Gemaskerde verhalen

Iedereen houdt van verhalen. Ik wil het hebben over verhalen die op het eerste zicht geen verhalen lijken, en waarom je ze moet ontmaskeren.

 
Een goed verhaal brengt ons tot op het puntje van onze stoel of laat ons huilen van ontroering. Iedereen houdt van verhalen. Sterker nog, niemand kan zonder. 

Wolven in schaapskleren

Ik wil het echter hebben over verhalen die op het eerste zicht geen verhalen lijken. Ik noem ze "gemaskerde verhalen". 

Oorzakelijke verbanden leggen kan volgens mij alleen met ondersteuning van empirisch onderzoek. Als je feiten presenteert als oorzaak en gevolg, terwijl je daar geen zekerheid over hebt, dan creëer je in feite een wolf in schaapskleren; dan schep je een gemaskerd verhaal.

We zien overal verhalen

Mensen willen maar al te graag geloven in een verhaal. We veronderstellen graag dat een gebeurtenis heeft geleid tot een andere gebeurtenis, terwijl er soms geen aantoonbaar verband is tussen die gebeurtenissen.

Stel dat een persagentschap morgenmiddag het volgende bericht de wereld instuurt: "Bin Laden gevangengenomen en beurzen stijgen met 7 procent".

Goed nieuws leidt tot het een positieve reactie van de beurs, zou je denken. Maar is er werkelijk sprake van een verband? Hoogstwaarschijnlijk niet. Beurzen fluctueren constant in één dag.

Lees het bericht nog eens opnieuw. Merk op dat er enkel een opsomming van twee feiten staat. Zet twee feiten naast elkaar en je krijgt automatisch een verhaal.

We hebben de neiging om overal verhalen te zien.We onderscheiden oorzaak en gevolg en weven een verhaal. Gevaarlijk wordt het wanneer we het verhaal beginnen te geloven en feiten in het verhaal proberen te plaatsen. Dat fenomeen noemt Nassim Nicholas Taleb de narrative fallacy.

Wees kritisch

Journalisten maken verhalen; ook politicologen, financieel "experts" en geschiedkundigen doen het. Allen proberen ze gebeurtenissen te verklaren en sommigen proberen zelfs de toekomst te voorspellen. Sommige experts willen echter de indruk geven dat er niet getwijfeld mag worden aan wat ze zeggen. Met alle gevolgen van dien. 

Zeer weinig economische forecasters zagen de economische crisis aankomenn bijvoorbeeld. Hun mathematische modellen hielden geen rekening met een mogelijke ineenstorting van de economie. Economen geloofden in de verhalen die hun modellen hen voorschotelden en de rest van de wereld geloofde de economen. Tja.

Behoed je dus voor gemaskerde verhalen. Geloof niet meteen de analyse of voorspelling van een zogenaamde expert. Ontmaskeren, die boel!