about
Toon menu

Mandela in 'Koppen', een staaltje apartheidstelevisie

Het VRT-programma Koppen gaf dinsdagavond 10 december 2013 een staaltje van blanke televisie over de man die de apartheid heeft afgeschaft. Een kritische bespreking door Marc Vandepitte.
woensdag 11 december 2013

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Ik vind 'Koppen' een uitstekend televisieprogramma: kort, degelijk, leerrijk en to the point. Veel van de uitzendingen zijn ideaal om te gebruiken als didactisch lesmateriaal. Er zijn natuurlijk hoogtes en laagtes, dat kan niet anders bij zo een hoge frequentie. Gisteren ging het echter goed fout.

Het was een uitgebreide Koppen, een XXL-versie, gewijd aan het leven van Mandela. Het was helaas een ‘prachtig’ staaltje eurocentrisme, geschiedenisvervalsing en depolitisering.  

Zwarten hebben geen mening en strijden niet

We beginnen bij het eurocentrisme of in dit geval zelfs blank-centrisme. Mandela, zelf een zwarte, leefde in een land en continent met een overwegend zwarte bevolking. Nochtans waren alle getuigen of personen die commentaren gaven in de uitzending blank, op één na, Desmond Tutu. Uiteraard kan men deze man aartsbisschop, Nobelprijswinnaar en persoonlijk vriend van Mandela niet passeren. Maar als hij werd opgevoerd was dat met weinig zeggende randbemerkingen of inhoudelijke beschouwingen. Dat werd aan de blanken overgelaten.

Blijkbaar heeft men geen zwarte deskundigen of zwarte interessante getuigen gevonden die iets zinnigs te zeggen hadden over deze monumentale figuur. Het was blanke televisie over de man die de apartheid heeft afgeschaft. Il faut le faire.

En ja, er verschenen zwarten op het scherm, massa’s zelfs. Maar dat was ofwel als object van repressie ofwel als ze hun Madiba aan het vereren waren. Passief en onderdanig, zo kennen we ze. Was er dan geen verzet tegen apartheid? Jawel, we zagen gelukkig beelden van protesterende blanken in westerse hoofdsteden. Kritisch en strijdend voor rechtvaardigheid, zo zijn we.

Geschiedenisvervalsing

Hoe is de apartheid beëindigd? De uitzending suggereerde dat Frederik De Klerk, de laatste blanke president, na het einde van de Koude Oorlog er geen zin meer in had. Dankzij geduldige onderhandelingen met Mandela is het apartheidsregime beëindigd en werden er verkiezingen uitgeschreven waaraan ook de zwarten mochten deelnemen.

Alsof het blanke apartheidsregime zomaar zijn belangen te grabbel zou gooien. Alsof de blanke elite dat zou slikken. Alsof De Klerk plots wat humaner was geworden en tot inkeer was gekomen. Zo een scenario is goed voor een Walt Disney film, maar heeft met de realiteit weinig van doen.

Geen woord over de verpletterende militaire nederlaag van het apartheidsleger tegen de Cubanen in Angola. Dat was volgens Mandela zelf nochtans het begin van het einde van het racistisch regime.

Het apartheidsregime ging in de eerste plaats ten onder aan de gewijzigde krachtsverhoudingen in de regio en in het land zelf,[1] en niet omdat politieke leiders plots andere gedachten kregen en gelukkig goede onderhandelaars waren. 

Goedaardig en onschadelijk

Volledig in lijn met zowat de hele westerse pers focuste de uitzending vooral op de persoon Mandela, meer bepaald op zijn ‘buitengewone drang naar verzoening’. Verder werd hij de leider van zijn volk omdat hij zo charismatisch was, zo suggereerde de reportage van Koppen.

Dat deze man bij zijn arrestatie een kopstuk was van de ondergrondse communistische partij - hij was lid van het Centraal Comité[2] - wordt zedig verzwegen. Een apartheidsstrijder heilig verklaren, tot daar aan toe, maar een communist zoveel eer verlenen, dat is blijkbaar een brug te ver.

Dat zijn visie en politieke strategie de belichaming waren van een zeer goed georganiseerde politieke beweging, wordt ook volledig uit beeld gehouden. Alle aandacht gaat naar zijn goedaardig karakter.

Het ANC en de strijd tegen apartheid wordt zo volledig gedepolitiseerd. Dat is handig, want door de focus te leggen op de man, kan men de politieke uitschuivers van het verleden bij ons doen vergeten. Het apartheidsregime werd tot op het einde gesteund door tientallen parlementsleden uit de VU, de PVV en de CVP (de voorlopers van respectievelijk N-VA, Open VLD en CD&V).[3] Daar wordt men nu niet graag aan herinnerd.  

Voetnoten

reacties

2 reacties

  • door tini07 op donderdag 12 december 2013

    Dank U voor de info. Ik wist niet dat Mandela tot de communistische partij behoorde. Ik wist wel dat één van zijn eerste bezoeken aan Cuba was. Alles wordt veel klaarder nu.

  • door CharlesO op donderdag 12 december 2013

    Het is oud zeer bij de VRT. Zo brachten zij recent nog een stukje over het akkoord tussen Iran en de US, kort maar correct… althans tot zij Ankie Rechess aan het woord lieten die minuten lang mocht uitweiden over hoe Netanyahu daar tegen aankeek….

    Maar terug naar Zuid Afrika. In tegenstelling tot de auteur denk ik dat er voldoende elementen zijn om te aanvaarden dat de Marxistische visie (waarin de interne strijd tussen de klassen bepalend is en dat externe krachten daar, naar gelang van de sterkte of zwakte van de partijen, enkel kunnen op inspelen) ook in Zuid Afrika bevestigd werd. De slag om Cuito Cuanavale is zeker een deeltje dat meer dan in herinnering gebracht mag worden maar in de eindbalans speelde het enkel mee als element dat maakte dat, in hun zucht naar winstmaximalisatie, de kosten om de apartheid te behouden te groot werden (wegens de militaire uitgaven en de buurlanden die het anti-apartheidsfront vervoegden) voor de economische machthebbers.

    Verder wou ik hier ook een lans willen breken om aub niet mee te gaan in die idolaterie van “Mandela=ANC=DE anti apartheidsstrijd”. Daarmee doe je miljoenen mensen onrecht aan, wereldwijd, maar vooral in Zuid Afrika zelf. En honderden van hun organisaties…. Enkel en alleen het UDF bestond uit meer dan 450 bewegingen…. En de auteur is ook oud genoeg om het allemaal meegemaakt te hebben; dat we nu vrijwel exclusief Mandela kennen en het ANC stond niet in de sterren geschreven, in tegendeel.... Dit heeft alles te maken met het feit dat vrijwel iedereen er belang bij heeft “de rest” uit de geschiedenis weg te gommen. De grote verdienste van de SACP was de ANC terug op de kaart gezet te hebben door z’n alliantie met COSATU… Want na de repressie zat de ANC zwaar in de problemen. Vergeet bv. niet dat Sharpville in 1960 al reeds een PAC betoging was…. En het apartheidsregime humde dat het een lieve lust was tot Soweto er in 1976 aankwam en een nieuwe golf van jeugdig verzet. Steve Biko (en de Black Consciousness Movement) was de naam die wereldwijd kwam bovendrijven en hij was, onder invloed van onder andere Malcolm X, niet bruikbaar voor het grootkapitaal. Vandaar dat voor hem gevangenis niet volstond maar de politie voor z’n dood zorgde… Wat is nu het verschil zul je vragen? Wel via een beeld. Waar de eerste golf van het ANC een vulkaan was kon die met één grote repressieve stop afgeblokt worden. Zowel z’n politieke als militaire strijd. De tweede golf was veel ruimer en meer divers en ja, het afblokken lukte altijd, maar steeds weer ontstonden er overal in het land nieuwe kleine zijvulkaantjes zodat de industriebonzen eigenhandig al van toen af op zoek gingen naar veregenwoordigers van de zwarte bevolking waarmee te praten viel. En zoals de strijd niet uitgevochten was en de machtsverhoudingen waren wat ze waren moest het ANC genoegen nemen met de politieke macht (en economisiche privileges voor henzelf) en bleef de economische macht in handen van een blanke elite…

    Met alle respect maar m’n hart bloedt als ik zie dat na, Obama (in gods naam!) Groot Krokodil (De Klerk) mogelijks het meeste applaus kreeg in het voetbalstadium van uitgerekend Soweto! En met alle respect voor iedereen die z’n bijdrage geleverd heeft aan de anti-apartheidsstrijd, als ik hoor hoe dikwijls zwarten vermelden dat zij enkel en alleen uit de armoede wegkwamen dank zij het onderwijs wordt ik daar weemoedig bij….

    Want, doet je dat geen belletje rinkelen? Waarvoor streed de tweede golf anti-apartheidsstrijders? Tegen de veralgemening van het schoolonderricht in de Afrikaanse slaventaal, voor het Engels dat hen een venster op de wereld bezorgde (en eventueel letterlijk studies in het buitenland)! Als ik dan geconfronteerd wordt met diegenen die de allerlaagste jobs uitoefenen zonder enig toekomstperspectief, laat staan met het grote aantal werklozen, dan schat ik hun leeftijd in en als het overeenkomt denk ik; mogelijks heb ook jij je schoolcarrière toen laten vallen voor dagelijkse agitatie voor een betere wereld… en zijn wij je evenveel verschuldigd dan aan een Steve Biko of Nelson Mandela…

    En vergis je niet; diegenen die Zuma uitjouwden in het stadium zijn ANC leden die de buik vol hebben van z’n corruptie en die Obama nog het meest bejubelen omdat hij zich nog openlijk durft af te vragen of hij zich nog kan meten aan Mandela, iets waarbij de toehoorders Zuma automatisch diskwalifceerden…

    De ex-strijders die uit de boot gevallen zijn die komen niet naar die begrafenis (Soweto is een stad met meer inwoners dan Brussel en het stadium zat op geen enkel ogenblik voor meer dan 2/3de vol), die stemmen niet meer want zij weten wat ze mogen verwachten van een partij die ooit vocht voor een andere maatschappij en die uiteindelijk koos voor een andere kapitalistische maatschappij….

    PS: voor wat Couleur Locale: Het voetbalstauim van Soweto draagt de naam van FNB-stadium. Ofte First National Bank Stadium… Nog vóór Mandela verkozen werd tot president greep daar in 1993 ook de begrafenis plaats van een zekere Chris Hani, vermoord door het apartheidsregime (nog een waarmee moeilijk te onderhandelen viel?) en bij leven en welzijn de leider van de communistische partij en stafchef van de Speer van de Natie (de gewapende vleugel van het ANC)... Eindbalans: 3 doden bij een gewapend treffen en 80.000 mensen die afscheid kwamen nemen, of een goede 10.000 meer dan nu voor Mandela… Alleen het publiek vertegenwoordigde toen wel een andere klasse…. Mandela en de huidige leiding van het ANC waren zeker niet voorbestemd, ondanks alle partijdige pogingen ons dat ons nu te laten geloven….

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties