Fethullah Gülen leerstoel aan de KU Leuven

De KU Leuven heeft een aanbod aanvaard om via het IMMRC (Interculturalism, Migration and Minorities Research Centre (afdelingshoofd: J. Leman), een onderzoekseenheid aan de faculteit Sociale Wetenschappen van de KU Leuven, de inplanting te aanvaarden van een leerstoel die interculturele verhoudingen zou bestuderen.

Het principe van zulke leerstoel is dat een instantie, in dit geval ondernemers uit Turkije en uit de Turkse immigratie in België, een bepaald bedrag ter beschikking stellen van de betrokken onderzoekseenheid om eventueel een gastprofessor aan te trekken en doctoraatsonderzoek mogelijk te maken. De universiteit bewaakt het academisch en wetenschappelijk gehalte van het onderzoek. De mecenas mag onderwerpen voor onderzoek voorstellen. In een goede verstandhouding gebeurt dit met wederzijds respect en in dialoog voor wat de keuze van de onderzoeksonderwerpen betreft.

De instantie die in dit akkoord als bemiddelaar opgetreden is, is het IDP, het Interculturele Dialoog Platform, een organisatie van Islamitische huize, aanleunend bij de beweging die zich op het ideeëngoed van Fethullah Gülen beroept, een Turkse intellectueel en imam die in de VSA verblijft. Typisch voor Fethulah Gülen is dat hij “interreligieuze en interculturele dialoog” als levensnoodzakelijk ziet, om een “clash of civilizations” (Huntington) te voorkomen, en dat hij “hizmet” (dienst aan de samenleving) promoot door het aansporen tot investeren in onderwijs en wetenschap

De KU Leuven zet hiermee een duidelijke stap dat zij het meent met haar diversiteitsbeleid. Zij maakt ook duidelijk dat zij de dialoog met de globalisering en met de andere levensbeschouwingen ernstig neemt en een serieuze kans wil geven. De inauguratie van de leerstoel vindt plaats op 7 december.

Zal dit initiatief weerstand oproepen? Voorspelbaar ja. Ik zie ze al komen diegenen die over “dubbele agenda’s” zullen spreken in hoofde van deze islamitisch geïnspireerde beweging. Je mag er zeker van zijn dat sommigen een “vijfde colonne” geïnfilteerd zullen zien in de KU Leuven. Je moet er niet aan twijfelen dat anderen met “creationisme” voor de dag zullen komen, of nog andere clichés te voorschijn zullen halen. Fundamentalisten vinden die mensen te christelijk. Strikte Kemalisten oude stijl vinden ze dan weer te islamitisch.

De realiteit is echter dat KU Leuven, zoals sommige universiteiten in de VSA het al voorgedaan hebben, toont dat het begrepen heeft dat de wereld ook sociaal-cultureel aan het veranderen is en dat Europa niet langer de navel is van onze planeet. Als er één instantie is, één platform, waar dit gesprek met de grote wereldculturen kan en moet gevoerd worden, is het: onze universiteiten. Als het daar niet kan, zal het elders zeker niet kunnen.

En als een eerlijke intelligentsia zowel in de moslimwereld als in het Westen mekaar nu eens echt zouden vinden rond de wetenschap en een aantal universele humane waarden, is dat dan niet echt de weg die bewandeld moet worden?

Reageer

Reacties

Door J. Blommaert, 09-12-2010 18:21

Lof

Ik heb hiervoor niets dan lof. Doorbreek de boycot van bepaalde gesprekspartners door een aantal anderen. De campagne tegen dit initiatief is overigens al goed bezig, en we kunnen verwachten dat we zal doorgaan. Niks van aantrekken, er voor zorgen dat die leerstoel goed werkt en topniveau resultaten schept.

Beantwoorden

Door Ann D., 10-12-2010 15:28

Leerstoel Fethullah Gülen

Lovenswaardig initiatief!
Maar als ik lees: 'het principe is dat een instantie, in dit geval ondernemers uit Turkije en uit de Turkse immigratie in België, een bepaald bedrag ter beschikking stellen...', zal er misschien toch enige waakzaamheid moeten ingebouwd worden. Ik verwijs naar de website van Progress Lawyers Network (ww.progresslaw.net) en het verslag van een internationale delegatie van advocaten over een proces tegen de Koerdische beweging dat op 18 oktober '10 begon. Men hoeft geen aanhanger van de Koerdische zaak te zijn om de misdaden tegen de menselijkheid van de Turkse staat te veroordelen. Waakzaamheid van waar de financiële steun voor dit lovenswaardig initiatief komt lijkt me een minimum...

Beantwoorden

Door Johan Leman, 14-12-2010 12:31

Opname van een Opiniebijdrage van Mieke Van Haegendoren

Gülenbeweging: omstreden ja, subversief neen
(Opiniestuk dat niet opgenomen werd in De Standaard).

auteur: Em. Prof. Mieke Van Haegendoren, ere-vicerector Universiteit Hasselt, lid van de Adviesraad van het Lucernacollege
Opiniestuk met als thesis: de Gülenbeweging is een moderne strekking binnen de Islam
Reden voor het schrijven van het Opiniestuk, volgens de auteur: wij hebben er alle belang bij in dialoog te gaan met deze eigentijdse Islam.
Auteur stuurde me haar bijdrage toe en oordeelde dat ik het stuk mocht laten aansluiten bij mijn bijdrage in De Wereld Morgen.

Tekst van de Opiniebijdrage:

Ik was dinsdagavond aanwezig bij de ondertekening van de overeenkomst tussen Prof. J. Leman (Katholieke Universiteit Leuven) en S. Pektaş (voorzitter van het Intercultural Dialogue Platform): de Gülenbeweging in België financiert een leerstoel aan de KULeuven. Naast de rector en andere academische hoogwaardigheidsbekleders waren ook de geldschieters aanwezig: succesvolle Turks-Belgische ondernemers, die door elkaar Antwerps, Turks en Engels spraken. Wat drijft hen? Wie is Gülen? Wat is de Gülenbeweging? En wat heeft het Lucernacollege te maken met de Gülenbeweging?

Wie is Fetullah Gülen?
In zijn leer maakt hij een duidelijk onderscheid tussen Islam als godsdienst en Islamisme als politieke ideologie. Hij pleit voor democratie, tolerantie en mensenrechten. Hij hecht hij een zeer groot belang aan onderwijs. Hij veroordeelt terrorisme, en deed dit al vóór 9/11. Hij pleit voor interculturele en interreligieuze dialoog.

Ontstaan als een moskee congregatie van gelovigen ontwikkelden zijn activiteiten en volgelingen zich tot een burgerbeweging (of wat wij het middenveld, de “civil society” noemen) met piëtistische wortels. In dit kader werden scholen, studententehuizen, tijdschriften, culturele centra opgericht. Zij zijn religieus geïnspireerd, dienstverlenend, niet politiek.

Het succes van Gülen en zijn beweging verontrustte de (kemalistische) legertop. Het leger ziet zich namelijk als de behoeder van de seculiere staat, zoals hij door Atatürk gecreëerd werd na de eerste wereldoorlog en is een te duchten politiek en economisch machtsblok. Samen met anderen werd Gülen in 1997 aangeklaagd omdat hij met zijn beweging zou getracht hebben het seculiere regime omver te gooien om een theocratische islamstaat te vestigen. Op dat ogenblik heerste grote onrust over de al dan niet seculiere toekomst van het land. Het proces was een krachtmeting tussen de kemalistische elite en het middenveld. In 2003 werd Gülen vrijgesproken, maar de beschuldiging van 1997 bleef hem en zijn beweging achtervolgen, en maakt dat zij ook nu nog omstreden is.

In 2008 werd Gülen uitgeroepen tot de Intellectueel van het jaar via de internetpeiling van de toonaangevende tijdschriften Prospect en Foreign Policy. Schrijft Prospect (2008): “Fetullah Gülen is the modern face of the Sufi Ottoman tradition. At home with globalization and PR, and fascinated by science, he also influences Turkish politics through links to the ruling AK party”.

Wat is de Gülenbeweging?
Een sociale beweging (met zelfstandige scholen, universiteiten, NGO’s, media- en uitgeversondernemingen), ontstaan in een staat die zeer wantrouwig stond tegenover de ontwikkeling van een maatschappelijk middenveld. De beweging kent geen hiërarchie (geen Guimardstraat, geen paus), en iedere instelling functioneert volledig autonoom. Zij legt zich toe op dienstverlening aan de gemeenschap vanuit een religieuze inspiratie. Zij staat openlijk en consistent kritisch ten opzichte van islamisme en legt de nadruk op rationaliteit en een open en onderzoekende geest, gekenmerkt door tolerantie en een diepe liefde voor de mensheid.
Onder de slogan “liever scholen dan moskeeën” richtte ze meer dan 500 seculiere privé-scholen en zes universiteiten op, verspreid over Turkije en een vijftigtal landen. Ze zijn te vergelijken met moderne Anglicaanse en Presbyteriaanse scholen, en kennen niet het expliciete religieuze karakter van onze katholieke of joodse scholen. De leerlingen volgen steevast een seculier programma. Niet alle leerkrachten zijn aanhangers van de Gülen-beweging.

En het Lucernacollege?
Het is een vrije niet-confessionele Nederlandstalige school, erkend en gesubsidieerd door de Vlaamse overheid. Zij hanteert de leerplannen van het gemeenschapsonderwijs. Zij heeft vestigingen in Gent, Antwerpen, Brussel en Genk, en telt een duizendtal leerlingen. Zij besteedt bijzonder veel aandacht aan taalonderwijs en ontwikkelt projecten om de integratie en de slaagkansen van hun leerlingen in het hoger onderwijs te bevorderen.
Geldschieters en directie zijn geïnspireerd door de Gülenbeweging, zonder dit expliciet te afficheren.
Sommigen vrezen dat de school het creationisme predikt. Dinsdagavond geraakte ik in gesprek met de lerares-biologie. Haar antwoord: “Volgend trimester staat de evolutieleer op het programma. Ik volg het leerplan van het gemeenschapsonderwijs”. En wat gebeurt in de islamles? Zegt de directeur:“In het gemeenschapsonderwijs heeft de directeur geen bevoegdheid over de godsdienstlessen”.

Om de Gülenbeweging te begrijpen moet je rekening houden met de interne discussies in Turkije: een seculiere islamstaat, die moeizaam de weg vindt naar een pluralistische democratie. Objectieve informatie over de Gülenbeweging is er genoeg. De doctoraten die nu gemaakt worden aan de KULeuven zullen onze kennis nog vergroten. Ikzelf heb niets gevonden dat mij verontrust. Als niet-gelovige deel ik uiteraard niet al de opvattingen van de Gülenbeweging. Maar ik respecteer hen, en wil met hen in dialoog treden, zoals ik dit ook doe met gelovigen van andere godsdiensten. Daar is toch niets mis mee?