about
Toon menu

Straatseksisme: kwestie van klasse

De galm die 'Femme de la rue' naliet in het medialandschap in 2012 echode lang en luid na. De documentaire bracht talloze discussies op gang. Net als in het hoofddoekendebat waren zowel de racistische uitspraken als de belemmerende angst om als racistisch gezien te worden, niet van de lucht. Straatseksisme in grootsteden bevindt zich op een brandpunt van gender, klasse en cultuur.
vrijdag 16 augustus 2013

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Het begint langzamerhand een klassieker te worden. Van zodra er etnische minderheden in het spel zijn, werpen conservatieven zich als witte ridders op voor vrouwen en seksuele minderheden waar ze anders geen moer om geven. Voor conservatieven is de rekening snel gemaakt. Noord-Afrikaanse en Midden-Oostenculturen zijn volgens hen per definitie seksistischer, en dat botst met onze vrije Westerse opvattingen.

Verklaring is geen goedkeuring

Intussen hobbelt links achterop met een discours dat al snel wordt gezien als te vergoelijkend voor seksisme en homofobie. Laten we eerst een misvatting opzijschuiven: ik heb nog nooit gehoord van een progressief die vond dat vrouwen intimideren of homo's doodslaan ok was. Iets willen verklaren staat niet gelijk aan iets goedkeuren.

Een tweede misvatting: hoewel het er alle schijn van heeft is seksuele intimidatie of het naroepen van vrouwen geen versiertruc. Vrouwen die - voor de grap - spelen dat ze ingaan op de voorstellen van de soms nog heel jonge macho's, kijken vaak plots tegen een stel beteuterde en verweesde gezichten aan. Het is een machtsspel.

Een derde probleem is dat men seksisme, door het te zien als een element van een andere cultuur ziet, wegdenkt uit de eigen cultuur. De Pol Van Den Driessches en DSK's van blank Europa worden gezien als individuen, niet als vertegenwoordigers van een cultuur waarin seksuele intimidatie (te) lang verborgen blijft door schaamte en stilzwijgen omdat het achter gesloten deuren gebeurt.

Wat is het probleem dan? Hoe komt het dat de jongens en mannen die onbeschaamd vrouwen voor hoer uitschelden op straat, bijna allemaal van allochtobe afkomst zijn? Is het hun sociale klasse, en zo ja, waarom?

Mannelijkheid en economie

In een onderzoek van Christian Groes-Green van de Universiteit van Kopenhagen uit 2009 blijkt dat er een samenhang bestaat tussen hoe ‘mannelijkheid’ als cultureel concept ingevuld wordt, en de kansen op economische zelfontplooiing.

Het onderzoek ondervroeg 300 jongeren uit de midden- en arbeidersklasse in zuidelijk Afrika, waar geweld tegen vrouwen een veel ernstiger probleem is dan in Belgische grootsteden. Er zijn echter ook heel wat gelijkenissen.

Het dominante beeld van een succesvolle man in die landen - en dat verschilt weinig van het beeld hier - is vooral een man met een respectabele job, iemand die het geld binnenbrengt en op die manier een gezin kan onderhouden.  Dit is in zuidelijk Afrika overigens gedeeltelijk een erfenis van de kolonisatie die, voornamelijk door Portugezen, Engelsen en Afrikaners, veel langer en invloedrijker was dan elders.

Fysieke macht als plaatsvervanger

Dit model mag in België dan wel afgebrokkeld zijn doordat veel vrouwen zelf een job hebben, toch is die verzwakking vrij recent. Zowel de loonkloof als het aantal thuisblijvende huismoeders tegenover huisvaders tonen aan dat dit beeld nog helemaal niet verdwenen is.

De wenselijkheid van dat patriarchale ideaal daar gelaten, de economische realiteit zorgt ervoor dat niet elke man een job kan vinden. Een brede onderklasse in zuidelijk Afrikaanse landen is werkloos, laagopgeleid en zo goed als politiek machteloos. Opnieuw, niet zo verschillend van de situatie in pakweg Brussel. Racistische vooroordelen spelen ook een rol, getuigen schandalen als ‘blanc bleu belge’-eisen die werkgevers indienen bij interimkantoren.

Hier wordt het interessanter. De ondervraagde jongens geven aan dat ze, bij gebrek aan de werkelijke macht en prestige die geld hen zou opleveren, die macht fysiek laten gelden om vrouwen te kunnen 'houden'.  Dat verlangen naar macht en respect kan zich op welwillende manieren uiten, bijvoorbeeld door het focussen op sport en het seksueel plezieren van partners, maar ook op agressieve manieren, zoals geweld en territoriaal gedrag.

Cultuur in een kramp

Zegt Groes-Green: "To ascribe violence against women to male disempowerment certainly does not do justice to complex causes of physical coercion. Nevertheless, there seems to be a clear link between violence against women, social marginalization of men and historical suppression, which has been observed in many cultural contexts."

Kansarme milieus zijn doorgaans sociaal conservatief. De auteurs van de paper stellen dit vast, en beschouwen de daarbij horende agressieve uitingen van machismo als een alarmsignaal van een cultuur die in een kramp is geschoten omdat ze de ideaalbeelden van haar model niet kan waarmaken.

In België komt daar bovendien bij dat het dominante sociale model minder openlijk patriarchaal ingekleurd is: niet alleen zien kansarmen zich daardoor economisch verslagen door hun traditionele concurrenten (andere mannen), maar ook door groepen die ze volgens hun opvoeding moeten kunnen ‘onderhouden’ (bepaalde vrouwen) of minachten (bepaalde vrouwen, holebi’s).

Hegemonie en dominatie

In het debat valt ook nog iets te zeggen over de culturele en etnische achtergrond van veel kansarme Belgen, die veel meer dan andere sociale klassen van buitenlandse origine zijn. Ook bij de blanke kansarmen heoft men niet diep te graven om sterke uitingen te vinden van misogynie en homofobie. De spreekkoren in het voetbal, toch volkssport nummer één bij uitstek, zeggen meer dan genoeg.

De media focussen zich jammer genoeg al te eenzijdig op de patriarchale aspecten van culturen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Die aspecten spelen uiteraard een rol, maar ook al stipt men soms aan dat jongeren van allochtone afkomst die hier opgroeien in een hybridecultuur constant gebombardeerd worden met Westerse reclamebeelden van vrouwen-als-object, toch mist men al te vaak de logische sprong naar de (niet zo) verborgen patriarchele structuren van de Belgische maatschappij.

Groes-Green maakt op basis van Antonio Gramsci het onderscheid tussen hegemonie en dominantie, waarbij hegemonie een vrijwillig afgedwongen status quo is – in dit geval het zwijgende accepteren van ‘man als kostwinner’ – en dominantie het afdwingen van de hiërarchie. Groes-Green: “Following Gramsci’s outline of the concept of dominance it becomes apparent that naked force and violence is an option to which poor young men in Maputo resort when their hegemony, i.e. their ‘taken for granted’ authority based on stable jobs and financial abilities, is contested.”

Wat kunnen we doen?

Nu we kunnen stellen dat problematisch gedrag tegenover vrouwen en seksuele minderheden meer dan in culturele, in socio-economische oorzaken wortelt, kunnen we helderder nadenken over oplossingen. Onderwijs is een no-brainer. Men waarschuwt al jaren dat de huidige generatie arme jongeren in grootsteden – zeker in Brussel – verloren is omdat ze verwaarloosd werd. Een kennis van me die Nederlands gaf aan die jongeren, vatte de hopeloosheid treffend samen met een citaat van één van haar leerlingen: “Mevrouw, waarom komt u hier moeite doen bij ons? Het wordt toch niets met ons, het is verspilde energie.”

Het is echter niet alleen het onderwijs, maar ook de arbeidsmarkt zelf die stappen moet durven ondernemen. Dat betekent onder meer dat werkgevers in eigen boezem moeten durven kijken wat betreft racisme. ‘Cultuur’ is een slecht excuus om iemand met competenties niet aan te nemen, net zoals het een slecht excuus is om eigen gedrag goed te praten.

Ten derde moeten we ook onder ogen durven zien dat ons eigen hegemonische beeld van mannelijkheid nog steeds sterk aanwezig is in de maatschappij. Er zijn al heel wat stappen gezet. Maar als bij de 10 rijkste Belgen anno 2013 nog steeds geen enkele vrouw te bespeuren is en gemakszuchtige media vrouwen steeds opnieuw verwijzen naar het hoekje waarin ze sexy (moeten) zijn en zich ontfermen over huishoudelijke taken (hallo, LibelleTV), dan betekent dat dat we zelf nog heel wat werk aan de winkel hebben om komaf te maken met dit bedenkelijke sociale model.

reacties

11 reacties

  • door desteven op vrijdag 16 augustus 2013

    Zie ook 'social dominance theory': www.brianpaciotti.com/Ethnic%20Contacts/Lecture%2010.pdf , ofte hoe meer hiërarchisch georganiseerde / ongelijke samenlevingen meer gender- en rassendiscriminatie voortbrengen. (Excuses als ik de conclusie wat te kort door de bocht formuleer, baseer me ook maar op een paragraaf uit het boek 'The Spirit Level' (dat ik al veel eerder had moeten lezen.))

  • door obUser op vrijdag 16 augustus 2013

    Het leek even een evenwichtig maatschappelijk zelfonderzoek te worden, maar mi. is er toch een kans blijven liggen. U haalt DSK en VDD aan als voorbeelden van het wegdenken uit eigen cultuur, maar gaat dan gewoon verder met een focus op kansarmoede, wat als de voornaamste reden voor straatseksisme moet worden gezien.

    Maar het komt toch gewoon op een machtsspel aan, niet? Bij kansarme jongeren vanuit onmacht, maar bij die hoge heren (en de rest van ons) uit opportunisme. Het wegwerken van kansarmoede zal dus niet als effect hebben dat seksisme ook verdwijnt.

    Zolang macht/eigendom gezien wordt als een aanvaardbare overlevingsstrategie zullen groepen tegenover elkaar staan. De sociale promotie van onze kansarme medemens maakt van hem toch gewoon een nieuwe DSK?

    • door AntonVoloshin op zaterdag 17 augustus 2013

      Kansarmoede wegwerken zal zeker niet zorgen voor het verdwijnen van seksisme, zoals voorbeelden van machtsmisbruik voor seksuele doeleinden van hooggeplaatste heren volop aantonen. Ik geloof echter wel dat het een eerste stap kan zijn om de meer virulente en gewelddadige vormen ervan in te dijken.

  • door Félicien Manon op vrijdag 16 augustus 2013

    Er zijn goede en er zijn slechte mensen tussen arm, rijk en huidskleur verspreid over de hele wereld. En zij die er hun plezier in vinden om anderen verbaal of fysiek te intimideren zijn slechte mensen en daarmee basta!

  • door Alysa op zaterdag 17 augustus 2013

    Nuja, die 'plicht' die sommige (media)-vrouwen zichzelf toekennen om zich sexy voor te doen, heb ik nooit goed begrepen, om van die huishoudelijke plichten die vrouwen 'zouden' hebben nog maar te zwijgen . . .

  • door F.E op zondag 18 augustus 2013

    Ik heb een aantal nuanceringen:

    1. Straatseksisme situeert zich bij een heel kleine marginale groep. Vaak pubers. Dat het vaak om pubers gaat vergeet men vaak wanneer men deze fenomenen vanuit gender en cultuur wil gaan verklaren. Het is nu eenmaal 'hot' om vanuit cultuur en gender verklaringen te gaan zoeken. Het geeft echter een vertekend beeld. Dat het vaak een stedelijk fenomeen is heeft ook vaak te maken met de eigenheid van de stad. Klasse, Stad (anonimiteit, marginaliteit), Puberiteit hebben naar mijn bescheiden mening een grotere verklaringswaarde dan cultuur. Het is echter begrijpelijk dat opiniemakers, feministen, holebi-bewegingen in het huidige politieke klimaat vanuit cultuur verklaringen proberen te zoeken. In deze maalstroom ga ik echter niet mee. Als culturele factoren een rol zouden spelen bij het straatseksime zijn het de waarden en normen die via de westerse media en internet ( MTV-clips, TMF, JimTV, de muziek industrie ) geabsorbeerd worden door pubers in stedelijke omgevingen.

    • door AntonVoloshin op zondag 18 augustus 2013

      Zeker, dat is een goed punt: we hebben te vaak de neiging om puberaal gedrag dat grenzen aftast, nodeloos te gaan problematiseren (zie ook GAS-boetes, waar ik eerder al iets over schreef). Toch ontstaan ook acties van zulke jongens niet in een cultureel vacuüm. Toen ik bijvoorbeeld naar m'n eerste festivals ging (late jaren '90) was op de camping de rondstuiterende, willekeurige kreet 'hoeren!' zeer in opkomst. Als jonge ventjes vonden wij dat grappig, want oh, een woord dat je niet zomaar hoort te schreeuwen. Toch kan ik me voorstellen, als ik daar op terugkijk, dat het sommige vrouwelijke festivalgangers ongemakkelijk deed voelen, en ook, het bleef een onbewuste uiting van een brede cultuur die nog een hele weg te gaan heeft als het op vrouwvriendelijkheid aankomt.

    • door Alysa op maandag 19 augustus 2013

      'T is juist omdat het pubers (maar ook ouderen!) zijn dat 't interessant is deze fenomenen vanuit gender en cultuur te willen gaan verklaren, maar ja 'in deze maalstroom' gaat u echter niet mee, natuurlijk media allerhanden spelen (ook) een rol hoe pubers en (ook) ouderen naar de maatschappij kijken, maar niet alleen de media spelen een rol in dit proces ook omgevingsfactoren en (vroege) opvoeders spelen een rol, ouders, tantes, ooms, grootouders, zussen, broers, . . . 'Jim-TV', 'MTV' of 'TMF' en hoe dezen allemaal verder nog mogen heten zijn allemaal exponenten van de westerse cultuur, waarnaar deze jongeren blijkbaar graag kijken en zich graag door laten beïnvloeden . . .

  • door froels op vrijdag 30 augustus 2013

    Het is terecht wat hier allemaal over het "straatseksisme" geschreven wordt. Maar vergeet ook de biologische drijfveer niet. Alleen mannen vertonen dit gedrag. Voloshin zegt in de aanvang: "het is geen versiergedrag, want..; het gaat om een (poging tot) dominantie". Akkoord met deze laatste drijfveer/doelwit; maar ook is het juist, dat in de biologie mannelijke dominantie meteen volgt op versiergedrag. Wèl of niet met instemming van het wijfje (met enkele uitzonderingen van het omgekeerde, de bidsprikhaan, en vele spinnen waar het mannetje na de paring opgegeten wordt; bij de bijen sterven de darren). Zie eerder over onze biologie: http://www.dewereldmorgen.be/blogs/froels/2012/08/06/biologie-van-het-seksisme

  • door Meera op zaterdag 21 september 2013

    Ik vind niet dat we hier flauw over moeten doen, ik als moslima erken absoluut dat er een gigantisch probleem is met onze jongens. Mag ik het een 'rotten culture' noemen ? Het probleem, en ik vind het erg dat ik dat moet zeggen als vrouw, ligt helaas vaak bij de moeders.. Ze voeden hun zonen als prinsen op, hun oogappels kunnen niets misdoen. Een meisje wordt snel 'lui' genoemd. Dus doet ze extra hard haar best om zich te bewijzen tegenover zowel ouders als omgeving. Daarom dat meisjes (en dit is ook zo bij Vlamingen) het doorgaans beter doen op school, veel minder snel opgeven. Het percentage jongens bij schoolverlaters is ook veel hoger dan bij meisjes. En dan heb je uiteraard ook nog eens de thuiscultuur waar seksualiteit vaak taboe is, en je zodra je de voordeur achter je sluit geconfronteerd wordt met een buitenwereld die één en al seks is.. Maar dat alles mag uiteraard geen excuus zijn. Ik denk dat het probleem voor een deel cultureel en sociaal is. Maar meer nog dan socio-cultureel, lijkt het een genderprobleem te zijn. Je ziet geen Marokkaanse meisjes die om drie uur 's nachts bushokjes afbreken, geen Turkse meisjes die straatracen op een openbare weg. Dat het probleem religieus zou zijn is al helemaal van de pot gerukt, want ook hier zijn meisjes in onze gemeenschap vaak religieuzer dan jongens, en de navolging van morele regels wordt thuis nog meer van hen verwacht dan van hun broers. Dit alles gezegd zijnde is het ook gewoon zo dat mannen over heel de wereld, in nagenoeg alle studies, in de criminaliteitscijfers oververtegenwoordigd zijn. Sorry guys.. :)

  • door Meera op zaterdag 21 september 2013

    Maar ook dit = de manier waarop vrouwen worden voorgesteld in sommige videoclips, de muziek en filmindustrie, de modewereld, enzovoorts, en dit allemaal in onze westerse maatschappij.. dat loopt toch stilletjes aan ook echt uit de hand ? Ben ik de enige vrouw die zich stoort aan deze aanval op mijn soort, die mij en mijn mede-vrouwen reduceert tot een object, een instrument dat enkel dient om de nooit-aflatende seksuele drift van onze male counterparts te bevredigen ? ... Ik verwijs o.a. naar de videoclip 'blurred lines' van Robin Thicke, die op klaarlichte dag (niet 's avonds wanneer de kinderen al zijn gaan slapen) wordt getoond op televisie. Ik verwijs ook naar de vele gemene commentaren die Maggie De Block kreeg na haar aanstelling als staatssecretaris. Onlangs zat ik in de auto en passeerde ik een gigantisch reclamebord voor een muziekzender, ik denk dat het Q-music was, maar ik weet het al niet meer zeker. De man, normaal gekleed luisterde naar muziek dat uit zijn hoofdtelefoon galmde. Idem bij de vrouw, alleen danste zij ook op de muziek, ietwat verleidelijk en had ze - om de één of andere reden - enkel haar ondergoed aan. Wat is de boodschap ? Kan ik niet naar muziek luisteren zonder halfnaakt te zijn ?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties