about
Toon menu

De hegemonie van de rationaliteit: mag G-/god nog bestaan?

In een samenleving waarin het begrip ‘rationaliteit’ de overhand heeft genomen en religie en geloof herleid zijn naar bijna constante punten van discussie, dringt zich haast de vraag op: “Is er nog wel plaats voor een irrationeel iets/iemand als God?”
zondag 28 augustus 2016
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.
  • (foto Roel Wijnants)

(Uit respect voor zij die gelovig zijn, heb ik God in de inleiding met hoofdletter geschreven. Ik schrijf god vanaf nu met kleine letter omdat ik zelf niet gelovig ben.)

Met een triomfantelijke blik spurt de atleet de meet over. Olympisch goud! Het vingertje meteen de lucht. ‘Thank you god!”. De persoon naast mij mompelt iets. Zijn ogen rollen bijna naar achteren in hun kassen. De irritatie valt er haast van af te lezen.

“Wat is er?”

“Wel die atleet, hij traint vier jaar lang voor olympisch goud en als het zover is, is het eerste wat hij doet god bedanken? Dat is toch compleet irrationeel?!”

Rationaliteit

Daar is het woord gevallen: irrationeel. Discussies als deze zijn legio. Een hoofddoek dragen voor je geloof? Irrationeel. Bidden? Irrationeel. God? Het summum van de irrationaliteit.

Het woord ‘rationaliteit’ heeft de overhand genomen in zowat elk gesprek. Mensen moeten rationele keuzes maken, rationele dingen zeggen en bovenal rationele dingen geloven. Irrationele dingen geloven staat haast gelijk aan religie en religie is per definitie het tegenovergestelde van rationaliteit.

Mentale doping

En laat net dat nu een spijtige zaak zijn. Want wat als een allesoverstijgende god voor velen nu geen doel maar een middel is? Wat als de atleet die zich kapotzweette op elke training dat deed met de mentale wilskracht die hij zelf creërde door het geloof in een hoger wezen? Kortom: wat als god geen eind- maar een beginpunt is van waaruit mensen kracht putten? God als mentale doping.

Deze wereld wordt steeds doelrationeler. Dat schreef de Duitse socioloog Max Weber al aan het begin van de twintigste eeuw. Efficiëntie staat daarbij voorop. God verdwijnt stilaan naar de achtergrond. Honderd jaar later kunnen we zijn betoog doortrekken. Niet alleen is ‘rationaliteit’ het sleutelwoord, voor religie lijkt er enkel nog maar plaats in het verdomhoekje te zijn.

Wie vol passie over zijn/haar geloof spreekt en daar ook naar handelt, wordt doorgaans weggezet als fundamentalist. Religie kent geen echte plaats meer in de samenleving. Het is herleid tot een veelgebruikt punt van debat. Nooit gaat het over persoonlijke beleving, des te vaker gaat het over de regels en wetten van instituten die ter discussie staan. Zo zou de islam vrouwonvriendelijk zijn en is het christendom conservatief. Er zit een zekere waarheid in sommige stellingen maar die heeft in se niets te maken met het geloof an sich, wel met de instituten die aan dat geloof vorm proberen geven.

Atheïsme als staatsgodsdienst

Mijn generatie heeft geloof grotendeels opgegeven. Dat is een vaststelling die ik dagelijks doe. Velen noemen zich niet voor niets vol overgave ‘atheïst’ alsof het, paradoxaal genoeg, om een moderne variant van religie gaat. Geen enkel probleem trouwens. Alleen het feit dat de atheïstische kerk vaker dan goed rechtlijnig tegenover geloof wordt geplaatst, is discutabel. Alsof het ene denkbeeld moet botsen met het andere. Alsof de een rationeel denkt en de ander niet, terwijl een combinatie eigenlijk perfect mogelijk is.

Een leven van wetenschap in relatie met een hogere zingeving, om mijn eigen rector maar even naar de mond te praten. Zulke levens zijn schaars geworden. Of juist niet? Want ook al zien velen geloof inherent verbonden met achteruitgang, de grote moslimgemeenschap in Europa bewijst misschien wel het tegendeel. Zij studeren aan universiteiten, behalen doctoraten en werken aan de toekomst terwijl ze een deel van hun vrije tijd evengoed in de moskee doorbrengen. Het een sluit het ander dus niet uit.

Dit is geen betoog om iedereen te bekeren, wel om geloof en begrip voor geloof terug een eervolle plaats te geven in een door atheïstisten gedomineerde wereld. Want god, wat wou ik soms dat ik ook kon geloven, al is het maar in iets of iemand klein(s).

© 2016 – C.H.I.P.S. StampMedia – Jef Cauwenberghs

reageer

4 reacties

  • door Wernerr op dinsdag 30 augustus 2016

    Ik begrijp deze schrijver niet die zelf niet in god gelooft maar spijt heeft dat er zo weinig mensen zijn die zijn zoals hem?! Een pleidooi voor irrationaliteit zoals hij zelf aangeeft, voor achterlijkheid dus. Ik probeer heel hard, maar ik zie geen enkele reden waarom wij als mensen zouden moeten streven naar irrationaliteit. De mens is een denkend wezen en het is mens-onwaardig om in iets te geloven dat niet bestaat. Godsdienst, religie, esoterisme, paranormale zaken, etc zijn allemaal "boven-natuurlijke" dingen, die dus per definitie niet bestaan want er is alleen maar het "natuurlijke" dat uit de Big Bang is ontstaan. Moeten we ook spijt hebben dat er geen kabouters en elfen bestaan? Als iemand zegt dat er een god bestaat dan zal hij of zij dat met harde bewijzen moeten aantonen, wat voor nog geen enkel bovennatuurlijk verschijnsel ooit is gelukt.

    De atleet waarover sprake is in het artikel die god dankt na zijn overwinning heeft een haast perfect lichaam, maar er is iets mis met zijn denkvermogen; hij is of misleid, of goedgelovig, of gehersenspoeld, of denkt niet na, of is gewoon dom. Geen van deze kenmerken siert hem.

    Let op, ik pleit niet voor het onderdrukken of pesten (bourkiniverbod) van godsdiensten, omdat mensen vrij zijn om te geloven wat ze willen en dergelijke bemoeienissen toch het tegenovergestelde effect hebben. Goed onderwijs en sociale rechtvaardigheid zal godsdienst en esoterisme langzaamaan de wereld wel uithelpen; er is geen haast bij, maar het is wel nodig dat de mens uit zelfrespect uiteindelijk de ratio laat zegevieren op het obscurantisme.

  • door BertJan van der Mieden op dinsdag 30 augustus 2016

    Mooi dit pleidooi van Jef Cauwenberghs voor meer aandacht voor het irrationele. Er zijn gelukkig ook nog heel veel mensen, die tot de jongere generatie behoren, die op een of andere manier gelovig zijn. Het irrationele is een wezenlijk en onafscheidbaar element van ons mens zijn. Niet al hetgeen gebeurt in ons leven, waaronder ontmoetingen met de anderen het andere, is louter en alleen met het verstand te verklaren. Ik heb meegemaakt dat een ras-atheist tijdens zijn stervensproces toch zijn vragen had over het leven na de dood.

    Levensbeschouwing is de keuzevrijheid van eenieder. Maar je leven wordt er rijker door, als je openstaat voor het Mysterie van het Leven. Dat is mijn persoonlijke ervaring en die van vele anderen. Dat is in de stilte te ervaren. Openstaan daarvoor getuigt eerder van intelligentie, dan van domheid. Wie de zin en betekenis van het leven bevraagt, harnast zichzelf niet. De beste wetenschappers staan open voor het meerdimensionale en nemen zin- en betekenisgeving mee in hun onderzoek. Dat er mensen zijn die hun geloof misbruiken om oneigenlijke macht uit te oefenen over anderen doet niets af aan de zin en betekenis van geloven. Welke naam wij geven aan het Leven is afhankelijk van waar wij geboren worden. Ik ben geboren in een land waar men over God en Christus spreekt. Anderen spreken over Allah, enz.

    Mijn persoonlijke ervaring is dat het Leven ons draagt, ook al lijkt de werkelijkheid dat te logenstraffen. Maar ook dat is heel persoonlijk. Ik word daarbij telkens ook door mijn ratio uitgedaagd. Ook wat dat betreft geloof ik :) in en-en. Daarom pleit ik ook voor het en-en-denken. Door te luisteren naar onszelf, de ander en het andere ont-dekken we veel.

    • door Wernerr op donderdag 1 september 2016

      Het "Leven", BertJan, is een biochemisch proces waarbij een hele reeks elementen van de tabel van Mendeljev met elkaar interageren via electromagnetische krachten. Ook uw wens om hier iets mysterieus in te zien, of een diepere betekenis, komt voort uit dat biochemisch proces in uw hersenen. Als we dit nu eens echt zouden beseffen kunnen we misschien stoppen met onze tijd te verliezen in volstrekt zinledige bespiegelingen; we kunnen ons dan voltijds bezig houden met het streven naar het geluk van iedereen hier op aarde, wat mij het enige ‘doel’ van het leven lijkt. Maar dat doel hebben we zelf gedefinieerd omdat het logisch is, het komt niet voort uit iets bovennatuurlijks en is ook niet irrationeel.

  • door HumanLiberationFront op woensdag 31 augustus 2016

    God zal altijd bestaan voor wie het wil en voor wie een transcendente houvast in het leven nodig heeft. Maar geen enkel Godsconcept heeft ooit enige rationele legitimiteit of waarachtig zeggenschap ontwikkelt teneinde een verantwoorde visie omtrent de mens en het leven te kunnen opzetten. Religie is een sociaal fenomeen en een kenmerk van tijd en plaats, zoals zijn voorganger het 'animisme' ooit is geweest. Om de leegte in ons bewustzijn op te vullen (kennis, inzicht, identiteit ....). Daarom diende het een concept te zijn waarbij de protagonist van elk scheppingsverhaal altijd afwezig diende te zijn. De Moslims gaan hier vandaag de dag nog altijd in op zodat zelf enige afbeelding vertonen van de Profeet godslasterlijk is. In een tijd waar onze intuïtie en gevoelswereld belangrijk waren, was er geen nood aan een God. In een tijdperk waarin we onze Goden hebben begraven, dienen we zelf op zoek te gaan naar waarheid omtrent mens en bestaan. Opnieuw de intuïtie en spiritualiteit omarmen. Opnieuw het gezonde verstand in balans brengen met het emotionele gevoelsleven. Weten dat het voor de mens ongrijpbaar is het goddelijke te mogen aanschouwen, moet ons aanzetten de eigen zelfscheppende kracht te omarmen.

Lees alle reacties