Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Ongelijkheid: voorkomen is beter dan genezen

vrijdag 27 maart 2015
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Het Global Risks 2015-rapport van het Wereld Economisch Forum is duidelijk: de groeiende ongelijkheid binnen landen vormt een bedreiging voor onze samenlevingen. Voor dat inzicht hebben we het WEF eigenlijk niet nodig. Sinds The Spirit Level van Wilkinson & Picket weten we (opnieuw) dat het een maatschappelijk probleem is en sinds Capital in the 21st Century van Pikkety weten we dat het maar niet ophoudt met stijgen. Maar qua voortschrijdend inzicht kan het tellen dat ze ook op de liberale hoogmis de ernst van het ongelijkheidsprobleem inzien.

Het probleem benoemen is één zaak, oplossingen voorstellen een ander. Het traditionele antwoord is natuurlijk herverdeling. De overheid roomt grote inkomens af en stut de lage inkomens via sociaal beleid. En op dat vlak doet België goed zijn best. Een redelijk groot deel van de ongelijkheid wordt in België ongedaan gemaakt via herverdelend beleid. Mede daarom lijkt de ongelijkheid (volgens sommige bronnen) in België nauwelijks te stijgen.

Kunnen we op onze lauweren rusten? Nee. Enkele EU-landen slagen er namelijk in om ongeveer hetzelfde niveau van gelijkheid te bereiken met een veel beperkte herverdeling. De ongelijkheid in die landen wordt met andere woorden voorkomen in plaats van geremedieerd.

Predistrubtion

Het concept predistribution (pre-verdeling of voorverdeling) verwijst naar dit idee. Het werd gelanceerd door Jacob Hacker (Yale University) en is recent overgenomen door het Britse Labour. Voor Labour betekent het vooral een alternatief voor de manke derde weg. De idee om de markt zijn ding te laten doen en de brokken erna op te kuisen, is verleden tijd. Er moet vroeger ingegrepen worden en ongelijkheid moet dus zoveel mogelijk beperkt worden in plaats van geremedieerd.

Hoe dat moet gebeuren? Voor de innovatieve beleidsvoorstellen moeten we nog niet bij Labour zijn. Zij stellen voor om in te zetten op gelijke kansen in het onderwijs, lonen te doen stijgen, de productiviteitswinsten beter te verdelen, progressieve belastingen te heffen enzovoort. Het zijn allemaal maatregelen waar de gemiddelde progressief ook zonder de predistributie slogan opgekomen zou zijn.

Werken aan de toplonen

Laten we zelf twee voorstellen doen voor mogelijk predistributief beleid. Het eerste richt zich op de bovenkant van de loonverdeling. Toplonen waarvoor de hemel niet hoog genoeg rijkt. De discussie hierover verloopt (zoals elke discussie over loon) nogal emotioneel. ‘Jaloeziecultuur’ en een ‘klimaat van afgunst’ staan tegenover de ‘exhibitionistische zelfverrijking’ en graaicultuur. De protagonisten van de vrije markt pleiten voor een absolute autonomie van de raad van bestuur en schermen met de nood aan toplonen om talent binnen te rijven en mensen te voorzien van de noodzakelijke stimuli. Aan de andere kant van het spectrum wordt gedroomd van een maximumloon voor managers en het extra belasten van mogelijke andere inkomsten.

Waar zelfverrijking als een recht en een deugd aanzien wordt, zijn er weinig beperkingen om het te doen. Waar het als schandalig wordt ervaren, zullen managers minder geneigd zijn zich te verrijken.

Een kleine blik op het onderzoek rond toplonen leren ons twee dingen. Eén: toplonen zijn niet gerelateerd aan betere prestaties van bedrijven maar vooral/enkel aan de mate van controle die de manager uitvoert op zijn eigen loon. Kan iemand zijn eigen loon zetten, dan zal hij zichzelf aardig bedienen. Twee: regulering is niet de bepalende factor om toplonen te beperken. Wetten helpen, maar het verschil wordt gemaakt door de maatschappelijke aanvaarding van toplonen. Waar zelfverrijking als een recht en een deugd aanzien wordt, zijn er weinig beperkingen om het te doen. Waar het als schandalig wordt ervaren, zullen managers minder geneigd zijn zich te verrijken.

We moeten dus werken aan de bovenbouw, erover waken dat het in België niet algemeen aanvaardt wordt dat bedrijfsleiders zich ontiegelijk verrijken met hun activiteiten. De publieke verontwaardiging over Offshore, Luxemburg of Swiss leaks moet met andere woorden gecultiveerd worden.

Werken aan economische democratie

Een tweede voorstel werkt aan de onderbouw. Ongelijkheid voorkomen kan ook door posities op de arbeidsmarkt te veranderen. Economische democratie, of in zijn lichtere versie: medezeggenschap. Het zal velen misschien verbazen, maar in de meerderheid van de EU lidstaten hebben werknemers in grote bedrijven rechten om een afvaardiging te sturen naar de raad van bestuur van een bedrijf. Naar het management. Het Duitse systeem van mittbestimmung is welbekend, maar ook in Zweden gaat het systeem redelijk ver en kunnen de rechten op medebestuur geopend worden in bedrijven met amper 25 werknemers.

Bedrijven met medezeggenschap blijken meer werk aan te bieden dan bedrijven zonder medezeggenschap. De efficientiëwinsten van het medebeheer worden omgezet in werkgelegenheid, en niet in loon of dividenden.

Uit enkele Duitse studies krijgen we een beeld van de effecten van medezeggenschap die de ongelijkheid kunnen doen dalen. Hogere lonen? Nee. In Duitsland worden de lonen, net zoals in België sterk op sectoraal niveau bepaald en ook bedrijven met medebestuur lijken zich daaraan te houden. Wél blijken bedrijven met medezeggenschap meer werk aan te bieden dan bedrijven zonder medezeggenschap. En dat betekent niet zomaar dat ze daarom te veel personeel hebben. De efficientiëwinsten van het medebeheer worden omgezet in werkgelegenheid, en niet in loon of dividenden. En met werk in een groot bedrijf beland je meestal niet onderaan de looncurve. Medezeggenschap kan dus wel degelijk helpen in het voorkomen van ongelijkheid. En een vergelijking van landen mét en zonder systeem van medezeggenschap bevestigt dat ook. Waar werknemers betrokken zijn in de bedrijfsvoering ligt de ongelijkheid een stuk lager.

Het klinkt wat als newspeak, predistribution, en het mag zeker geen excuus zijn om niet meer aan herverdeling te doen. Maar de term nodigt alvast uit om met een andere blik op maatschappelijk beleid te kijken. Eén die problemen voorkomt in plaats van de brokken van de markt probeert te lijmen.

Stan De Spiegelaere in onderzoeker aan het HIVA (KU Leuven) en actief bij de progressieve denktank Poliargus

Deze tekst verscheen eerder als column in De Gids op Maatschappelijk Gebied (maart 2015)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.