Noam Chomsky over de contouren van de wereldorde en xenofobie

Amsterdam — Zondag 13 maart gaf Noam Chomsky een lezing in de Westerkerk over de contouren van de wereldorde, georganiseerd door Chomsky in Nederland. Hij sprak over dominantie, stabiliteit en veiligheid in een veranderende wereld die leidden tot de opkomst van xenofobie in het Westen.

Inhoud:

• Mijn nieuwe vaderland, Ramsey Nasr
• Contouren van de Wereldorde:
  Dominantie, stabiliteit en veiligheid in een veranderende wereld en de opkomst van xenofobie in het Westen
• Q&A
  - Over een interventie in Libië
  - Over een tweestatenoplossing voor Israël en Palestina
  - Over de benadering van de opstanden in het Midden-Oosten vanuit anarchistisch perspectief
  - Wat kunnen we doen tegen rechts populisme en xenofobie?
• Externe linken

Mijn nieuwe vaderland, Ramsey Nasr

Voor Chomsky zijn lezing aanving, bracht Nederlands Dichter des Vaderlands en voormalig Antwerps Stadsdichter Ramsey Nasr het gedicht "Mijn nieuwe vaderland". Hij schreef het naar aanleiding van de installatie van het nieuwe Nederlandse kabinet.

In het gedicht wordt de gedoogsteun van de PVV, Geert Wilders en de xenofobie waar deze partij voor staat grondig op de korrel genomen.

Mijn nieuwe vaderland

Wie neerlands bloed in d’aders vloeit
   van vreemde smetten vrij
wiens hart voor volk en orde gloeit
   verhef uw zang als wij.
Vandaag zien wij weer één van zin
   de vlaggen afgestoft.
Vandaag zet ik mijn feestlied in
   voor vaderland en schoft.

Ik eer de leiders van mijn land.
   Hun vlekkeloos parcours
leert mij wat macht vóór al verlangt:
   ’t geweten van een hoer.
Ik eer mijn leiders hemelhoog
   en ’t hoogst zit een fascist
die u en mij zolang gedoogt –
   zolang als hij beslist.

Beschermt gij, leiders, onze grond
   waar vreemde adem gaat
gij die zo rein zijt, kerngezond
   en zuiver op de graat.
Wij smeken om een harde hand
   in aangewreven haat.
Behoud voor 't lieve vaderland
   de blanke natiestaat.

Braakt uit, gij vrienden, vrij van zin
   uw krop, uw kreet, uw gal.
Niets is taboe en niets te min
   uw bagger minst van al.
Verneder dus wat u niet zint
   sla stuk wat niet bevalt
laat zien hoe u dit land bemint
   omhels het op zijn smalst.

Hoe klopt ons hart, hoe zwelt ons bloed
   bij 't rijzen van dees’ toon.
Klonk ooit een zuiverder gemoed
   een leger hart zo schoon?
Waar hoorde men die koekoekszang
   voor volk en vaderland?
Dat was toen in het landsbelang
   een heel volk werd verbrand.

Dood nu wat afwijkt van uw bloed
   en van uw onderbuik.
Bewaar het niet, verdelg het goed
   zodat dit land ontluikt.
Wie hier nog onze mildheid zoekt:
   los op in brandend veen.
Waar elk verschil werd opgedoekt
   zijn staat en burger één.

Wie neerlands bloed in d’aders vloeit
   van vreemde smetten vrij
die fabel staat weer eens in bloei
   in dwazen zoals wij.
Veel liever word ik door een volk
   van hunnen aangerand
dan mee te gaan in deze kolk
   van schoft en vaderland.

– Ramsey Nasr –

Contouren van de Wereldorde:
Dominantie, stabiliteit en veiligheid in een veranderende wereld en de opkomst van xenofobie in het Westen

Wanneer we beslisten over de titel van deze lezing, konden weinigen raden hoe passend deze zou blijken te zijn wanneer de tijd ervoor daar was. Hoe dramatisch de wereld aan het veranderen zou zijn, en hoe ver reikend de gevolgen zouden zijn voor de binnenlandse en de wereldorde.

De democratische opstanden in de Arabische wereld zijn een spectaculair vertoon van moed, toewijding en betrokkenheid van volkskrachten die toevallig samenvallen met de opmerkelijke opstand van tienduizenden ter ondersteuning van de arbeiders en democratie in Madison Winsconsin en andere Amerikaanse steden. Een vermeldenswaardig voorval vond plaats op 20 februari toen Kamal Abbas een bericht stuurde vanaf het Tahrirplein naar de arbeiders in Winsconsin in de naam van de Eyptische arbeidsorganisaties. "Wij staan aan jullie zijde, zoals jullie met ons stonden." Abbas is een leider in de jarenlange strijd van Egyptische arbeiders voor basisrechten. De opstand van 25 januari kwam niet uit het niets. Er is een belangrijke achtergrond, die het waard is om over na te denken. Zoals jullie zullen weten werd de opstand van 25 januari in gang gezet door een kleine groep jongeren bedreven in het gebruik van technologie, die zichzelf de 6 Aprilbeweging noemen. De reden voor deze naam is dat op 6 april 2008 er een grote vakbondsactie voorbereid werd tegen een van de grootste Egyptische industriële complexen, de Mahalla textielfabriek. Een staking voor beter loon, betere werkcondities etc. en er zouden grote solidariteitsacties plaatsvinden. Dit werd allemaal meteen de kop ingedrukt door de dictatuur. Dit kreeg geen weerklank in het Westen, maar dit is men in Egypte niet vergeten. Dat is dus de 6 Aprildemonstratie. De 6 April-non-demonstratie. Vandaar de naam van de beweging die de revolte van 25 januari startte met haar opmerkelijke gevolgen. Abbas' boodschap van solidariteit roept het traditioneel streven van de arbeidersbeweging wereldwijd op: solidariteit tussen de arbeiders van de wereld, en de bevolking in het algemeen.

Hoe gebrekkig ook hun staat van dienst, arbeidersbewegingen bevinden zich vaak in de voorhoede van volksstrijden voor basisrechten en democratie. Op het Tahrirplein, in de straten van Madison, en op vele andere plaatsen reiken de volksstrijden die plaatsvinden rechtstreeks naar de vooruitzichten op een authentieke democratie. Sociaal-politieke systemen waarin mensen vrij zijn en gelijkwaardige deelnemers die de instellingen waarin ze werken en leven controleren. In tegenstelling tot de standaard democratische theorie die inhoud dat de mensen toeschouwers moeten zijn en geen deelnemers. "Laat de belangrijke zaken over aan anderen."

Op dit moment kruisen de trajecten in Caïro en Madison maar gaan ze in de tegenovergestelde richting. In Caïro naar het verwerven van basisrechten die ontzegd worden door de door de VS en Groot-Brittannië gesteunde dictaturen, in Madison naar het verdedigen van rechten die verworven waren  tijdens lange en harde strijd en die momenteel ernstig onder vuur worden genomen. Elk zijn een microkosmos van tendensen in een mondiale samenleving, die een verschillende koers volgen. In feite is het recht op collectief onderhandelen geëlimineerd door de gouverneur en de wetgevende macht in Madison. Er zijn zeker verstrekkende gevolgen van wat plaatsvindt, zowel in het in verval zijnde industriële hart van het rijkste en machtigste land in de geschiedenis van de mensheid, als in wat president Eisenhower "het strategisch belangrijkste gebied ter wereld" noemde. "Een kolossale bron van strategische macht" en "waarschijnlijk 's werelds kostbaarste economische prijs op het gebied van buitenlandse investeringen" in de woorden van het ministerie van Buitenlandse Zaken van de jaren veertig. Een prijs die de VS voor zichzelf en zijn bondgenoten wou houden in de Nieuwe Wereldorde die zich toentertijd aan het ontplooien was.

Ondanks alle veranderingen sindsdien is er alle reden om te veronderstellen dat de huidige beleidsmakers in principe het oordeel van Roosevelts invloedrijke adviseur A.A. Berle aanhangen, dat de controle over de unieke energiebronnen van het Midden-Oosten "substantiële controle over de wereld" meebrengen. En overeenkomstig, dat verlies van deze controle  het project van werelddominantie, dat duidelijk werd uitgeschreven tijdens WOII, en dat werd aangehouden in het aanschijn van de grote veranderingen in de wereldorde sindsdien zou bedreigen. En dat is vandaag springlevend. Je kan er op vertrouwen dat in de belangrijkste planningscentra van de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en andere landen met aspiraties inzake een globaal bereik, ze zeer bezorgd zijn over het feit dat verlies van de controle over de energiereserves van het Midden-Oosten het vooruitzicht van werelddominantie ondermijnen en als dusdanig zullen handelen. Het zal je al opgevallen zijn dat hoe dichter de demonstraties komen bij door de VS of Groot-Brittannië gedomineerde olieproductiecentra hoe minder goed de vooruitzichten zijn voor demonstraties. Gisteren in Saudi-Arabië en Koeweit, belangrijke centra, werden de demonstraties de kop ingedrukt nog voor ze konden aanvangen. Dan geven zij lessen aan China, in Riyad daagde er niemand op. Ze waren bang gemaakt en geen commentaar hierover van het Westen. Ik heb er de Amerikaanse kranten vanmorgen op nageslagen. Als dit in Iran was gebeurd had je koeien van krantenkoppen gezien, daar ben ik van overtuigd. Maar er staat teveel op het spel wanneer je te dicht bij de machtscentra komt. Meer bepaald, president Obama heeft zijn retoriek veranderd, de officiële retoriek in verband met democratische opstanden wanneer ze belangrijke gebieden naderen. In feite steunden hij en andere Westerse leiders de opstanden niet. De enige politieke leider die de opstanden onmiddellijk sterk steunde was premier Erdogan van Turkije, die de meest gerespecteerde leider in de regio is. De andere wachtten en toen het duidelijk was dat ze hun favoriete dictators niet meer konden aanhouden, volgden ze de geijkte strategie: ze stuurde hen de weide in en trachtten het regime te behouden. Ze gebruikten woorden als regimewissel op het einde, maar als de opstanden Bahrein, Saudi-Arabië en Koeweit naderen verandert de terminologie officieel in regimewijziging: dus misschien een kleine aanpassing in het regime, maar geen verandering van regime. Zoals ik al zei in Saudi-Arabië en Koeweit kan er niets gebeuren omdat er een te grote politieaanwezigheid is.

Bahrein is zeer belangrijk omwille van twee redenen. De eerste is omdat het de Vijfde Vloot van de VS huisvest, een belangrijke militaire macht in de regio, De andere die nog belangrijker is: Bahrein is een soennitische dictatuur maar heeft een overwegend sjiitische bevolking en het ligt aan de overkant van de straat van Saudi-Arabië, Oost-Saudi-Arabië dat overwegend sjiitisch is en waar zich het meeste olie bevind. Er heeft zich daar een kleine toevalligheid voorgedaan in de geschiedenis en geografie waardoor het grootste deel van 's werelds energiereserves zich in het noorden van de Perzische Golf, die regio, bevinden die overweldigend sjiitisch is. En er is enorme bezorgdheid in de planningscentra dat er uiteindelijk een soort van sjiitische alliantie, onafhankelijk van het Westen zou kunnen ontstaan, die het merendeel van 's werelds olievoorraad controleert. Daarom worden demonstraties in Bahrein als zeer gevoelig beschouwd. Geen roep om regimewisselingen daar. Zeker niet in Bahrein of Saudi-Arabië.

Van in het begin van de oorlog in 1939, anticipeerde Washington dat het zou eindigen in een positie met overweldigende macht. Hooggeplaatste functionarissen van het ministerie van Buitenlandse Zaken en specialisten inzake buitenlands beleid ontmoetten elkaar doorheen de oorlogsjaren om de plannen uit te teken voor de wereld na de oorlog. Ze bakende een "Grand Area" af die door de VS gedomineerd zou worden na de wereldoorlog, die bevatte minimaal het hele Westelijk halfrond, het hele Verre Oosten en het voormalige Britse Imperium, dat de VS zou overnemen, met haar energiereserves in het Midden-Oosten. De Britten waren hier niet blij om, er was eigenlijk een mini-oorlog aan de gang tijdens WOII tussen de VS en Groot-Brittannië over wie Saudi-Arabië zou controleren, het kroonjuweel. Uiteraard won de VS dit conflict. President Roosevelt verklaarde dat Saudi-Arabië "wan vitaal belang was voor de verdediging van de democratie en vrijheid," dat hem toestond om de Britten opzij te schuiven en ervoor te zorgen dat de juiste mensen de leiding kregen over het land. Het Brits ministerie van Buitenlandse Zaken erkende dat het beste waar ze van af toen op konden hopen was dat ze "juniorpartners zouden worden van de Meester." En zo is het tot op heden gebleven, dat is wat men technisch een speciale relatie noemt. Dat was het plan voor na WOII. Er werd vanuit gegaan dat Duitsland een belangrijke Europese macht zou blijven. Maar toen Rusland de nazitroepen begon te verpletteren in Stalingrad, werd de opzet van deze "Grand Area" uitgebreid met zoveel mogelijk van Eurazië, op zijn minst de economische kern hiervan in West-Europa. Binnen dit "Grand Area" zou de VS "onbetwiste macht", met "militaire en economische suprematie", handhaven, terwijl het de "beperking van de uitoefening van soevereiniteit" van de staten die zouden kunnen interfereren met haar globale plannen zou waarborgen. Deze zorgvuldige plannen uit de oorlogsjaren werden al gauw tot uitvoering gebracht.

Er werd steeds rekening mee gehouden dat Europa er voor zou kiezen een onafhankelijke koers te varen. De NAVO was gedeeltelijk bedoeld om deze dreiging tegen te gaan. Van zodra diens officiële bestaansreden verdween in 1989, breidde de organisatie zich uit naar het Oosten. In strijd met de mondelinge toezeggingen die aan Gorbatsjov waren gedaan. Sindsdien is het een door de VS geleide interventiemacht geworden met een zeer breed werkingsgebied. Dit werd omschreven door NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, die een NAVO-conferentie erover informeerde dat "NAVO-troepen pijpleidingen moeten bewaken die olie en gas transporteren naar het Westen." Meer in het algemeen het beschermen van zeeroutes die gebruikt worden door tankers en andere "cruciale infrastructuren" van het energiesysteem.

Grand Area-doctrines staan uitdrukkelijk militaire interventies naar eigen goeddunken toe. Dit besluit werd het duidelijkst verwoord door de Clintonadministratie. Die verklaarde dat de VS het recht heeft militair geweld te gebruiken om "onbelemmerde toegang tot de belangrijkste markten, energievoorraden en strategische hulpbronnen" te verzekeren, en grote troepenmachten "voorwaarts ontplooid" te houden in Europa en Azië "om de publieke opinie over ons vorm te geven" en "de gebeurtenissen vorm te geven die ons levensonderhoud en onze veiligheid zullen beïnvloeden."

Dezelfde principes gelden voor de invasie van Irak. Toen het duidelijk werd dat de VS er niet in slaagde zijn wil op te leggen in Irak, kon het eigenlijk doel van de invasie niet langer verborgen worden achter mooie retoriek. In november 2007 gaf het Witte Huis een Principeverklaring uit met de eis VS-troepen voor onbepaalde tijd in Irak te houden en Irak te binden aan bevoordeelde Amerikaanse investeerders. Twee maanden later informeerde president Bush het Amerikaans congres dat hij elke wetgeving zou verwerpen die de permanente stationering van VS-strijdkrachten in Irak zou beperken of "de controle van de VS over Iraks olievoorraden." Eisen waar de VS kort daarna op moest terugkomen in het licht van Iraakse weerstand.

In Tunesië en Egypte hebben de volksopstanden indrukwekkende overwinningen geboekt, maar zoals Carnegie Endowment enkele dagen geleden rapporteerde, terwijl de namen veranderen, blijven de regimes aan. "Een verandering in de heersende elites en het systeem van besturen is nog steeds een ver verwijderd doel." Het rapport behandeld de interne belemmeringen voor democratie, maar negeert de externe, die zoals altijd belangrijk zijn.

De VS en zijn Westerse bondgenoten zullen zeker alles doen wat ze kunnen om authentieke democratie in de Arabische wereld te voorkomen. Om het waarom hiervan te begrijpen, is het voldoende om studies over de Arabische publieke opinie in te kijken die uitgevoerd worden door Amerikaanse enquêtebureaus. Hoewel er nauwelijks over bericht wordt, zijn ze zeker bekend bij plannenmakers. Ze onthullen dat met een overgrote meerderheid Arabieren de VS en Israël beschouwen als de grootste dreigingen waarmee ze geconfronteerd worden. De VS wordt als dusdanig beschouwd door negentig procent van de Egyptenaren. In de regio in zijn geheel door driekwart van de mensen. Sommigen beschouwen Iran als een dreiging: tien procent. De oppositie tegen het VS-beleid is zo sterk dat de meerderheid gelooft dat de veiligheid zou verbeteren indien Iran over nucleaire wapens zou beschikken. In Egypte is dat tachtig procent. Andere cijfers zijn vergelijkbaar. Indien de publieke opinie het beleid zou beïnvloeden, zou de VS niet enkel de regio niet controleren, maar zou het er zelfs uit verbannen worden, samen met zijn bondgenoten – het fundamenteel principe van werelddominantie ondermijnend.

Steun voor democratie is het terrein van ideologen en propagandisten. In de echte wereld is de afkeer van de elite voor democratie de norm. Het bewijs is overweldigend dat democratie maar in zoverre wordt gesteund als dat ze bijdraagt aan sociale en economische doelstellingen. Een conclusie die met tegenzin toegegeven wordt door de ernstigere geleerden.

De elitaire minachting voor democratie werd dramatisch geopenbaard in de reactie op de WikiLeaks onthullingen. Deze die het meeste aandacht kregen, met euforische commentaren, waren telexen die rapporteerden dat Arabieren de VS steunden in hun houding tegenover Iran. De referenties kwamen van de zittende dictators. De opvatting van de publieke opinie werd niet vermeld. Het leidend principe werd duidelijk verwoord door Carnegie Endowments Midden-Oostenspecialist Marwan Muasher, een voormalig hooggeplaatste uit de Jordaanse regering: "er is niets mis, alles is onder controle." In het kort, als de dictators ons steunen, wat doet de rest er dan toe?

De Muasherdoctrine is rationeel en venerabel. Om maar één geval op te noemen dat vandaag zeer relevant is, tijdens interne discussies in 1958, drukte president Eisenhower zijn bezorgdheid uit over "de haatcampagne" tegen ons in de Arabische wereld. Niet door de overheden, maar door de bevolking. De Nationale Veiligheidsraad verklaarde dat in de Arabische wereld de perceptie bestaat dat de VS dictaturen ondersteunt en democratiseringsprocessen afblokt om de controle over de hulpbronnen in de regio te verzekeren. Bovendien is die perceptie in principe accuraat, concludeerde de Nationale Veiligheidsraad, en dat is wat we horen te doen, vertrouwen op de Muasherdoctrine. Studies uitgevoerd door het Pentagon na 9/11 bevestigen dat hetzelfde vandaag ook opgaat.

Het is normaal dat overwinnaars de geschiedenis naar de prullenbak verwijzen, en dat slachtoffers haar ernstig nemen. Misschien zijn enkele beknopte opmerkingen over deze belangrijke kwestie nuttig. Vandaag is het niet de eerste maal dat Egypte en de VS zich geconfronteerd weten met gelijkaardige problemen en zich in tegengestelde richting bewegen. Dat was ook zo in het begin van de negentiende eeuw.

Economisch-geschiedkundigen hebben geargumenteerd dat Egypte toen goedgeplaatst was om een snelle economische ontwikkeling door te maken, tezelfdertijd als de VS. Beide naties hadden een rijke landbouw, met katoen – de olie van de vroege industriële revolutie. Echter, in tegenstelling tot Egypte, moest de VS zijn katoenproductie en arbeidsleger ontwikkelen aan de hand van veroveringen, uitroeiing en slavernij. Met de gevolgen die nu duidelijk zijn in de reservaten voor de overlevenden en de gevangenissen die zich zeer snel uitbreidden sinds de tijd van Reagan, om de overbodige bevolking, achtergelaten door de de-industrialisering te huisvesten. Éen fundamenteel verschil was dat de VS zijn onafhankelijkheid had verworven. Daarom was het land vrij om de voorschriften van de economische theorie te negeren, opgesteld door Adam Smith in termen zoals deze die vandaag de dag aan zich ontwikkelende samenlevingen worden gepredikt. Smith drong er bij de bevrijdde koloniën op aan primaire producten te produceren voor de export, superieure producten van Britse makelij te importeren, en zeker niet cruciale goederen, in het bijzonder katoen, te monopoliseren. Elke andere weg "zou de verdere toename in waarde van hun jaarlijkse productie doen vertragen in plaats van versnellen, en zou de voortgang van hun land naar echte rijkdom en grootsheid eerder belemmeren dan bevorderen," zo waarschuwde hij. Hun onafhankelijkheid verworven, waren de koloniën echter vrij om zijn advies te negeren en Engelands koers van staatsgeleide ontwikkeling te volgen, met hoge tarieven om de industrie te beschermen tegen Britse export, eerst textiel, later staal en andere, en tal van andere middelen aan te wenden om de industriële ontwikkeling te versnellen. De onafhankelijke Republiek trachtte ook een monopolie op katoen te verwerven om zo "alle andere naties aan onze voeten te plaatsen," in het bijzonder de Britse vijand, zoals de Jacksoniaanse presidenten aankondigden terwijl ze Texas en de helft van Mexico veroverde.

Voor Egypte werd een gelijkaardige koers verhinderd door de Britse macht. Lord Palmerston verklaarde dat "geen enkele notie van rechtvaardigheid [naar Egypte toe] in de weg mocht staan van zulke grote en belangrijke belangen" van Groot-Brittannië als het behouden van haar economische en politieke hegemonie. Hiermee drukte hij zijn "haat" uit ten overstaan van de "onwetende barbaar" Mohammed Ali, die het aandurfde om een onafhankelijke koers na te streven. En hij ontplooide de Britse vloot en wendde Groot-Brittanniës financiële macht aan om Egyptes zoektocht naar onafhankelijkheid en economische ontwikkeling te beëindigen.

Na WOII, toen de VS Groot-Brittannië verving als mondiale alleenheerser, nam Washington dezelfde positie aan. Duidelijk makend dat de VS Egypte niet zou steunen als het niet zou voldoen aan de standaardregels voor de zwakken – welke de VS bleef schenden door het opleggen van hoge tarieven voor Egyptisch katoen en het veroorzaken van een slopend dollartekort. De gangbare interpretatie van de marktprincipes.

Het is een klein mirakel dat de "haatcampagne" tegen de VS die Eisenhower zorgen baarde, gebaseerd was op de onderkenning dat de VS dictators steunt en democratie en ontwikkeling blokkeert, net zoals zijn bondgenoten.

Ter verdediging van Adam Smith moeten we eraan toevoegen dat hij voorzag wat er zou gebeuren indien Groot-Brittannië de regels van gedegen economie zou volgen – wat nu "neoliberalisme" noemt. Hij waarschuwde dat wanneer Britse fabrikanten, handelaars en investeerders zich op het buitenland zouden richten, zij hun voordeel zouden doen, maar Engeland eronder zou lijden. Maar hij voelde aan dat ze geleid zouden worden door een vooringenomenheid voor het thuisland, zodat als door een onzichtbare hand Engeland zou worden gespaard van de verwoestingen van de economische realiteit. Deze passage is moeilijk over het hoofd te zien. Het is de enige maal dat de beroemde woorden "onzichtbare hand" in het boek Wealth of Nations voorkomen. De andere toonaangevende stichter van de klassieke economie, David Ricardo, trok dezelfde conclusies. Hopend dat vooringenomenheid voor het thuisland de bezittende klasse "tevreden zou stellen met de lage winsten in hun eigen land, in plaats van een voordeligere tewerkstelling te zoeken voor hun rijkdom in vreemde landen," een gevoel waarvan hij "het jammer zou vinden, mocht het verzwakken," voegde hij eraan toe. Hun voorspellingen terzijde, de intuïtie van de klassieke economisten was degelijk.

De democratische opstanden in de Arabische wereld worden soms vergeleken met Oost-Europa in 1989, maar op twijfelachtige gronden. In 1989 werd de democratische opstand getolereerd door de Russen, en ondersteund door de Westerse machten in overeenstemming met de standaard doctrine: ze was conform de economische en strategische doelstellingen, en was daarom een nobele prestatie, zeer gewaardeerd. In tegenstelling tot de strijd op hetzelfde moment "om de volkeren hun fundamentele mensenrechten te beschermen" in Midden-Amerika, in de woorden van de vermoorde aartsbisschop van El Salvador, één van de honderdduizenden slachtoffers van de strijdkrachten bewapend en getraind door Washington. Er was geen Gorbatsjov in het Westen gedurende deze verschrikkelijke jaren, en er is er geen vandaag. En Westerse machten blijven vijandig tegenover democratie in de Arabische wereld om goede redenen.

Grand Area-doctrines blijven van toepassing op de huidige crisissen en confrontaties. In Westerse beleidskringen en politieke commentaren wordt de Iraanse dreiging beschouwd het grootste gevaar te vormen voor de wereldorde en moet dus daarom de primaire focus zijn van het buitenlands beleid van de VS, met Europa beleefdjes in het kielzog. Wat is precies die Iraanse dreiging? Een gezaghebbend antwoord wordt verstrekt door het Pentagon en de geheime diensten van de VS. Rapporterend over de mondiale veiligheid vorig jaar, maakten ze duidelijk dat de dreiging niet van militaire aard is. Irans militaire uitgaven zijn "relatief laag in vergelijking met de rest van de regio," concludeerden ze. Zijn militaire doctrine is strikt "defensief, ontwikkeld om een invasie te vertragen en een diplomatieke oplossing te forceren tegenover vijandelijkheden." Iran heeft slechts "een beperkte mogelijkheid om kracht uit te oefenen buiten zijn grenzen." Met betrekking tot de nucleaire optie, "Irans mogelijkheid kernwapens te ontwikkelen is een centraal onderdeel van zijn afschrikkingsstrategie." Allemaal citaten.

Het brute klerikale regime is ongetwijfeld een bedreiging voor de eigen bevolking, hoewel het nauwelijks de Amerikaanse bongenoten overtreft in dat opzicht. Maar de dreiging ligt ergens anders en is inderdaad onheilspellend. Een element is Irans potentiële afschrikkingscapaciteit, een onrechtmatige uitoefening van soevereiniteit die kan interfereren met de vrijheid van handelen van de VS in de regio. Het is overduidelijk waarom Iran een afschrikkingscapaciteit wil: een blik op de militaire basissen en nucleaire strijdkrachten in de regio volstaan om het te verklaren. Zeven jaar geleden schreef Israëlisch militair-geschiedkundige Martin Van Creveld dat "de wereld er getuige van is geweest hoe de VS Irak aanviel, zoals later bleek, zonder reden. Hadden de Iraniërs niet gepoogd om kernwapens te bouwen, ze zouden gek zijn," met name onder de constante dreiging van een aanval in overtreding met het VN-Handvest. Of ze het doen blijft een open vraag, maar misschien wel.

Maar Irans dreiging gaat verder dan afschrikking. Het probeert ook zijn invloed naar de buurlanden uit te breiden, wordt door het Pentagon en de geheime diensten benadrukt, om op die manier de regio te "destabiliseren" in de technische termen van het discours van het buitenlands beleid. De VS invasie en militaire bezetting van Irans buren is "stabilisering". Irans inspanningen om zijn invloed uit te breiden is "destabilisering" voor hen, bijgevolg ronduit onwettig. Dergelijk gebruik is routine. Aldus gebruikte vooraanstaand analist voor het buitenlands beleid James Chace de term "stabiliteit" goed in technische zin wanneer hij verklaarde dat om "stabiliteit" te creëren in Chili het nodig was het land te "destabiliseren" (door de omverwerping van de verkozen regering van Allende en het instaleren van de Pinochetdictatuur). Andere bekommernissen betreffende Iran zijn eveneens interessant om te onderzoeken, maar misschien is dit voldoende om de leidende principes en hun status in de imperialistische cultuur te onthullen. Zoals Roosevelts planners benadrukten aan de vooravond van het huidige wereldsysteem, de VS kan geen "uitoefening van soevereiniteit" tolereren die interfereert met haar mondiale plannen.

De VS en Europa hebben zich verenigd om Iran te straffen voor de dreiging die het land vormt voor de stabiliteit, maar het is nuttig te herinneren hoe geïsoleerd zij staan. De Niet-gebonden Landen ondersteunden met klem Irans recht om uranium te verrijken. In de regio is de Arabische publieke opinie zelfs sterk voorstander voor een Iran met nucleaire wapens. De grootste regionale macht, Turkije, stemde tegen de laatste, door de VS, voorgestelde motie voor sancties in de Veiligheidsraad, samen met Brazilië, het meest bewonderde land uit het Zuiden. Hun ongehoorzaamheid leidde tot sterke afkeuring. Niet voor het eerst: Turkije werd al met bitterheid veroordeeld in 2003 toen de overheid de wil volgde van vijfennegentig procent van de bevolking en weigerde deel te nemen aan de invasie in Irak. Zo toonde de regering haar zwakke greep op de democratie, Westerse stijl. Na deze misdaad in de Veiligheidsraad vorig jaar werd Turkije door Obama's topdiplomaat voor Europese Zaken, Philip Gordon, gewaarschuwd dat het zijn "engagement voor partnerschap met het Westen moet tonen." Een wetenschapper bij de Raad voor Buitenlandse Zaken vroeg "hoe houden we de Turken in hun rijstrook?" – de orders opvolgend als goede democraten. Brazilië's Lula werd in een krantenkop in de New York Times gewaarschuwd dat zijn inspanning om met Turkije een oplossing te bieden voor de kwestie omtrent uraniumverrijking buiten het raamwerk van de Amerikaanse macht "een smet is op de nalatenschap van de Braziliaanse leider." Met andere woorden, doe wat wij zeggen,of anders.

Een interessant weetje, dat goed wordt weggedrukt, is dat de Iran-Turkije-Brazilië deal werd goedgekeurd door Obama. Vermoedelijk in de veronderstelling dat het zou mislukken en een ideologisch wapen zou opleveren tegen Iran. Toen het lukte, veranderde de instemming in afkeuring en Washington ramde een resolutie door de Veiligheidsraad die zo zwak was dat China zonder problemen tekende – en nu gestraft wordt omdat het tot op de letter die resolutie naleeft maar niet Washingtons unilaterale richtlijnen – bijvoorbeeld in de laatste uigave van Foreign Affairs, bijvoorbeeld.

Terwijl de VS de Turkse ongehoorzaamheid kan tolereren, hoewel met ontzetting, is China moeilijker te negeren. De pers waarschuwt dat "China's beleggers en handelaars nu een vacuüm vullen in Iran terwijl ondernemingen uit andere landen, voornamelijk Europa, zich uit het land terugtrekken," en in het bijzonder, zijn dominante rol in Irans energie-industrie uitbreidt. Washington reageert met een vleugje wanhoop. Het ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde China dat het, als het geaccepteerd wil worden in de internationale gemeenschap – een technische term die verwijst naar de VS en iedereen die het toevallig met hen eens is – dan niet moet de "internationale verantwoordelijkheden ontwijken en omzeilen, die duidelijk zijn": namelijk, volg VS-orders op. China is waarschijnlijk niet onder de indruk.

Er is ook veel bezorgdheid over de groeiende Chinese militaire dreiging. Een recente Pentagonstudie waarschuwde dat China's budget "één vijfde van wat het Pentagon besteed om te opereren en de oorlogen in Irak en Afghanistan uit te voeren" benaderd, wat maar een fractie is van het Amerikaanse militaire budget natuurlijk. China's uitbreiding van zijn strijdkrachten zou "de mogelijkheid van Amerikaanse oorlogsbodems om te opereren in internationale wateren voor zijn kust kunnen ontzeggen," voegde de New York Times toe. Voor China's kust, is dat. Het is nog nooit voorgesteld dat de VS die strijdkrachten elimineert die Chinese oorlogsbodems in de Caraïben verhinderen. China's gebrek van begrip van de internationale wellevendheid wordt verder geïllustreerd door zijn bezwaren tegen de plannen voor het geavanceerde, door kernenergie aangedreven vliegdekschrift George Washington, om zeemanoeuvres te vervoegen enkele mijlen buiten de kust van China, met de vermeende capaciteit Peking te treffen. Daarentegen begrijpt het Westen dat zulke VS-operaties allemaal worden uitgevoerd om de stabiliteit en zijn eigen veiligheid te verzekeren. Het liberale New Republic drukt zijn bezorgdheid uit dat "China tien oorlogsbodems door internationale wateren stuurde net langs het Japanse eiland Okinawa." Dat is inderdaad een provocatie – in tegenstelling tot het onvermelde feit dat Washington het eiland omgevormd heeft tot een belangrijke militaire basis, in weerwil van de hevige protesten van de inwoners van Okinawa. Dat is geen provocatie, op basis van het standaard principe dat wij de wereld bezitten.

De diepgewortelde imperiale doctrine terzijde, is er goede reden voor China's buren om zich zorgen te maken over zijn groeiende militaire en commerciële macht. En hoewel de Arabische publieke opinie een Iraans nucleair wapenprogramma steunt, moeten wij dat zeker niet doen. De literatuur van het buitenlandbeleid staat vol voorstellen over hoe de dreiging tegen te gaan. Een voor de hand liggende manier werd zelden besproken: werken aan een kernwapenvrije zone in de regio. De kwestie rees (weer) tijdens de Non-proliferatieverdragsconferentie op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties mei jongstleden. Egypte, als voorzitter van de honderd achttien naties van de Niet-gebonden Beweging, riep op tot onderhandelingen over een nucleairvrije zone in het Midden-Oosten, zoals was overeengekomen met het Westen, met inbegrip van de VS, tijdens de toetsingsconferentie van het Non-proliferatieverdrag in 1995. De internationale steun is zo overweldigend dat Obama formeel instemde. Het is een fijn idee, informeerde Washington de conferentie, maar niet op dit moment. Daarenboven maakte de VS duidelijk dat Israël moest worden vrijgesteld: geen enkel voorstel kan oproepen om Israëls nucleair programma onder de auspiciën van het IAEA te plaatsen of voor vrijgave van informatie over "Israëlische nucleaire installaties en activiteiten." Dat was het dan voor deze methode van omgaan met de Iraanse nucleaire dreiging.

Terwijl de Grand Area-doctrine nog steeds heerst, is de capaciteit om ze toe te passen afgenomen. De piek van de Amerikaanse macht was na WOII, toen de VS letterlijk over de helft van de wereldwijde rijkdom beschikte. Maar deze daalde op natuurlijke wijze, terwijl andere economieën herstelden van de verwoestingen van de oorlog en dekolonisatie haar schrikwekkende koers nam. Tegen de vroege jaren zeventig was het aandeel van de VS in de wereldrijkdom gedaald tot ongeveer vijfentwintig procent en de industriële wereld was tripolair geworden: Noord-Amerika, Europa en Oost-Azië, toentertijd gesitueerd in Japan.

Er was ook een scherpe verandering in de economie van de VS in de jaren zeventig met betrekking tot financialisering en export van productie. Er is geen tijd om in detail te treden, maar een hele reeks factoren convergeerden om een vicieuze cirkel van radicale concentratie van rijkdom te creëren. Vooral in de top fractie van één procent van de bevolking – meestal CEO's, hedgefondsmanagers en dergelijke. Dat leidt tot concentratie van politieke macht, en dus tot beleid om de economische concentratie te verhogen: fiscaal beleid, regels voor ondernemingsbestuur, deregulering en nog veel meer. Ondertussen schoten de kosten voor verkiezingscampagnes in toenemende mate de hoogt in, de politieke partijen met toenemende mate financieel in de armen van het geconcentreerd kapitaal drijvend: de Republikeinen weerkerend, de Democraten – nu, wat vroeger gematigde Republikeinen waren – niet ver achterop. De verkiezingen zijn een farce geworden, gerund door de publicrelationsindustrie. Na zijn verkiezingsoverwinning in 2008 won Obama een prijs van die industrie voor de beste marketingcampagne van het jaar. Managers waren euforisch. In de zakelijke pers verklaarden ze dat ze verkiezingskandidaten al als andere grondstoffen vermarkten sinds Reagan, maar dat 2008 hun grootste verwezenlijking was en de stijl in de directiekamers van de ondernemingen zou veranderen. Men verwacht dat de verkiezingen in 2012 twee miljard dollar zullen kosten, grotendeels gefinancierd door het bedrijfsleven. Geen wonder dan ook dat Obama leiders uit de zakenwereld kiest voor topposities. Het publiek is kwaad en gefrustreerd, maar zolang het Muasherprincipe zegeviert, doet dat er niet toe.

Terwijl rijkdom en macht zich zeer nauw geconcentreerd hebben, is het reëel inkomen voor het grootste deel van de bevolking gestagneerd. De mensen slaan er zich doorheen met meer werkuren, schulden, inflatie van vastgoed, regelmatig verwoest door de financiële crisissen die begonnen toen het reguleringsapparaat werd ontmanteld in de jaren tachtig.

Dit is allemaal niet problematisch voor de zeer rijken, die baat hebben bij de verzekeringspolis vanwege de overheid die "te groot om te falen" noemt. De banken en beleggingsondernemingen kunnen riskante transacties doen, met hoge beloningen, en wanneer het systeem onvermijdelijk ineenstort kunnen ze zich naar de kinderoppasstaat wenden voor een borg vanwege de belastingsbetaler, vasthoudend aan hun kopieën van Hayek en Milton Friedman. Dat is het regelmatige proces sinds de Reaganjaren, elke crisis extremer dan de laatste – voor de bevolking, wel te verstaan. Momenteel is de werkloosheidsgraad op het niveau van tijdens de Depressie voor een groot deel van de bevolking, terwijl Goldman Sachs, één van de belangrijkste architecten van de huidige crisis, rijker is dan ooit. Het bedrijf heeft onlangs in alle stilte zeventien en een half miljard dollar aangekondigd ter compensatie voor het voorbije jaar, met CEO Lloyd Blankfein die een bonus van twaalf komma zes miljoen dollar ontvangt terwijl zijn basissalaris meer dan verdrievoudigt.

Het zou niet gepast zijn te focussen op dergelijke feiten. Bijgevolg moet de propaganda proberen de schuld bij anderen te leggen. De afgelopen maanden bij de werknemers in de publieke sector, hun vette salarissen, buitensporige pensioenen en zo verder: allemaal fantasie, naar het model van de beeldspraak van Reaganaanbidders waarin zwarte moeders in limousines hun uitkering gaan innen – en andere modellen die niet vernoemd hoeven te worden. We moeten allemaal de broeksriem aanhalen; bijna allemaal, wel te verstaan.

Onderwijzers zijn een bijzonder goed doelwit, als onderdeel van de doelbewuste poging om door privatiseringen het openbaar onderwijs te vernietigen, van kleuterschool tot universiteit – nogmaals, goed voor de rijken, maar een ramp voor de bevolking, evenals voor de gezondheid van de economie op lange termijn. Maar dat is één van de externaliteiten dat opzij wordt gezet voor zover dat de marktbeginselen zegevieren.

Een ander goed doelwit zijn steeds immigranten. Dat is waar gebleken doorheen de geschiedenis van de VS. Nog meer in tijden van economische crisis, die verergerd wordt door het gevoel dat ons land van ons afgenomen wordt: de blanke bevolking zal weldra een minderheid zijn. Men kan de woede begrijpen van de benadeelde individuen, maar de wreedheid van het beleid is schokkend. Wie zijn de geviseerde immigranten? In Oost-Massachusetts, waar ik woon, zijn er veel Maya's die de genocide in de hooglanden van Guatemala ontvluchten die uitgevoerd wordt door Reagans favoriete moordenaars. Andere zijn Mexicanen die het slachtoffers zijn van Clintons NAFTA, één van die zeldzame overheidsakkoorden die erin slaagde om de werkende bevolking in de drie deelnemende landen te schaden. Terwijl NAFTA door het Congres werd geramd onder volksprotesten in 1994, startte Clinton ook de militarisering van de grens tussen de VS en Mexico, die voordien vrij open was. Het was bekend dat Mexicaanse boeren niet kunnen concurreren met de sterk gesubsidieerde, Amerikaanse landbouwindustrie. En dat Mexicaanse handelszaken de concurrentie met Amerikaanse multinationals, die een "nationale behandeling" moet worden verleend onder het mislabelde vrije handelsakkoord, een privilege dat alleen verleend wordt aan rechtspersonen en niet die van vlees en bloed, niet zouden overleven. Het was dan ook geen verrassing dat deze maatregelen zouden leiden tot een vloed van wanhopige vluchtelingen, en het toenemen van de anti-immigrantenhysterie bij de slachtoffers van het overheids- en ondernemingsbeleid thuis.

Veel van hetzelfde lijkt te gebeuren in Europa, waar racisme waarschijnlijk nog meer woedt dan in de VS. Men kan alleen maar verwonderd toekijken wanneer Italië klaagt over de vloed van vluchtelingen uit Libië, de scène van de eerste post-WOI genocide, in het nu bevrijde Oosten, door de fascistische Italiaanse overheid. Of wanneer Frankrijk, dat vandaag de dag nog steeds de belangrijkste beschermer is van wrede dictaturen in zijn voormalige koloniën, het klaar speelt zijn afschuwelijke wreedheden over het hoofd te zien in Afrika terwijl Sarkozy waarschuwt voor de grimmige "migrantenstroom" en Martine Le Pen bezwaar maakt dat hij niets doet om dit te voorkomen. Ik hoef België niet te vermelden, dat wel eens de prijs zou kunnen winnen voor wat Adam Smith "de wilde onrechtvaardigheid van de Europeanen" noemt.

Het opkomen van neofascistische partijen in grote delen van Europa zou zelfs een angstwekkend fenomeen zijn als we ons niet zouden herinneren wat er zich in het recente verleden op het continent afspeelde. Beeld je de reactie maar eens in als Joden zouden verdreven worden uit Frankrijk richting ellende en onderdrukking, en we vervolgens getuigen zijn van de non-reactie wanneer het gebeurd met Roma, eveneens slachtoffers van de Holocaust en Europa's meest gebrutaliseerde bevolking. In Hongarije won de neofascistische partij Jobbik zeventien procent van de stemmen bij de nationale verkiezingen – misschien niet verrassend wanneer driekwart van de bevolking van mening is dat ze slechter af zijn dan onder het communisme. We zijn misschien opgelucht dat in Oostenrijk de ultrarechtse Jörg Haider slechts tien procent van de stemmen won in 2008 - ware het niet voor het feit dat de nieuwe Partij voor de Vrijheid, extreemrechtser dan hem, meer dan zeventien procent won. Het is huiveringwekkend te herinneren dat in 1928 de nazi’s wonnen met minder dan drie procent van de stemmen in Duitsland. In Engeland zijn de British National Party en de English Defence League, ultraracistisch rechts, de belangrijkste krachten. Wat er nu in Nederland gebeurt, weten jullie maar al te goed. In Duitsland was Thilo Sarrazins klaagzang dat immigranten Duitsland vernietigen een bestseller, terwijl bondskanselier Angela Merkel, hoewel het boek veroordelend, verklaarde dat het multiculturisme "gefaald" had: de Turken, geïmporteerd om het vuile werk te doen in Duitsland faalden erin om blond en blauwogig te worden, echte Ariërs. Diegene met zin voor ironie zullen zich herinneren dat Benjamin Franklin, één van de leidende figuren van de Verlichting, waarschuwde dat de pas bevrijde koloniën op hun hoede moesten zijn om het toe te staan dat Duitsers immigreerde omdat ze te donker waren. Zweden ook. Tot in de twintigste eeuw waren mythes van Anglo-Saksische zuiverheid gemeengoed in de VS, ook onder presidenten en andere leidersfiguren. Racisme in de literaire cultuur is een stuitende obsceniteit geweest. In de praktijk is het nog erger, dat hoeven we niet te zeggen. Het is makkelijker om polio uit te roeien dan deze verschrikkelijke plaag, die regelmatig virulenter wordt in tijden van economische nood.

Ik heb nauwelijks het oppervlak beroerd van deze belangrijke kwesties, maar wil niet eindigen zonder een andere externaliteit te vermelden die wordt afgewezen door het marktsysteem: het lot van de species. Systemisch risico in het financieel systeem kan verholpen worden door de belastingbetaler, maar niemand komt ter hulp wanneer het milieu wordt vernietigd. Dat het moet vernietigd worden, komt dicht bij een institutionele imperatief. Leiders uit het zakenwereld die propaganda voeren om de bevolking ervan te overtuigen dat de antropogene opwarming van de aarde een links bedrog is, begrijpen zeer goed hoe ernstig de dreiging is. Maar ze moeten kortetermijn winsten en marktaandeel maximaliseren. Als ze dat niet doen, doet iemand anders het. Deze vicieuze cirkel kan zeer wel dodelijk blijken. Om te zien hoe ernstig het gevaar is, kijk eens naar het Congres van de VS, dat aan de macht wordt gebracht door fondsen vanwege het bedrijfsleven en propaganda. Bijna allemaal zijn het klimaatontkenners. Ze zijn al begonnen om in de subsidies te snijden voor maatregelen die de milieuramp zou kunnen matigen. Erger nog, sommigen zijn echte gelovigen, bijvoorbeeld het nieuwe hoofd van het subcomité voor het milieu die uitlegde dat de opwarming van de aarde geen probleem kan zijn omdat god aan Noah beloofd had dat er geen andere zondvloed meer zou komen. Als zulke dingen zouden gebeuren in één of ander klein, afgelegen land, zouden we misschien lachen. Niet wanneer ze gebeuren in het rijkste en machtigste land ter wereld. En voor we lachen moeten we ook in gedachte houden dat de huidige economische crisis, in niet geringe mate, traceerbaar is naar dergelijk fanatiek geloof in zulke dogma's zoals de efficiënte markthypothese, en in het algemeen naar wat Nobelprijswinnaar Joseph Stiglits, vijftien jaar geleden, de "religie" noemde die de markten het beste kennen – die de centrale bank en de economische professionelen belet hebben om een huizenzeepbel van acht biljoen op te merken, die totaal geen grondslag had in economische beginselen, en die de economie verwoestte toen ze barstte.

Dit allemaal, en nog veel meer, kan verdergaan zolang de Muasherdoctrine de overhand heeft. Zolang de gehele bevolking passief en apathisch is en geleid wordt naar consumentisme of haat voor het kwetsbare, kunnen de machtigen doen wat ze willen, en diegene die overleven, blijven achter om het resultaat te aanschouwen.

Q&A

# Gezien de vorige invasies die landen verwoestten, hun infrastructuur vernietigden en duizenden doden veroorzaakten aan de ene kant en aan de andere kant de imminente bedreiging waar de Libische bevolking momenteel tegenover staat, wat is uw houding tegenover een interventie in Libië?

Chomsky: Libië verschilt van alles wat er in de Arabische wereld gebeurt op een dramatisch wijze. Kadhaffi is onmiskenbaar een gangster. Er gebeuren momenteel enkele dingen in Nederland die daar op wegen. De rechtszaak tegen Charles Taylor die net is afgelopen in Den Haag.

Er zijn enkele weglatingen in deze rechtszaak, één daarvan is Muammar Kadhaffi. De procureurs in deze zaak, één een professor recht uit de VS, de andere een Engels advocaat, wilden beide Kadhaffi in deze rechtszaak brengen en Kadhaffi berechten omdat hij volgens hen schuldig was en militaire ondersteuning bezorgde en financierde voor de enorme gruwelijkheden in Sierra Leone waar Taylor voor werd berecht.

Maar de VS en Groot-Brittannië blokkeerden dit. Ze wilden niet dat Kadhaffi vervolgd werd. Dit betekent wat. Je kan jezelf afvragen in hoeverre dit verslagen werd in de Nederlands pers? Dat is nogal belangrijk. Ik kan er naar raden. Maar dit is typisch voor wat er aan de hand is.

Hij was oké voor zolang hij ons niet lastig viel. Zolang hij deed wat wij wilden. Het ging wat heen-en-weer. Voor een tijd was hij een soort boksbal voor het Westen en Kadhaffi begon met het opvolgen van de orders. Alles was oké. We gingen hem berechten voor de enorme misdaden die hij gepleegd had. Tony Blair ging hem bezoeken. De London School of Economics kreeg een grote toelage van hem. Alles was oké.

Nu is er een probleem. Het is een beetje verschillend van het gewoonlijke probleem. Wat er gebeurt met de rest van de Arabische wereld is over het algemeen het volgen van een strategie omdat het steeds weer gebeurd. Telkens weer komt het voor dat je niet je favoriete dictator kan steunen. Omdat misschien het leger zich tegen hem keert. Of de zakenwereld keert zich tegen hem. Of anderen. En dan is er een standaard procedure: steun je favoriete dictator zo lang mogelijk.

Wanneer hij onhoudbaar is, stuur hem dan weg naar ergens. Soms stuur je hem weg aan boord van een vliegtuig van de luchtmacht van de VS in ballingschap naar Frankrijk met de helft van 's lands schatkist aan boord, zoals gebeurd is in Haïti. Maar in ieder geval, maak je van hem af en probeer dan het oude regime te herstellen. Zoveel als mogelijk. Zoals gebeurde met de Marco's in de Filippijnen, Duvalier in Haïti, Soeharto in Indonesië. Het is steeds hetzelfde.

En dat is wat er zal gebeuren in Tunesië en Egypte.

Met energieproducerende landen is het een ander verhaal. Saudi Arabië, Koeweit en Bahrein, daar tracht je het deksel op te houden. Er staat te veel op het spel. Libië is een soort van een uitbijter. Wat er in Libië gebeurt, is behoorlijk gruwelijk. De bevolking lijdt ernstig.

Er is een manier om het te stoppen die niet wordt voorgesteld, en in feite niet voorgesteld zou mogen worden. Het is interessant en de moeite om eens over na te denken. De manier om het te stoppen zou zijn om de rebellie te stoppen. Stop de rebellie en de slachtingen zullen stoppen. Het is een verschrikkelijke situatie, maar het was voorheen ook een verschrikkelijke situatie en het Westen had er geen problemen mee.

Wat dit betekent is dat de kwestie voor het Westen geen humanitaire kwestie is, het is de rebellie. Te zeggen dat we een no-flyzone nodig hebben, is zeggen dat we de rebellie moeten ondersteunen. Het is niet: we moeten de gruwelijkheden stoppen. Het is: we beslissen de rebellie te steunen. Misschien doen we dat, misschien ook niet. Maar dat is de kwestie die op het spel staat, omdat je de wantoestanden kan stoppen door de rebellie te stoppen. Dat is de kern van de zaak.

Dus de echte vraag is, moet het Westen de rebellie steunen?

Het Westen komt naar die regio met een zware last. Ik vermeldde al de houding van het volk, het Westen wordt er gehaat om zeer goede redenen. Frankrijk, Engeland, de VS, Italië er zijn zeer voor de hand liggende redenen waarom ze gehaat worden.

De vraag is dus moet het Westen iets opleggen, en als het Westen op een andere manier tussenbeide komt, een militaire macht is uitgesloten, niemand gaat daarvoor, maar zelfs met een no-flyzone zal één van de consequenties waarschijnlijk zijn dat de haat toeneemt.

Als je de Afrikaanse landen bekijkt, die zeggen in wezen niets. De Arabische Liga kwam gisteren uiteindelijk over de brug met het statement dat er een no-flyzone moet zijn, maar er zijn veel zaken die je in gedachten moet houden wanneer je hierover een beslissing wilt nemen.

Er staat veel op het spel. Meer bepaald, één vraag die voor de hand ligt is, waarom zou het Westen met zijn lange geschiedenis van vernietiging, en geweld, en onderdrukking, en steun aan dictators, met inbegrip van steun aan Kadhaffi, waarom zouden die Westerse machten degene moeten zijn om de rebellie te steunen? Dat is waar het om draait.

En waarom niet het land dat werkelijk gerespecteerd wordt in de regio? Turkije. Turkije is het enige land met enig respect. Veel respect zelfs. Het is een lid van de NAVO, het heeft een grote luchtmacht. Als Katar de Iraanse luchtmacht in enkele minuten kan vernietigen, kan ik me voorstellen dat Turkije met zijn geavanceerde uitrusting en groot leger een no-flyzone kan instellen.

Waarom stellen zij niets voor en waarom doet niemand beroep op hen? Wel, zij zijn terughoudend om zich in te mengen in een burgeroorlog en de rebellie te steunen. Misschien hebben ze gelijk, misschien hebben ze het fout, maar waarom niet zij?

Het Westen is niet de enige plaats waar ze de militaire capaciteit hebben om Libische straalvliegtuigen aan de grond te houden. Katar zou het waarschijnlijk kunnen doen. Als ze om een no-flyzone vragen, waarom doen zij het dan niet? Waarom doet Egypte het niet? Zij hebben een grote legermacht.

Ik denk dat dit allemaal vragen zijn die je moet overwegen. Uiteindelijk, moet je instemmen met een no-flyzone of niet? Het antwoord: het is een delicate beslissing. Maar totdat deze vragen op zijn minst ernstig overwogen worden, denk ik niet dat we hierover tot een conclusie kunnen komen.

# Ziet u nog mogelijkheden voor een tweestatenoplossing na de Palestine Papers en een nieuw veto van de VS?

Chomsky: Wel het laatste deel van de vraag is het cruciale deel. Er zal geen tweestatenoplossing komen zolang de VS dit blokkeert. Dat is wat het betekent over de wereld te heersen. Voor de laatste vijfendertig jaar heeft de VS een tweestatenoplossing geblokkeerd. Bijna geheel unilateraal.

Het eerste voorstel in de Veiligheidsraad van de VN was voor een tweestatenregeling, ik zou het geen oplossing noemen, want het is niet echt een oplossing, maar een tweestatenregeling, vrij goed in overeenstemming met de bestaande internationale consensus. Dit werd voorgesteld in januari 1976 en werd voorgesteld door belangrijke Arabische landen, Egypte, Syrië en Jordanië, de zogenaamde confrontatiestaten.

Ze brachten een resolutie voor de Veiligheidsraad die opriep voor een tweestatenregeling op basis van de internationale grenzen waarover iedereen het eens was. En dan brachten ze de woorden van VN resolutie 242, die iedereen formeel aanvaardt als het belangrijkste diplomatieke document. Dus een tweestatenregeling met garanties voor gegarandeerde, veilige en erkende grenzen, garanties voor vrede en veiligheid voor elke staat in de regio, Israël en de Palestijnse staat. De VS sprak hier zijn veto tegen uit.

Dit gebeurde nogmaals in 1980, dat gaat zo verder, ik ga ze niet allemaal af gaan. Wanneer de zaak verhuisde naar de Algemene Raad, daar zijn geen veto's, daar zijn bijna jaarlijkse stemmingen met ongeveer dezelfde inhoud en de stemming is gewoonlijk zoiets van honderd zeventig tegen drie, of zoiets. De VS, Israël met soms een of ander eiland in de Stille Oceaan.

En dat gebeurt constant zo en het blijft zo verder gaan. Het laatste veto, de voorbije maand, was een beetje anders dan de andere in die zin dat het twee bestanddelen had, als je de resolutie leest. Één riep op tot een stopzetting van de uitbreiding van de nederzettingen, wat theoretisch Washingtons standpunt is. Maar dat betekent niet echt veel, want de kwestie is niet de uitbreiding van de nederzetting, maar hun bestaan.

Maar, de tweede term was om de nederzettingen illegaal te verklaren. Wel, dat ze illegaal zijn wordt niet in vraag gesteld. Het is niet controversieel. Het Internationaal Hof van Justitie heeft zich erover uitgesproken, de Veiligheidsraad heeft ze herhalend illegaal verklaard. Gewoonlijk onthouden de VS en Groot-Brittannië zich is, maar het word wel aangenomen. Zelfs de Israëlisch overheid verklaarde ze in 1967 illegaal. Ze zeiden, ja het is illegaal, maar we doen het toch.

Hun illegaliteit wordt niet in vraag gesteld. dus deze resolutie is niet controversieel maar de VS stelde zijn veto toch en doet dat gestaag. Wel, wat wil dit zeggen?

Dit betekent dat al er een onderhandeling... eh, wie steunt een tweestatenoplossing? Wel in principe iedereen. De Niet-gebonden landen volledig, Europa – ten minste principieel, ze zeggen dat ze het steunen, wat ze feitelijk doen is een andere verhaal, maar ze zeggen ten minste dat ze het steunen – de Arabische Liga steunt het, de Organisatie van Islamitische Staten, waar Iran bij is, die steunen het. Er is in feite geen bezwaar, behalve vanwege de VS en Israël.

Nu, als er onderhandelingen zouden zijn, als er ernstige onderhandelingen zouden plaatsvinden, zouden ze geleid worden door een neutrale partij, als je je dat kan voorstellen, en aan de ene kant zouden de VS en Israël zitten en aan de andere kant de rest van de wereld. Als dat niet de manier zou zijn hoe de onderhandelingen zouden opgezet worden, dan zijn ze niet ernstig.

Dus in feite niets van wat er gebeurt, begint zelfs nog maar op iets ernstigs te lijken. En tenzij dat wordt doorbroken, hetzij dat de VS veranderd van standpunt, of de wereld is bereid om te erkennen, laat ons zeggen dat Europa bereid is om te erkennen dat deze onderhandelingen een totale klucht zijn.

De VS kunnen niet gepresenteerd worden als de neutrale partij, het is de partij die het akkoord reeds vijfendertig jaar blokkeert. En zo blijft doen. Je kan je afvragen waarom? Maar dat zijn zo wat de basisregels voor een ernstige discussie over de kwestie.

Wel, als de VS zijn standpunt veranderd dan is een tweestatenoplossing haalbaar. In feite kwam het daar ooit dichtbij toen de VS kort van standpunt veranderde. In januari 2001, dat is Clintons laatste presidentstermijn, erkende hij het falen van de Camp Davidonderhandelingen van 2000 en dat het VS-Israël standpunt volledig onaanvaardbaar was voor elke Palestijn.

Dus stelde hij wat hij zijn parameters noemde, een beetje vaag maar meer tegemoetkomend. Vervolgens gaf hij een speech waarin hij zei dat de beide partijen de parameters hadden aanvaard en dat beide zijden hun bedenkingen hadden.

Wel de Israëli's en Palestijnen ontmoetten elkaar in januari in 2001 in Taba in Egypte en ze losten blijkbaar bijna alle moeilijkheden op. Bovendien, tijdens hun laatste persconferentie zeiden beide partijen dat als ze een paar dagen meer de tijd hadden, ze alles zouden oplossen. Maar de onderhandelingen werden afgebroken. Israël brak ze voortijdig af, dus er kwam niets van. 

Vervolgens waren er informele onderhandelingen die doorgingen waar wat voorstellen uit voort kwamen. De Akkoorden van Genève kwamen er uit voort in 2003. Gedetailleerde voorstellen voor een tweestatenoplossing. Je kan ervan houden of niet, maar ze waren ten minste een basis voor vooruitgang.

Ze werden formeel goed ontvangen door Europa. De Europeanen zendden afgevaardigden om de verklaring te verwelkomen, aanvaard door het grootste deel van de wereld. Israël verwierp ze en de VS wees ze af.

Is het haalbaar? Ja. Er is één barrière en als die barrière veranderd is het zeer haalbaar.

Er zijn veel analogieën tussen Israël en Zuid-Afrika. De meeste zeer dubieus naar mijn mening, ik zal het er nog over hebben, maar er is één analogie waarover niet veel wordt gesproken, of in zijn geheel niet, maar waarvan ik denk dat ze zeer reëel is.

Rond 1960 erkende de regering van blanke nationalisten dat ze internationale paria's werden. De minister van Buitenlandse Zaken riep de Amerikaanse ambassadeur bij zich, dit komt uit vrijgegeven documenten, en zei we worden internationale paria's en iedereen stemt tegen ons in de VN en zo verder, maar u en ik weten dat er slechts één stem is in de VN, die van jullie.

En zolang jullie ons steunen, maakt het niet uit wat de rest van de wereld denkt. En als je kijkt wat er later gebeurde, dan had hij gelijk. De VS ging verder met het steunen van Zuid-Afrika. De VN stemde een wapenembargo in 1977, tegen de jaren tachtig stemde het Congres sancties, maar Washington bleef het Zuid-Afrikaans regime steunen.

En ze deden dat op grond van de oorlog tegen het terrorisme; letterlijk. De oorlog tegen het terrorisme werd niet door George Bush verklaard in 2001. Hij werd herverklaard. Hij werd verklaard door Ronald Reagan, expliciet, toen hij zijn ambt aanvatte in 1981. "De focus van het Amerikaans buitenlands beleid zal de plaag van het internationaal terrorisme zijn," en zo verder.

En in de context van de oorlog tegen het terrorisme rechtvaardigde de Reaganadministratie zijn steun voor apartheid. De reden was dat in 1988 het ANC door Washington werd bestempeld als één van de beruchtste terroristische groeperingen in de wereld. Dus daarom werd ter verdediging tegen het terrorisme apartheid gesteund.

En als je teruggaat naar die periode, de late jaren tachtig, het ANC leek bedwongen, apartheid was stabiel, ze werden gesteund door de VS, Groot-Brittannië en mogelijk anderen en ze leken onaantastbaar.

Wel enkele jaren later, ongeveer twee jaar later... – Ik moet zeggen, Mandela is pas twee jaar geleden van de terroristenlijst gehaald. Voor het eerst kan hij nu naar de VS kan komen zonder speciale vrijstelling. – Wel, rond 1989, 1990, veranderde de VS van standpunt. Mandela werd vrijgelaten van Robbeneiland. Binnen drie jaar, tegen 1994, viel het ginder gans uit elkaar. Dat is wat belangrijk is.

Hetzelfde gebeurde in andere gevallen. Neem nu Indonesië, een treffend geval. Indonesië viel Oost-Timor binnen in 1975, een moordende invasie zo dicht tegen genocide als wat dan ook in de moderne tijd, gesteund door de VS, Groot-Brittannië, Nederland, Frankrijk,... Iedereen wou deelnemen aan de genocide want Indonesië is een rijk land en je kan er veel aan verdienen.

In 1999 escaleerde de wreedheden. En de VS en Groot-Brittannië, waarschijnlijk Nederland, steunden het volledig. Midden september 1999 kwam Clinton onder aanzienlijke druk. In de VS en internationaal – de aard van de druk is interessant – hoe dan ook, hij kwam onder druk en gaf een korte verklaring uit waarin hij in essentie tegen de Indonesische generaals zei dat het spel uit was. Een week later waren ze weg.

Dat is macht. Kan dat gebeuren in Israël-Palestina? Natuurlijk.

# Bent u een anarchist? Zo ja, denkt u niet dat het interessanter is naar de opstanden in het Midden-Oosten te kijken vanuit een anarchistische benadering dan simpelweg de berichtgeving in de media te reproduceren? Bijvoorbeeld, het democratische opstanden te noemen, en te praten over wat de mensen willen doen in plaats van de regeringen?

Chomsky: Anarchisme is een zeer breed begrip. het kan van alles betekenen. Ik noem mezelf een anarchist in de zin waarin ik anarchisme versta en ik erover geschreven heb. Het is een belangrijke stroom in de traditie, het is niet iedereens interpretatie. Wat mij betreft is anarchisme een tendens in een mensenleven, in de geschiedenis die de structuren van autoriteit en dominantie onderzoekt en eist dat die zichzelf verantwoorden. Dat het deze niet beschouwd als zichzelf rechtvaardigend.

En dat gaat terug van families naar de internationale gemeenschap. Dus telkens als er een structuur is van autoriteit of dominantie heeft het te maken met bewijslast. Het moet tonen dat het legitiem is. Als het niet kan aantonen dat het legitiem is, moet het ontmanteld worden. En dat is een permanente tendens in de geschiedenis, die altijd zal verder gaan zolang de geschiedenis verder gaat. Ik denk dat dat het kernbegrip is van anarchisme, en in die zin denk ik dus dat iedereen een anarchist zou moeten zijn.

Ik moet zeggen dat er soms rechtvaardigingsgronden zijn. Als ik bijvoorbeeld over straat loop met mijn driejarige kleindochter en zij loopt de straat op en ik grijp haar hand en trek haar terug, dat is een structuur van autoriteit, maar ik denk dat die te rechtvaardigen is. Maar het punt is, ze moeten allemaal te rechtvaardigen zijn. En meestal kunnen ze zichzelf niet rechtvaardigen. En dan krijg je volksbewegingen en wat vooruitgang in de wereld.

Maar om terug te komen op de opstanden in de Arabische wereld, je moet ze beschrijven in termen van wat er plaatsvindt. Niet in termen van wat we zouden willen dat er gebeurt. En wat er gebeurt, denk ik, is belangrijk. Ze noemen zichzelf democratische opstanden. Ik heb er geen problemen mee om hun zelfomschrijving te gebruiken. Ze proberen om formele democratieën te vestigen. Zoals ik al zei, de regimes zijn niet veranderd, maar wat ze trachten te doen is een goed idee.

Neem nu Egypte, de situatie in Egypte is al verbeterd. Ze hebben een vrije pers, dat is een grote stap voorwaarts tegenover staatsgecontroleerde media. Sommige van de meest repressieve structuren zijn ontmanteld zoals de veiligheidsdiensten, de folteraars en zo verder. Dat is allemaal goed.

Het regime is niet veranderd, de socio-economische macht is nog waar ze lag, maar ze wordt betwist. En om tot een anarchistisch perspectief te komen, ik vermeldde reeds dat de arbeidersbeweging in Egypte een lange geschiedenis heeft van protest. Dat komt niet uit het niets. En wat ze doen, daar is niet veel nieuws over, verslaggevers zoeken er niet naar, maar wat blijkbaar gebeurt in belangrijke industriële installaties, zoals in de textielfabriek in Mahalla, de bakermat van de 6 Aprilbeweging, het blijkt dat de arbeiders er de fabrieken hebben overgenomen en ze zelf leiden.

Dat is een echte revolutie en een toegewijde anarchist zou moeten juichen. En dat zijn de dingen waar we over zouden moeten praten. Maar we kunnen niet pretenderen dat ze verder zijn dan dat ze staan. We kunnen er tekenen van zien en er is niet veel dat we kunnen doen om hun aan te moedigen, maar we moeten er blij om zijn, denk ik. En het beschouwen als een model voor andere dingen die er moeten gebeuren, zoals hier. Maar het gebeurt.

Wat Anonymous betreft (nvdr, de vraag werd anoniem door Anonymous gesteld, vandaar), het is een fantastische groep, ik weet niet of je weet wat ze hebben gedaan, maar bijvoorbeeld toen de VS overheid probeerde om Wikileaks plat te leggen, en bepaalde ondernemingen zoals Amazon en Google en nog enkele anderen ze bande, viel Anonymous deze ondernemingen aan een legde hen plat. Dat is geweldig. Daar hou ik van.

# Wat kunnen de mensen in Nederland volgens uw analyse doen tegen de populistische, rechtse beweging en tegen xenofobie dat zeer dominant is als beweging in de publieke sfeer in ons land momenteel?

Chomsky: Wel deze verzameling vragen hoort bij de eenvoudigere. Ik bedoel, we leven in behoorlijk vrije landen. En we leven niet in Egypte. Je wordt niet naar de gevangenis gestuurd en gefolterd in Nederland en de VS en zo.

Veel kansen, veel vrijheid is veroverd, recent. Laten we zeggen het stemrecht, een minimale vrijheid. Ik bedoel in de VS hadden de vrouwen geen stemrecht tot in de jaren twintig, eigenlijk, hetzelfde jaar dat vrouwen stemrecht kregen in Afghanistan. Dat vergde een lange strijd. Verdere vrouwenrechten dan dat stemrecht namen een grote stap voorwaarts de laatste twintig à dertig jaar. Nog steeds beperkt, maar toch een grote stap voorwaarts.

Neem nu een voorbeeld uit mijn persoonlijke ervaring. Toen ik begon te doceren waar ik nu lesgeef in MIT in 1955, wandelde je door de gangen en zag je enkel blanke mannen, deftig gekleed, gedisciplineerd, volgzaam,... Als je er nu door de gangen wandelt, de helft vrouwen, een derde minderheden, informele kleding, informele relaties, meer participatie, veel meer activisme,... en dat is als een microkosmos van de dingen die er over gans de wereld gebeuren.

Wel hoe gebeurde dat? Er was zeker oppositie tegen, maar het gebeurde omdat mensen zich begonnen te organiseren, actief werden, betrokken raakten in onderwijs en activisme gepast voor de omstandigheden, er was geen bepaalde formule, en uiteindelijk had het een geweldig succes.

En er zijn veel andere gevallen zoals dat, het is niet het enige geval. Neem bijvoorbeeld de VS. Wanneer het 'gesticht' werd, was het het meest vrije land in de wereld, het was het meest democratische, maar het was een land met een formele democratie voor blanke, bezittende mannen. Geen zwarten, geen vrouwen en niet zonder bezit.

Wel, dat is niet langer waar. Er is nog veel discriminatie en zo meer, maar dat is niet meer waar.

Oké, veel vrijheid werd gewonnen. In Wisconsin is er een grote inspanning om vrijheden weg te nemen die werden verworven. Maar ze 'zijn' verworven geweest door volksstrijd en activisme.

Racisme is endemisch in de VS. Dat gaat terug tot de slavernij. elke groep immigranten, er waren immigratiegolven, werd het doelwit van racisme. Ik bedoel, een honderd jaar terug, waar ik leef, in Boston, had je borden in restaurants waarop stond "Geen hond is Iers." Ieren werden behandeld als Afro-Amerikanen. Dat is momenteel niet meer zo.

Elke immigratiegolf werd langzaam geassimileerd. En een van de belangrijkste krachten die dit bewerkstelligde, moet ik zeggen, was de arbeidersbeweging. Er was bitter anti-immigranten racisme in de arbeidersbeweging, omwille van de gekende reden: want ze komen onze baan afnemen, enz. Maar telkens er een belangrijke staking was, of een belangrijke vakbondsopbouwende operatie, verdween het racisme dramatisch.

Wel, dat is wat je kunt doen. Als je constructieve doelen hebt waar mensen aan kunnen participeren. En je geeft het soort van opvoeding dat leidt tot een begrip dat praktijken die normaal waren in het verleden absoluut niet te tolereren zijn. Wanneer dat gebeurt, overwin je xenofobie, krijg je antwoorden op problemen en zo verder.

Er is geen formule hiervoor. Je kan niet zeggen hier is de magische pil die je moet nemen. Het hangt af van bepaalde omstandigheden, het vergt engagement, toewijding, volharding, en het werkt. Onze maatschappijen zijn veel beter dan vroeger. Dat is waarom.

Deze winsten kwamen niet als geschenken van boven. Daar is voor gevochten. Gans de weg. Dat is nog steeds het geval en dat zal zo blijven. Dus, ik denk niet dat er simpele antwoorden zijn. Er zijn de antwoorden die we altijd al kenden van wat er gebeurde diep in onze eigen ervaring. Meer terug gaan. Dezelfde antwoorden.

Externe linken:

• www.chomsky.nl
• Chomsky in Brussel
• Ramsey Nasr
• Mijn nieuwe vaderland (pdf)
• Audiobestanden van de lezing