Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

GGO-boegbeeld van Montagu beantwoordt kritiek van filosoof De Cauter

De Belgische GGO-wetenschapper Marc van Montagu reageert op de open brief van cultuurfilosoof Lieven De Cauter.
woensdag 13 november 2013

Beste collega De Cauter,

Ik lees veel woede in uw open brief aan mij gericht. Sta mij toe om op een vriendelijke en open manier u van een weerwoord te voorzien.

GGO’s zijn meer dan patenten en multinationals alleen 

Alle wilde plantensoorten en alle gewassen die de mens sedert het begin van de landbouw geselecteerd heeft, zijn inderdaad gemeengoed van de mensheid. Het zou onethisch zijn indien planten zomaar kunnen gepatenteerd worden. In de Verenigde Staten kan men dat, maar gelukkig is dit in Europese en in vele andere landen niet mogelijk.

Echter, wanneer er intensief geïnvesteerd is om een gewas te verbeteren, ligt het gemeengoed minder voor de hand. Wanneer plantenkwekers tijd en geld investeren om een verbeterde plant te ontwikkelen, willen ze hiervoor beloond worden (lees: een financiële return krijgen) als hun product op de markt komt.

Weinig mensen zijn op de hoogte van het feit dat veredelaars van niet-GGO gewassen hun planten ook beschermen. Ze doen dit door het aanvragen van het kwekersrecht. Het kwekersrecht geeft kwekers de intellectuele eigendom van hun planten waardoor ze concurrenten kunnen verhinderen om deze plant zonder toelating (lees: zonder een financiële return) op de markt te brengen. Dit geldt voor alle niet-GGO zaden en pootgoed. Voor bepaalde gewassen, zoals aardappelen, mogen de landbouwers de oogst van de beschermde niet-GGO landbouwgewassen niet gebruiken als zaai- of pootgoed voor het volgende jaar zonder de veredelaar daarvoor te vergoeden. Ik verwijs hiervoor graag naar een recent persbericht rond de dagvaarding van landbouwers die geen vergoeding betaald hadden voor het gebruik van eigen vermeerderde ‘gewone’ aardappelen.

Het feit dat zaaizaad en pootgoed vandaag de dag geen gemeengoed zijn, heeft dus niets te maken met GGO-gewassen. Inderdaad, de kenmerken die via de GGO-technologie in gewassen gebracht zijn en die vandaag op grote schaal geteeld worden, zijn beschermd door patenten. Deze bescherming geldt voor 20 jaar vanaf de aanvraag van het patent. Volgend jaar verloopt het laatste van de Amerikaanse patenten die Roundup Ready soja beschermen en hoogstwaarschijnlijk zullen kleine en middelgrote ondernemingen generische producten op de markt beginnen brengen waardoor de dominantie van de grote multinationals voor dit product zal verkleinen.

Daarenboven moet opgemerkt worden dat patenten slechts aangevraagd worden in de belangrijkste geïndustrialiseerde landen. De insect-resistente katoen die geteeld wordt in Burkina Faso, is bijvoorbeeld niet beschermd door een patent. Recent heeft Bangladesh de teelt van de insect-resistente GGO-aubergine goedgekeurd. Als die (waarschijnlijk volgend jaar) op de markt komt, zal dat zijn zonder patent. In Hawaii wordt sinds 1998 de virus-resistente GGO-papaja geteeld. Deze is ontwikkeld door de universiteiten van Cornell en Hawaii en alle rechten zijn overgedragen aan een lokale papaja-boerenorganisatie. Het debat is veel meer genuanceerd dan u laat uitschijnen, beste collega. Echter, door ongenuanceerd te berichten over GGO-gewassen, brengt u ook publieke initiatieven voor kleinschalige landbouw in gevaar. http://www.vilt.be/Breeders_Trust_dagvaardt_twee_Vlaamse_landbouwers

Het voedselprobleem

Er wordt vandaag dan misschien wel voldoende voedsel in de wereld geproduceerd, toch lijden meer dan 800 miljoen mensen chronisch honger (dit wil zeggen: meer dan 1 jaar hongersnood). Dit is een multifactorieel probleem dat niet zomaar is op te lossen. Als geboren en getogen socialist kook ik ook van woede om zoveel onrecht. Eén mogelijk middel in de strijd tegen honger is om mensen middelen te geven om zich beter te beschermen tegen het mislukken van hun oogst.

Met plantenbiotechnologie kunnen we gewassen ontwikkelen die minder vatbaar zijn voor ziekten, die minder gevoelig zijn aan droogte of die meer opbrengen. Dit kan voedselproblemen ter plaatse helpen oplossen. U denkt dat GGO’s alleen geschikt zijn voor grootschalige landbouw. Niets is minder waar. GGO’s zijn geen landbouwmodel. Het is een technologie. GGO’s gaan de monocultuur inderdaad niet verminderen, maar ze zijn er evenmin de oorzaak van. Ze kunnen er echter wel voor zorgen dat de grootschalige landbouw minder milieuvervuilend wordt. Waarom deze kans laten liggen? Gebruik correcte argumenten.

Wat Barbara Van Dyck betreft, bied ik mijn excuses aan. Zij is inderdaad bio-ingenieur met opleiding land- en bosbeheer, een specialisatierichting zonder opleiding in biotechnologie. Ze heeft inderdaad een doctoraat, meer bepaald in de toegepaste economische wetenschappen. Uw strijd en die van mevrouw Van Dyck tegen globalisatie, grootschalige industriële landbouw en multinationals verdient om gehoord en besproken te worden. Maar probeer niet om uw punt te maken met misinformatie en op de kap van een veilige technologie die de landbouw en de maatschappij grote diensten kan bewijzen en nu al bewijst.

Het is buitengewoon jammer dat steeds dezelfde verhalen, zoals de zelfmoorden in India, naar boven gehaald worden terwijl die al zoveel keer ontkracht zijn. De landbouw en de mensen in hongersnood zijn niet gebaat bij een tweestrijd. U en de actiecomités die u steunt, ijveren voor agro-ecologische oplossingen. Plantwetenschappers zien bijkomende mogelijkheden door planten genetisch aan te passen aan hun leefmilieu. Geef landbouwers de mogelijkheid om te kiezen welke methoden ze willen gebruiken. Mijn hoop is dat alle technologieën gebruikt worden in een geïntegreerd landbouwmodel. De landbouwkundige uitdagingen zijn enorm, maar als we de beste conventionele, agro-ecologische en biotechnologische inzichten gebruiken, kunnen we de wereld blijven voorzien van plantaardige producten en dit op een duurzame manier.

Marc Van Montagu

Moleculair bioloog

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

5 reacties

  • door joachim.jacob op donderdag 14 november 2013

    Ik vrees er ook voor dat het kind met het badwater dreigt weggegooid te worden.

    Misschien kan ik een analogie voorstellen om debatten duidelijker te maken (want verwarring is soms troef). Vervang de woorden GMO-technologie, GGO-gewassen en Monsanto door computers, Windows besturingssysteem en Microsoft (die een beetje de 'Monsanto' blijkt te zijn van de open-bron IT-wereld). Wanneer je deze oefening doet, bereik soms eigenaardige uitspraken. Samengevat: bijna altijd is het bedrijf het doel, maar wordt de technologie aangevallen. Terwijl de technologie op zichzelf geen kwaad doet.

    • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 14 november 2013

      GGO is allesbehalve onschuldig op zich. Het gaat niet om zomaar wat software die je gewoon 'uit' kan zetten, maar om een onomkeerbaar en oncontroleerbaar proces waar heel voorzichtig mee moet omgesprongen worden. Vergelijk het met kernenergie of chemische wapens: voor je het weet ontploft het in je eigen gezicht. (Sterke maar confronterende tekst over Fukushima trouwens, enkele nieuwsitems terug, proficiat redactie, dat uitermate cruciale verhaal lees je nergens en dat is al sinds 3/11 aan de gang.)

  • door LievenDeCauter op donderdag 14 november 2013
  • door svdl op donderdag 14 november 2013

    Ik sluit me ergens aan bij de reactie van Joachim Jacob. Ik denk dat er inderdaad an sich niet een direct waarde oordeel te vellen is over een technologie, een wetenschap, een techniek.

    Dat gezegd zijnde, bevindt deze zich altijd in een bepaalde context waarbij ze ook gebruikt wordt met bepaalde doeleinden. En dat is dan weer wel bepalend om een standpunt in te nemen of de techniek zich binnen iemands waardekader past.

    Ontegensprekelijk wordt de techniek van GGO's ontwikkeld en aangewend door grote voedselmultinationals om hun markpositie te versterken, of anders gezegd de kleintjes eruit te duwen. Dat ontkennen zou hetzelfde zijn als het zonlicht ontkennen. Multinationals zijn bedrijven en net zoals alle andere bedrijven is er 1 primordiale wet, de eerste en meest belangrijkste: "winstmaximalisatie". Dat is eigen aan het bestaan van een kapitalistisch bedrijf. Volkomen logisch. Maw in die context, is het gebruik en het ontwikkelen van GGO's een nefaste zaak aangezien we verder opschuiven naar de wereld van "Soylent Green".

    Ik vind de vergelijking die Montagu maakt van GGO's met niet-GGO ivm de intellectuele eigendom niet eerlijk, als ze gebruikt wordt om de patentering van zaden goed te praten (maw ROI met winst aub!). Dat is op kleuterniveau quasi hetzelfde als zeggen "ik mag wel eens een snoepje stelen, de anderen doen dat ook...". Het is hierbij duidelijk dat Montagu de kwestie van patentering en intellectuele eigendom op alle zaaigoeden niet als een dusdanig probleem erkent. Laat het hem dan ook zo vlakaf zeggen. Vooruit met de geit. Open kaart aub. In die zin vind ik dan ook dat Montagu zich bezwaarlijk socialist kan noemen. Dat zijn geen waarden en normen die voor een socialist zouden mogen staan. De dag van vandaag echter zijn er velen die meer weg hebben van het neoliberale model en die zich nog socialist benoemen. Hoe durven ze?!

    Montagu gaat ook niet in op het probleem van de oneerlijke verdeling van voedsel en agrarische rijkdommen (land, zaaigoed, techniek, infrastructuur en andere productiemiddelen). Hij erkent dat er wel genoeg voedsel wordt geproduceerd en dan stop hij ermee. Ja, zelfs met de mislukte oogsten in aantal landen, wordt er nog steeds genoeg voedsel geproduceerd - mondiaal gezien. Correcte verdeling en landgebruik zijn een veel correctere en logischere oplossing voor dit probleem (zie ook oa. het debat rond de ecologische voedselafdruk in de productie van verschillende soorten voedsel). Natuurlijk past dit alles niet in de winstmaximalisatievisie van voedselmultinationals en komt het GGO alternatief waar zij dan uiteraard winnaar van zijn, op het voortouw.

    Spijtig dat Montagu dit uit het oog verliest en enkel het technologische aspect voor ogen houdt (wat overigens zeer boeiend is) en anderzijds het kader of het huidige paradigma waarin dit zich asfpeelt minimaliseert. Op die manier laat hij zich willens / nillens voor de kar van bedrijven als Monsanto en Nestle spannen.

    De technologie op zich is helemaal niet verkeerd, maar het gebruik in deze verhoudingen en de koppeling met patenten maakt dat ze verkeerd wordt toegepast. Let wel: verkeerd in mijn waardekader. Het gaat hem eigenlijk kom de eigendomsverhoudingen die door middel van GGO als hefboom wederom veranderen in het voordeel van Voedselmultinationals en in het nadeeel van kleine producent, armere boeren, en uiteindelij kook de consument, zowel hier als in het zuiden. Ik denk dat Montagu eens moet nadenken over zijn waardekader en ook de huidige machtsverhoudingen.

  • door vita vitalis op donderdag 28 november 2013

    Wie de discussies en de reacties van voor- en tegenstanders van ggo's volgt kan inderdaad niet anders dan aan "zeloten" denken. Beiden gaan uit van hun absolute gelijk. Inderdaad het zijn gelovigen en je zou ze met Jehovagetuigen kunnen vergelijken of met anderen die hun inzichten aan anderen willen opdringen. Mensen die blijkbaar niet in dialoog geloven, niet in redeneren, niet in kennen en elkaar willen begrijpen. In de jongste discussie tussen de moleculair bioloog Mark Van Montagu en de filosoof Lieven De Cauter zien we dat weer. De soms zeer onevenwichtige publicaties van Marc Van Montagu zoals in De Standaard “De Jehova getuigen”. Daarnaast in De Morgen van 14 oktober “Als je het voedsel in je macht hebt, heb je alles in je macht. Voedsel is een wapen". Hier zegt hij dat Monsanto gericht is op het maken van winst. Dus geen liefdadigheidsinstelling is die de het honger probleem wil oplossen. Hij betreurt de vernieling van het aardappelveld in Wetteren. Maar juist daar werd een zekere hoogmoed van de wetenschappers duidelijk. Zij zetten daar een bord met de tekst "Hier groeien de aardappelen van de toekomst". Dit nota bene bij een proefveld waardoor dat nog moest worden bewezen. In zijn reactie op Lieven De Cauter verwijst Van Montagu naar het kwekersrecht. Hij tracht hier mee aan te tonen dat niet alleen voor ggo's betaald moet worden. Hij vergeet het verschil uit te leggen tussen patent en kwekersrecht. Bij een patent is het genetisch materiaal van de plant het eigendom van de patenthouder. Dan mogen anderen daar niet verder mee kruisen, geen nieuwe eigenschappen aan toevoegen. Bij kwekersrecht kan dat wel. Het genetisch materiaal is geen eigendom. Iedere veredelaar kan er mee verder werken. Hij dient alleen een vergoeding te betalen aan degene die het basis materiaal waarvan hij vertrokken is heeft ontwikkeld als hij het door hem ontwikkelde zaad in de handel brengt.. Als geboren en getogen "socialist" kookt Van Montagu ook van woede over het onrecht dat 800 miljoen mensen nog chronisch honger lijden. Zegt dat er waarschijnlijk wel voldoende voedsel wordt geproduceerd. Maar maakt dan de kronkel door te zeggen: " Eén mogelijk middel in de strijd tegen honger is om mensen middelen te geven om zich beter te beschermen tegen het mislukken van hun oogst" Daar bedoelt hij naar alle waarschijnlijkheid ggo's mee. Hij gaat helaas voorbij aan het feit dat het hier in hoofdzaak om armoede gaat. Als "socialist" en veel geplaagd wetenschapper had hij de discussie over de biotechnologie in betere banen kunnen leiden door de World Food Price te weigeren. Op die manier de discussie los te koppelen van het kapitalistische Monsanto syndroom. Zo de discussie te herleiden tot de kern, het nut van wetenschappelijk onderzoek en de mogelijke toepassingen. Lieven De Cauter wijst terecht op een aantal bedenkelijke uitspraken van Van Montagu. Maar zijn opmerking: "U leeft , zoals zoveel wetenschappers, in de ontkenning van de maatschappelijke medeplichtigheid van uw onderzoek, hier met de niets ontziende kapitalistische toe-eigening van zaaigoed en de exploitatie wereldwijd" . Met de toevoeging "vooral van het zuiden natuurlijk". Hier valt op te merken dat "medeplichtigheid" de suggestie geeft dat de ontwikkeling van biotechnologie en de mogelijkheid z.g. ggo's te ontwikkelen de privatisering van zaden mogelijk maakt. Niets is minder waar, hieraan is het patentrecht debet. Bij wetenschappelijke ontwikkelingen is immers niet vooraf te voorzien wat de maatschappelijke gevolgen kunnen zijn. Merkwaardig is ook zijn opmerking " men doet alsof het om wilde planten gaat". De realiteit is dat het duidelijk over veredelde landbouwgewassen gaat. Gewassen die grootschalig toegepast worden. GGO maïs is daar het beste voorbeeld van. GGO gewassen zouden zo zijn gemanipuleerd dat ze maar éénjarig zijn. Er bestaat inderdaad de zogenaamde terminator, een methode die echter onder druk tot op heden niet wordt toegepast. In de landbouw worden veel hybride rassen gebruikt en ook dan moet de boer ieder jaar opnieuw zijn zaad kopen. Dat Monsanto een soort politie heeft die velden controleert op hun ggo gewassen is correct. Kijk ook eens welk soort bedrijven Monsanto nog meer in handen heeft en daardoor zijn machtspositie nog versterkt. De basis van de macht die dit soort bedrijven hebben kunnen ontwikkelen is het patentrecht en dat was een politieke beslissing. Hier weer de duizenden zelfmoorden in India door hun "schulden aan Monsanto". Volgens Piet Vanthemsche van De Boerenbond is dit niet correct. Hij heeft dit laten verifiëren omdat dit verhaal hem choqueerde. (Opinie De Morgen Online 23 oktober 2013) Betreurenswaardig is dat niet gekeken wordt of de toepassingen van de biotechnologie in de toekomst nuttig kunnen zijn: denk aan de opwarming van de aarde, de verzilting en watergebrek Laten we daar eens over nadenken en van gedachten wisselen. Het kan nuttig zijn om het boek “Zwaarden, paarden en ziektekiemen” van Jared Diamond, hoogleraar fysiologie aan de Universty of California in Los Angeles, te lezen. Hij schetst hierin de historische achtergronden van de landbouw, de verstedelijking en de toename van de bevolking op een indringende manier. marcel poppe Katrin Bilmeyer

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties