about
Toon menu

Vrije satire: fundamenteel of fundamentalistisch?

vrijdag 9 januari 2015
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Gisterenavond werd ik geschoffeerd als ‘a disgusting racist’ en ‘a sickening white person’. Dit waren woorden uit de mond van een anarchistische media-activiste, nochtans iemand met wier streven ik me vaak vereenzelvig. De aanzet was – natuurlijk – een bitse discussie over de betekenis van de aanslag in Parijs. ‘Niet racistisch’ heette dan ermee akkoord gaan dat de cartoonisten van Charlie Hebdo te vaak de Islam hadden beledigd. Ikzelf begreep de gevoeligheid, maar uitte ook mijn mening dat Europa geen grond mag vrijgeven met betrekking tot die paar echt vrije gedachten die ons nog resten. Daar is vrijheid van politieke satire er één van. Alle machtige personen en symbolen worden wel eens door het slijk getrokken. Dat lijkt me belangrijk om ervoor te zorgen dat alles gezegd mag blijven worden. De narren van de 21e eeuw, zo je wilt. En nu zijn een tiental narren dood. Vermoord voor wat ze tekenden. Hun individuele dood weegt niet op tegen het effect dat deze gebeurtenis heeft op wat wij durven zeggen, vanuit angst voor het eigen vel, dan wel vanuit een goedbedoelde politieke correctheid om geen andere mensen te kwetsen.

Nee, ik ben niet graag een ‘disgusting racist’. Dus zit ik al vele uren erg verveeld met deze kwestie. Want ik merk dat ik – inderdaad – erg op mijn tellen begin te passen, om toch maar niet die dingen te zeggen die mensen die ik zie als geallieerden me zouden doen isoleren en afserveren als ‘deel van de vijand’. Waarmee ik exact help realiseren wat de terroristen beoogden: de reikwijdte van het debat beperken zodat die hun reactionaire agenda beter dient.

Ik geloof niet in een godsbeeld. Meer nog, het gedrag van veel gelovigen in God, Allah of Jahweh van de afgelopen jaren heeft mijn sympathie voor monotheïsme tot een historisch dieptepunt gebracht. Het zou me niet bedroeven als de mens een geloof in goden zou afzweren. Toch is het niet aan mij om te bepalen waar mensen in geloven, en heb ik alle sympathie voor eender wat waar mensen motivatie en inspiratie uit putten om zichzelf te verheffen en hun omgeving mooier te maken.

Wel ‘geloof’ ik ‘heilig’ in het belang van het vrije denken. Het lijkt me boven alles belangrijk dat mensen het recht hebben om hun gedachten te trekken tot waar ze maar kunnen of willen. Daarbij zie ik meningsverschillen en -botsingen als inherent en goed, want ze zijn de enige manier waarop heersende ideeën kunnen worden in vraag gesteld en desnoods overstegen. Zonder het vrije denken zie ik geen toekomst voor de democratie, want dan wordt het veel te gemakkelijk om de marges van het debat dusdanig te beperken dat we zoveel alternatieven niet meer kunnen of mogen benoemen.

Vandaar dus dat de aanslag in Parijs me in het hart raakt, en de discussie achteraf zelfs nog meer. Dat ik ‘a disgusting racist’ ben, en daarmee de kous af, bedroeft me diep, want ik val hier helemaal geen bevolkingsgroep aan. Racisme is het blind extrapoleren van veronderstellingen over individuen naar hun hele gemeenschap, waarbij je de verschillen tussen hen niet meer ziet. Dat doe ik hier niet. Ik heb niks gezegd over Arabieren, noch over de grote massa moslims. Ik praat enkel over zonder angst pertinent nee zeggen tegen de bedreiging die uitgaat van fundamentalistisch terrorisme als antwoord op een meningsverschil. Maar blijkbaar wordt het toch allemaal op één hoop gegooid door sommigen: schofferende cartoons worden tot belediging van een geloof, dat wordt vervolgens tot racisme, en dat wordt dan weer tot voldoende motief om de dood van tien voorvechters van de vrije meningsuiting als secundair te zien aan respect voor een ‘heilig boek’. Het gevolg is dat ik me niet onbevreesd of zelfzeker voel nu, ik voel me eerder erg angstig en enorm twijfelend.

Ik denk dat de samenleving moet weten wat die precies wil. Beperken we de marge van het vrije denken en het vrije woord, desnoods selectief omdat bepaalde dingen gevoelig blijken te liggen, of nemen we ‘de bluts met de buil’ en verdedigen we boven alles het recht om desnoods onsmakelijke dingen te zeggen, omdat het een beangstigend doembeeld is dat derden zouden bepalen wat al dan niet gezegd mag worden? Ik pleit voor het laatste, ook al onderdruk ik de neiging om te kotsen telkens ik bijvoorbeeld een Humo vast heb en zie hoe lichtzinnig men daar vaak omgaat met grapjes over homo’s of verkrachting. Voor mij moeten er ook geen cartoons van een paus die in zijn kont wordt genomen, en met kruisbeelden in de reet en blote borsten actie voeren voor een kerk kan ook best subtieler. Maar waar gaan we heen wanneer we hierin morele politie gaan beginnen spelen?

Ik had gehoopt dat ik had kunnen komen tot minstens een wederzijds begrepen meningsverschil. Dat bleek ditmaal echter een illusie. We lijken onderhevig aan een evolutie waarvan we het einde nog niet kennen. Want als ik deze discussie als zo moeilijk ervaar, terwijl ik toch streef naar een waardevol compromis voor alle betrokkenen, dan vrees ik voor een extra polarisering zonder weerga. Roekeloze en gewetenloze populisten vanuit alle hoeken zowel als de grote massa (Fransen, Vlamingen dan wel moslims) zullen hierover hun gedachten formuleren en uiten, en dit dan vaak vanuit minder kennis van zaken of de wil om elkaar te vinden onderweg. Ik ben bang dat conflict onvermijdelijk is wanneer deze dagen niet enkel links/rechts verder in twee harde en koude stellingen splijt, maar zelfs links onderling. Dit alles stemt me even droevig als de dood van een tiental mensen wier inspanningen ik bewonder, zelfs al zou ik hun cartoons smakeloos vinden. Fundamentalisme heeft vandaag de wind in de zeilen, en ik voorspel dat het allemaal nog een pak harder zal worden vooraleer het weer beter, zachter en respectvoller wordt.

2015 start met een aanval op de Verlichting. Het is aan ons om de kaars zelfs in de felle wind brandende te houden. Dat kunnen we volgens mij enkel als we boven alles blijven streven naar een vrije discussie, een vrij woord en een vrije gedachte, en geduldig elkaar proberen vinden in het kapot geschoten niemandsland tussen alle loopgrachten in.

Mare Van Hove, 9 januari 2015

reacties

6 reacties

  • door ismail spada op zaterdag 10 januari 2015

    Als moslim treed ik u volmondig bij. Ik krijg dan ook al 10 jaar de wind van voren in de moslimgemeenschap.

    Terwijl God zegt: Wedijver met elkaar in het doen van goede zaken en laat jullie meningsverschillen aan Mij over.

    Het recht op een vrije mening binnen de geloofsgemeenschap is dan ook iets dat moet hersteld worden. Het is niet omdat islamitische 'kardinalen' een consensus bereikt hebben in een ver verleden dat zij onfeilbaar zijn.

    God zegt immers: Zeggen jullie: "Nee, wij zullen datgene volgen wat wij onze vaderen zagen volgen" ? Zelfs al hadden hun vaderen in het geheel geen verstand en volgden zij ook de rechte weg niet?

    De vrije mening is een fundamenteel recht door God aan de mens gegeven. Als de mens geen vrije wil mag hebben dan heeft godsdienst ook geen enkele zin.

    • door Rik Martens op zondag 11 januari 2015

      Dat van die kardinalen vind ik wel bijzonder to the point. Immers, is het niet één van de belangrijke beginselen van de islam, dat niemand zich mag plaatsen tussen de gelovige en zijn god? En dit in tegenstelling tot b.v. de katholieke kerk. In de praktijk echter hebben allerlei figuren zich opgeworpen als exegeten en valse profeten en zich onterecht een macht toegemeten waarvan we nu nog steeds de gestoorde gevolgen van dragen.

  • door Frank Roels op zaterdag 10 januari 2015

    Een snorretje tekenen op de venusheuvel van Marine Le Pen vind ik geen uiting van vrije mening. Evenmin is het bombarderen van Irak (of Libië), waarmee onze legers dus bezig zijn, een vorm van vrije meningsuiting. Of heeft dat laatste niets te maken met de aanslagen in de westerse landen? Zullen we eens hard nadenken hoe we de volgende aanslagen kunnen voorkomen? want nu evolueren we naar een guerrilla in onze christelijke landen, tegelijk met onze open oorlog in moslimlanden.

    • door Mare Van Hove op zaterdag 9 mei 2015

      Met alle sympathie, waarom zie je bombardementen als 'vrije meningsuiting'? Dat heb ik toch echt niet gezegd of bedoeld...

  • door myriam wispelaere op zaterdag 10 januari 2015

    Ook jean-Marie Le Pen zegt : Non, je ne suis pas Charlie

    http://www.demorgen.be/buitenland/jean-marie-le-pen-non-je-ne-suis-pas-charlie-a2177698/

    Kenmerkend voor al wie ( individu of bevolkingsgroep) geen ironie, satire, of - daarmee fundamenteel samenhangend - geen kritiek kan verdragen

    En al zeker kenmerkend voor gesloten ideologieên en extremismen, die onder het mom van stigmatisering of ridiculisering, geen tegenspraak dulden

    Elke ideologie, elk heilig huisje, elk soort icoon, profeet of goeroe heeft deugd aan een geut relativerende spot

    Het zegt veel over de waarde of kracht van een overtuiging als die geen ironie of satire kan verdragen.

    Dan liever Rudi Vranckx : http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/opinieblog/analyse/1.2201956

    Je suis Charlie

  • door Wernerr op maandag 12 januari 2015

    Uiteraard is de aanslag in Parijs volkomen verwerpelijk, maar ik heb het moeilijk met die zogenaamde "aanval op onze universele westerse waarden van verdraagzaamheid en vrije meningsuiting" waar men ons nu mee om de oren slaat. Wat is er vrij en democratisch aan het aanhoudend groffe beledigende cartoons uitstorten over gematigde moslims die al dagelijks geconfronteerd worden met racisme en onverdraagzaamheid? Welke gevoelens wekt dat op in hun hoofden? en in de hoofden van die autochtonen die al onverdraagzaam waren? Men zegt: "de moslims moeten er maar tegen kunnen", maar het is welbekend dat de westerse mens zelf meer en meer agressief wordt bij het minste. Natuurlijk moet er vrije meningsuiting zijn, maar wat is in godsnaam (sorry voor de uitdrukking, ik ben wel atheist) het nut van deze cartoons? Het lijkt me grenzeloos naief te denken dat je in Parijs op een eilandje van vrije meningsuiting kan leven terwijl rondom je de wereld in brand staat, vooral dan nog als die brand meestal is aangestoken door "onze" regeringen. Men schat het aantal doden in Irak sinds 2003 door toedoen van de westerse interventie op een miljoen. Israel verwoest tienduizenden huizen en doodt duizenden onschuldige Palestijnen in de Gaza. Maar die zelfde regeringsleiders lopen nu wel vooraan in een manifestatie om de westerse democratische waarden te verdedigen. Ik denk dat "we" weinig recht van spreken hebben als het aankomt op het veroordelen van geweld.

    Is het niet de taak van een tijdschrift als Charlie Hebdo om ook na te denken over wat je aan het doen bent, wat het gevolg is, wat je ermee bereikt? Het is toch ook een eigenschap van democratisch handelen dat je probeert mensen dichter bij mekaar te brengen in plaats van voeding te geven aan verdeeldheid.

    je ne suis pas Charlie, je ne suis pas Hollande, je ne suis pas Al Qaeda, je suis social

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties