Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Kanttekeningen bij discussie basisinkomen

Een Panorama-uitzending over basisinkomen heeft flink wat stof doen opwaaien. Het verbaast me daarbij hoe afwijzend zowel de traditionele arbeidersbeweging als orthodox marxistisch links op het concept van basisinkomen (BI) reageert.
dinsdag 30 december 2014
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Zeker, er is een voor veel kritiek vatbare neoliberale invulling van het concept, waartegenover de grootste scepsis past. Maar er is evenzeer een andere, vernieuwende, radicaal-linkse invulling van het BI mogelijk, en m.i. zelfs noodzakelijk. Die hangt samen met een fundamentele bezinning op de sociale zekerheid zoals ze historisch gegroeid is uit de industriële samenleving van de 19e en de 20e eeuw.

Dit stelsel is een enorme realisatie van de arbeidersbeweging (syndicaal én politiek), maar ook een product van de door kapitalistische productieverhoudingen beheerste samenleving van dit tijdvak. Daardoor heeft dit stelsel ook zijn beperkingen, die we in onze huidige tijd moeten durven onder ogen zien en trachten bij te sturen.  

De meest fundamentele beperking is wel deze: dat de sociale zekerheid door de historische context waarin ze ontstond en evolueerde, strikt arbeidsgebonden is en dus ook steeds afhankelijk gesteld wordt van arbeidsgerelateerde voorwaarden; de toegang tot de sociale zekerheid hangt steeds af van een terugkoppeling naar rendabele economische productiviteit binnen een traditionele arbeidsverhouding.

Misschien met uitzondering van de kinderbijslag (die in principe aan elk kind toekomt) en de gezondheidszorg (waar in principe iedereen recht op heeft, al is de praktijk vaak een ander paar mouwen) zijn tussenkomsten in de sociale zekerheid (bij ziekte, invaliditeit, werkloosheid, pensioen,...) steeds aan een beroepsactiviteit gerelateerd.

Zelfs het laatste vangnet, tussenkomst van het OCMW, is sedert de RMI-wet (overigens een creatie van een notoire PS-politica...) gekoppeld aan een actief aan te tonen "arbeidsbereidheid" ( activeringsplicht, activeringsdiscours).

Nochtans... Een fundamenteel mensenrecht - een menswaardig inkomen om menswaardig te kunnen leven - kan en mag in een welvaartsmaatschappij als de onze niet afhankelijk zijn van een verplichte bijdrage aan het sociaal-economisch proces, noch op één of andere manier daartoe teruggeleid of daarvan afgeleid worden.

Menswaardig kunnen leven is een fundamenteel, onvoorwaardelijk mensenrecht, dat niet afhankelijk kan gesteld worden van een arbeidsrelatie, een werkbereidheid of wat dan ook. Dat is het fundament. Bovenop dat fundament kan er, desgewenst, een stelsel uitgebouwd worden dat aanvullende rechten toekent op basis van arbeidsprestaties.

Daarbij is het van belang om die prestaties te waarderen en te evalueren volgens breed maatschappelijke maatstaven eerder dan eng-economische. Dit veronderstelt uiteraard een maatschappelijke omwenteling. Een omwenteling die ook het herdenken van de traditionele rol van "arbeid" (als bezoldigde economische productiefactor) impliceert. 

De discussie is verre van afgerond. Laten we ze fundamenteel voeren, en niet enkel vanuit een tactische benadering.  

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

16 reacties

  • door Piet De bisschop op dinsdag 30 december 2014

    Inderdaad, Jef, is dit thema interessante stof om verder over na te denken (ook in Hart-boven-Hard-kringen).

    Net als bijvoorbeeld het voorstel van Femma voor een voltijdse 30-uren-week (waar is de tijd dat LBC-CNE zich overladen wist met de banbliksems van politiek én sociale partners met hun 35-uren-werkweek ?) is het zinvol fundamenteler na te denken over samenlevingsvisie en solidaire verdeling.

    Dat is uiteraard ook het geval voor een ander item waar tegenwoordig veel over te doen is: welke schouders dragen welke lasten ? 'Daar is nu in besparingstijd geen geld voor' of 'dat kan alleen maar Europees/internationaal geregeld worden' mogen bij dit alles niet gebruikt worden als uitvlucht om het onder de tafel te vegen.

  • door Geert Puype op dinsdag 30 december 2014

    Ik ben het volledig oneens met de idee dat het een fundamenteel mensenrecht zou zijn om recht te hebben op een basisinkomen zonder werkbereidheid of bereidheid om zich maatschappelijk in te zetten. Wie daartoe in staat is, moet zich op een of andere manier inzetten voor onze maatschappij. Wie dat niet wil, stelt zich m.i. buiten onze maatschappij. Waar zal men trouwens de middelen halen voor dat basisinkomen als er niemand wil voor werken ?

    • door Eddy van Thielen op dinsdag 30 december 2014

      Een onvoorwaardelijk basisinkomen zal er absoluut niet voor zorgen dat meer mensen niet meer willen werken, maar wel het tegendeel. Dat hebben verschillende testprojecten al bewezen. Met een onvoorwaardelijk basisinkomen hebben mensen meer bewegingsvrijheid om b.v. iets te ondernemen, inventief te zijn, nieuwe technologieën te ontwikkelen enz. Ook de invulling van de klassieke jobs kunnen dan anders verlopen, en kunnen beter verdeeld worden. Werkloosheid bestaat dan niet meer, en leeflonen, ziekte en invaliditeit, pensioenen of andere uitkeringen komen te vervallen. Wie dus echt niet (meer) mee kan, hoeft dus niet meer in armoede te vervallen. De koopkracht, en daarmee de economie blijft op pijl, en Iedereen wint erbij, dus wat is het probleem ? Mensen die echt niet meewillen, en liever lui zijn, zijn wel erg dun gezaaid hoor, en die zijn er nu ook, en kosten ons nu ook geld, dus dat kan het probleem niet zijn. Het licht in de ogen van anderen niet gunnen kan echter wel een probleem zijn...

    • door jef vermaere op woensdag 31 december 2014

      dat is een fundamentele ethische kwestie. Hebben ook "asocialen" sociale rechten? En hoe ver gaan die? Men moet dat ook zien binnen een maatschappelijke context: in een hoogontwikkelde welvaartsmaatschappij stelt deze vraag zich anders dan in een primitieve samenleving met extreme schaarste. In onze hedendaagse westerse welvaartsmaatschappij wordt vrij algemeen aanvaard dat iedereen recht heeft op een behoorlijk bestaan, zonder extreme ontbering. De idee van een veralgemeend individueel basisinkomen is daar een concretisering van. Het risico dat de groep mensen die zich zonder enige wederdienst aan de samenleving daarin zal nestelen zo groot zal worden dat het voortbestaan van de samenleving erdoor bedreigd wordt, is quasi onbestaande. Sociale controle, maatschappelijk werk, de behoefte van het individu zelf om zich ergens nuttig te maken dragen ertoe bij dat die groep zal beperkt blijven. En anderzijds zal een BI veel mensen bevrijden van een op economische dwang gesteunde werkdruk, en hen zo de ruimte geven om zich maatschappelijk te ontplooien. Weinigen zullen zich een leven lang bewust buiten de samenleving opstellen; velen, daarentegen, zullen er herbronning in vinden die hen toestaat meer zin te geven aan hun leven en het samenleven met anderen.

  • door vinco op woensdag 31 december 2014

    Ik volg niet. sociale zekerheid was van in den beginne een solidair verzekeringsprincipe. Ik werk, dus draag bij, dus heb recht op. Dit was betaalbaar voor de staat, zijnde de belastingbetaler. Nu stelt de huidige regering de solidaire verzekering in vraag wegens te duur en plots kan iedereen wel een basisinkomen krijgen dat mijn wedde overstijgt? Waarom heb ik 23 jaar mijn ballen afgedraaid? Ik geloof dit niet als zijnde goed voor het volk. Dit is een rechts idee komende van Vivant/VLD en dus per definitie slecht voor ons. Geen indexering op het basisinkomen en dankzij nieuwe monopolies duurdere prijzen zodat we globaal verarmen. Let op mijn woorden!

  • door Sven AERTS op woensdag 31 december 2014

    Is er nu nergens een link naar een wikipedia artikel of nog beter een open community project waar de stand van zaken uitgelegd staat, rekenmodel, scenario's en gegevens?

  • door Piet De Pauw op woensdag 31 december 2014

    Ik reageer op de stelling (want zo is het) van de auteur: "Menswaardig kunnen leven is een fundamenteel, onvoorwaardelijk mensenrecht, dat niet afhankelijk kan gesteld worden van een arbeidsrelatie, een werkbereidheid of wat dan ook. Dat is het fundament." Dit is de wereld op zijn kop zetten. Elke link met de realiteit ontbreekt bij deze stelling. Wat is het fundament? Het is zeer eenvoudig. Een mens heeft alleen zijn eigen lichaam, leven en de producten die deze door de inzet van zijn/haar arbeid heeft ontwikkeld. Slechts door de inzet van zijn/haar arbeid kan een mens zaken maken die voorzien in zijn/haar basisbehoeften. Voedsel, kledij, een woning, een bed om in te slapen, onderwijs,... komen er pas als iemand zijn/haar arbeid spendeert om te zorgen dat dit er komt. Het valt niet uit de lucht. Vanuit het niets poneren dat elke mens zomaar recht heeft op wat iemand anders produceert dankzij inzet van arbeid deze persoon, komt neer op diefstal en ontneemt deze persoon elke motivatie tot het genereren van Voedsel, kledij, een woning, een bed om in te slapen, onderwijs,... . Natuurlijk zijn er mensen die omwille van fysische of geestelijke beperkingen niet in staat zijn om zelf te voorzien in wat ik zou noemen, een basisinkomen. Een samenleving die meeleeft met die mensen, zal zorgen dat ook het inkomen van deze mensen kan worden aangevuld door bijdragen van de meer productieven in deze gemeenschap. Deze solidariteit is noodzakelijkerwijze beperkt (omwille van de beperktheid van de middelen, en het feit dat deze middelen slechts door vrijwillige arbeid kunnen ontstaan). Elke lokale gemeenschap dient in te staan voor haar eigen behoeftigen. Dit volgens de zegswijze: als iedereen voor zijn eigen deur veegt dan is heel de straat schoon. Misbruiken (sociale fraude) zijn in een dergelijk systeem zo goed als uitgesloten, omdat iedereen iedereen kent. Gemeenschappen die onvoldoende barmhartigheid tonen tov de behoeftigen, worden gemakkelijk aan de kaak gesteld in de pers. Hier is een rol voor de pers weggelegd.

    • door ria aerts op woensdag 31 december 2014

      Er zijn er nochtans toch die zich de arbeid en inzet van talloze mensen gratis toe-eigenen. Ze worden meestal bewonderd, krijgen standbeelden en hebben een voorliefde voor Kaaimaneilanden. Als men dit aanvaardt dan is een klein basisinkomen voor een asociale, werkschuwe proleet toch niet zo erg. Of wel soms?

  • door Carlos Pauwels op woensdag 31 december 2014

    Eerst eens wat cijfermateriaal. Eerste voorwaarde is dat iedereen die werkt, ook blijft werken. Er is geen pensioen meer, geen zieteverzekering, geen werkloosheidsuitkeringen. Ik baseer mij op gegevens van iemand die zich de moeite getroost heeft om een en ander uit te rekenen. Een basisinkomen van 1.500 euro/maand is niet haalbaar. Een basisinkomen voor iedereen boven 18 jaar van 1.000 euro/maand is dat wel. En kinderen onder de 18 jaar krijgen 200 euro/maand. Dat kost 110 miljard euro. Volgens gegevens van de nationale bank wordt er 99,4 miljard euro uitgespaard door het niet moeten utbetalen van pensioenen, werkloosheidsuitkering en ziekteverzekering.Via het minder moeten uitbetalen aan ambtenaren om dat allemaal te beheren wordt er nog eens 25.5 miljard euro uitgespaard. Samen is dat 124,9 miljard euro. 124,9 miljard euro min 110 miljard euro is 14,9 euro die over blijft voor het basisinkomen. Dat geeft zelfs nog de mogelijkheid om aan de gepensioneerden nog eens 650 euro er bovenop te geven (maar dat maakt geen deel uit van het basisinkomen zoals bedoeld). Tot daar: het kan. Maar.... sommigen gaan niet meer officieel werken, wel in 't zwart. Ze hebben een grote flexibiliteit, ze werken wanneer ze willen en waar ze willen. Die betalen dus ook geen belastingen en dragen dus niets bij aan het systeem. Wie droomt daar niet van? Wat gaat men doen met de gepensioneerde (emeritaat) magistraten, professoren, hogere officieren e.d.m.? Die gaan lachen met hun 1.000 euro. Wat gaat men doen met veel andere gepensioneerden, 2 regenten bv. met een gezamenlijk pensioen van +/- 5.000 euro? Ook die gaan lachen. En die zijn wat oud om bij te verdienen. Mensen met een pensioentje van minder dan 1.000 euro zouden er een goed gevoel aan overhouden. Hoe zit dat met de loopbaan als werkende? Blijft dat hetzelfde? Wat met de lastige en laag betaalde beroepen? Gaat het huisvuil bv. nog opgehaald worden? Volgens de redenering van de persoon die dit uitgewerkt heeft gaan politici dat nooit slikken. Dat maakt de burger veel te onafhankelijk van de politiek. Nu kunnen die via allerlei uitkeringen cadeautjes uitdelen en hun postje vrijwaren. Weet u wie ook tegen is en het niet uitvoerbaar vindt? U raadt het nooit: professor Paul De Grauwe. En als u mijn mening, die er uiteindelijk niet toe doet, wil weten: ik ben vierkant tegen.

  • door Jan Hertogen op woensdag 31 december 2014

    Voor een heldere inschatting van de kostprijs van een Universeel BasisInkomen en de 'besparingen' op uitgaven, zie de interessante analyse van Andreas Tirez op z'n blog: http://www.economieblog.be/wordpress/kostprijs-universeel-basisinkomen-belgie/

    Jan Hertogen

    • door Carlos Pauwels op woensdag 31 december 2014

      Die heldere inschatting waarover u het hebt is nogal troebel. Zo heeft de auteur het over een "verondersteld equivalent" van de FOD financiën dat overbodig zou zijn. Dat is er naar slaan met uw muts. Diegene waarover ik het heb in mijn commentaar zal het ook wel niet berekend hebben tot op de centiem en tot op de ambtenaar. Het blijft dus gissen. Maar beiden geven wel een idee wat er zoal nodig is. Dat men zich de moeite bespaard om het nauwgezet uit te rekenen. Het is een utopie en wel om verschillende redenen: politiek, financieel en draagkracht bij de bevolking.

  • door Roland Horvath op woensdag 31 december 2014

    1/ Binnen 50 jaar kan wereldwijd de helft van de actieve bevolking blijvend werkloos zijn door automatisering. Dus moet het werk verdeeld worden. Maar we moeten ook eens eindelijk uit die onvolwassen en leugenachtige propaganda raken dat er tekort is, er is overvloed. En door de automatisering mogen en moeten we een stabiele en onvoorwaardelijke inkomsten verdeling hebben althans voor de basisbehoeften. Een Onvoorwaardelijk Basis Inkomen OBI voor iedereen. Voor de koning, voor miljardairs, gevangenen, asocialen.

    2/ Door de neoliberalisme van het grootkapitaal, van de Grote Multinationale Ondernemingen GMO evolueert de maatschappij meer en meer naar een slaven maatschappij. Er zijn in de VS 1 dollar jobs en in Duitsland 1,5 euro jobs voor zeer veel werknemers, werkende armen. Dat zijn geen uitzonderingen en hun arbeidsvoorwaarden beïnvloeden alle andere arbeidsvoorwaarden in de maatschappij. Een OBI is daarvoor een tegengif. Het maakt iedereen eigenaar/ bezitter, niet van een stukje vastgoed, maar van een vast inkomen. Dat is een tegengif voor de uitwassen van de private eigendom: Het grootste deel van de aarde de eigendom van een kleine minderheid.

    3/ De financiering van een OBI geeft aanleiding tot tegengestelde meningen. De invoering van een OBI echter moet in stappen gebeuren, het mag klein beginnen bijvoorbeeld met een paar honderd euro. Gaandeweg ziet men de resultaten en ziet men de inkomsten, pensioenen, uitkeringen, kindergeld, lonen die geheel of gedeeltelijk kunnen vervangen worden door een OBI. Kunnen dienen om het OBI te financieren. En dan zien we wel hoe ver we komen. Het is wel een vereiste, de bedoeling dat men met een OBI de basisbehoeften kan betalen. Drie bedragen volgens de leeftijd lijkt redelijk: Tot 18 jaar, 18 tot 65 en ten derde 65+. Overigens Zwitserland houdt in 2026 een referendum over een OBI en daar denkt men aan een OBI van 2030 euro per persoon per maand. Voor België lijkt een OBI van 1500 euro haalbaar, dat stemt overeen met ongeveer de helft van het Belgische BBP.

  • door Carlos Pauwels op donderdag 1 januari 2015

    Wie ik nog vergeten ben in mijn commentaar is die CEO van een bank of een ander groot bedrijf. Het kan niet anders of die springt een gat in de lucht als hij via het basisinkomen boven zijn enkele honderduizenden euro's inkomen nog eens 1500 (1000) euro's/maand er bovenop krijgt. Dan kan hij na zijn partijtje golf een glaasje meer drinken in dat drie sterren restaurant en eindelijk een betere fooi geven. Bij mijn weten is Vivant de eerste geweest die met dat lumineus idee is naar buiten gekomen. Zij zijn daar ook naar verdienste voor beloond door de kiezer. Begraaf dat plan zo vlug mogelijk en haal het binnen 20 jaar misschien nog eens van onder de zoden zoals nu gebeurd is. Daarna kan men het dan nog eens, hopelijk voor de laatste keer, begraven.

    • door JohanGroenroot op donderdag 1 januari 2015

      Begin 19de eeuw was er reeds het 'speenlandhamsysteem', een van de eerste systemen van sociale zekerheid dat verdacht veel op een basisinkomen leek.De lokale elite en moralistische dominees zoals Thomas Maltus en Joseph Townsend die het allemaal maar niets vonden hebben het 'royal commision report' vervalst waardoor het project ten grave werd gedragen. Ze konden het niet verkroppen dat de gewone man door het speenlandsysteem echt vrij en onafhankelijk werd. Net zoals er nu nog partijen zijn die omwille van puur moralistische, paternalistische neigingen het OBI niet genegen zijn.

      • door Eddy van Thielen op donderdag 1 januari 2015

        Inderdaad, zoals ik hierboven al schreef, "Het licht in de ogen van anderen niet gunnen kan echter wel een probleem zijn"... Eigenlijk het enigste, en het grootste probleem, want een onvoorwaardelijk basisinkomen (OBI) van 1500 €./maand blijkt wel perfect haalbaar, en is zelfs een must, want met 1000 €. werkt het systeem niet. Maar men moet wel alles wat dan komt te vervallen in rekening brengen. Want dat OBI geldt ook voor ministers, waarvan er in ons land maar een negen zullen overblijven in een unitaire Belgische regering, en zelfs voor de rijken. Verder gaat het OBI er absoluut niet voor zorgen dat er meer luiaards gaan zijn, en wel integendeel. Het OBI geeft de mensen de gelegenheid creatiever om te gaan met hun werk, te ondernemen, en inventiever te zijn, zonder teveel kopzorgen om in de armoede te verzeilen. En de jobs waar nu ze nu op neerkijken, zullen anders en beter ingevuld worden, en zullen met meerderen worden gedaan, zodat er geen werkloosheid meer is. Dus dat argument dat we door een OBI niemand meer gaan vinden om te poetsen, om het huisvuil op te halen, fabriekswerk te doen enz., gaat ook al niet meer op, en de werkgevers krijgen hun flexibiliteit waar ze zolang over zagen. Dan vraag ik mij af, waarop wachten wij nog ? Het OBI zal nodig zijn, als we de volgende decennia willen overleven, en de economie in stand willen houden. En daar is echt geen alternatief voor mijnheer De Wever...

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties