendheid is niet goed of fout als dusdanig, het is een noodzakelijke voorwaarde tot (voort)bestaan. Het is de winstbestemming die bepaald of een bedrijf 'duurzaam' bezig is. Het uitgangspunt dat ELKE ondernemer via een onderneming stinkend rijk wil worden is fout. Daarnaast moet ik het vorig commentaar bijtreden: de overheid is zowel institutioneel als financieel verzwakt en uitgehold. Niet meteen de organisatie die de olie sector op de knieën kan dwingen. Wetten worden niet in het luchtledige gemaakt: een wet wordt maar praktijk indien er bij de betrokkenen een wil, een kans en een mogelijkheid tot toepassen wordt gecreëerd. Het is nogal naïef om de arme overheid te verwijten dat ze de rijke oliesector niet 'in de hand houdt'. Bovendien waren zelfs de lonen in de overheid zo laag (voor de specialisten, in vergelijking met de privé) dat ook de expertise stomweg niet in huis te halen viel. Het was dus niet een kwestie van politieke onwil, maar van economische onmacht.

    • door Stein op dinsdag 14 maart 2017

      Het is hooguit een nuance-verschil als u zelf stelt dat 'winst maken essentieel is om voort te bestaan'. 'Stinkend rijk' worden ondernemers allicht zelden, maar net zo min als winst maken niet 'goed' of 'slecht' is, zoals u terecht opmerkt, zie ik ook niet in waarom winstmaximalisatie dan ineens wel slecht zou zijn. Dat is wat Shell heeft gedaan.

      Daaraan blijken scherpe randjes te zitten, maar dat verhelpen is niet a priori de taak van zo'n bedrijf. Daarvoor hebben we een overheid die de regels stelt.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties