Het probleem van de journalistiek

Iemand stuurde me onlangs een mail met zijn verzuchtingen over de dingen die hij leest in de krant. Zijn kritiek was niet van de poes. Hoe zou ik als journalist in spe hierop antwoorden?

Jammer genoeg heb ik, iedere keer dat ik iets lees in de krant waarvan ik zelf héél goed op de hoogte ben, moeten vast stellen dat wat journalisten schrijven, wel iets terug geeft van de waarheid, maar een nog groter deel van de waarheid wordt verzwegen of niet aan bod komt.

Bovendien schrijven ze ronduit dingen die niet kloppen. Uit onwetenheid, omdat ze zelf onvoldoende geinformeerd zijn? Uit slechte wil? Of uit tijdsdruk?

Ik schreef hem een antwoord. 

• Journalisten zijn niet feilloos.
  Ze schrijven soms dingen die niet kloppen. Juist.

• journalisten schrijven/spreken niet de waarheid.
  Wat is de waarheid? Objectieve berichtgeving bestaat in de meeste gevallen niet, tenzij je het hebt over technische dingen zoals de werking van een vliegtuigmotor. Objectieve berichtgeving is in de meeste gevallen ook niet wenselijk.

  Je hebt als journalist een referentiekader: een verleden, eigen ideeën, de cultuur waarin je leeft, en inderdaad ook de media die je hebben gekneed. Je vormt altijd een mening, daar is geen ontsnappen aan. De waarheid is voor iedereen een beetje anders.  

• Journalisten maken verhalen en mensen hebben verhalen nodig. 
  Neem nu het verhaal van de Tweede Wereldoorlog. In Amerika, Europa of Turkije zul je telkens andere versies van dat verhaal horen. Mensen veronderstellen graag dat een gebeurtenis heeft geleid tot een andere gebeurtenis, terwijl er soms geen aantoonbaar verband is tussen die gebeurtenissen. 

  Zet twee feiten naast elkaar en je hebt een verhaal: "Saddam wordt gevangengenomen en beurzen stijgen met 0,3 procent." Is er in de vorige zin sprake van een verband? Hoogstwaarschijnlijk niet. Beurzen fluctueren constant in één dag. 

  Ik verafschuw verhalen en ik hou ervan. Verhalen zijn namelijk heel effectief in het overbrengen van een boodschap. 

Het probleem

Het echte probleem is dat kranten/tv-journaals niet geschikt zijn om relevante informatie te vergaren. 

Je weet er de laatste nieuwtjes mee, dat wel. Ik lees al jarenlang de krant maar wat ik ervan heb overgehouden -- het relevante nieuws -- past waarschijnlijk moeiteloos in een zaterdageditie. Kranten focussen zich op het sensationele, niet op het relevante. De context, het verhaal áchter het verhaal, wordt vaker wel dan niet weggelaten.

 "All the news that's fit to print", staat op de voorkant van de New York Times geschreven. Kranten en tv-journaals geven nog steeds de illusie dat nieuws een product is en op zichzelf staat, en in 20 seconden of 500 woorden kan worden samengevat. De opkomst van het internet heeft die trend zelfs nog versterkt. 

Maar tegelijk biedt internet je de kans om je in de breedte en in de diepte meer te weten te komen over een onderwerp. Iedereen heeft de mogelijkheid zijn gedachten en ideeën met iedereen te delen. Blogs linken naar andere blogs en zo ga je als lezer verder op ontdekking. Als al die informatie niet goed genoeg is, dan biedt Google de oplossing om andere sites met andere inzichten te ontdekken.

Blogs zijn voor mij veel belangrijker geworden als nieuwsbron dan kranten. Als je goed zoekt, dan vind je kwaliteit die een krant je nooit kan aanbieden.

Nieuwsbedrijven die zichzelf niet heruitvinden, zullen vergaan. Eventjes een website neerpoten waar je je persberichten op dumpt, is een stap richting de ondergang.   

De toekomst is mooi

De toekomst van de journalistiek is mooi. De rol van de professionele journalist zal minder belangrijk zijn dan vroeger. Professionele en niet-professionele journalisten zullen samen nieuws maken. In plaats van één enkel bericht op de site, zullen mensen zelf nieuws en context toevoegen.

Initiatieven als DeWereldMorgen.be zijn de eerste, kleine stap in die richting. 

Nieuws zal geen product meer zijn, zoals in de vorige eeuw. Deze eeuw zal nieuws geherdefinieerd worden als een aanhoudende conversatie, als een zoektocht naar het verhaal achter het verhaal. Dat hoop ik toch.