Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Marokkanen aan de IJzer

Op 4 augustus zal het 99 jaar geleden zijn dat Duitsland België de oorlog verklaarde. Ik weet het, de verjaardag zal pas over een jaar worden gevierd, maar ik vrees dat er nogal wat leemten in die viering zullen zitten. Zal men dan ook de 30.000 Marokkanen herdenken die door Frankrijk in de strijd werden geworpen, ondermeer in Flanders Fields?
zondag 4 augustus 2013

Op 4 augustus zal het 99 jaar geleden zijn dat Duitsland België de oorlog verklaarde. Ik weet het, die verjaardag zal pas over een jaar worden gevierd, maar ik vrees dat er nogal wat leemten in die viering zullen zitten.

Zal men herdenken dat in die Eerste Wereldoorlog de genadeslag werd gegeven aan het Ottomaanse Rijk? Turken zoals premier Erdogan zijn er nog altijd niet van bekomen.

Dat de Britse generaal Allenby toen met de hulp van Franse koloniale troepen, Spahi’s en Chasseurs d’Afrique Jeruzalem veroverde en zo de kolonisatie van Palestina door Europese joden echt op dreef hielp?

Of, dat ons koloniaal Kongolese leger toen in Oost-Afrika de Duitsers versloeg, wat ons Burundi en Rwanda als nieuwe kolonies opleverde?

Wat over de geplande vieringen tot hier toe duidelijk werd, is dat die zich zullen concentreren op wat in de IJzer-vlakte gebeurde. Zal men dan ook de 30.000 Marokkanen herdenken die door Frankrijk in de strijd werden geworpen, ondermeer in Flanders Fields?

Voor alle zekerheid hier al het verhaal over die Marokkanen: Eind augustus 1914 arriveerde de Marokkaanse Divisie in Frankrijk. En het waren harde vechters. De Duitsers hadden zich in Vimy, dat is halfweg tussen Atrecht en Lens in Frans-Vlaanderen, ingegraven op een heuvelrug in vier opeen volgende loopgrachten. De Franse bevelhebbers wilden daar een doorbraak, maar hadden er niet veel hoop op.

De Marokkaanse Divisie werd ingezet en tegen alle verwachtingen in doorbraken ze het front en veroverden op anderhalf uur tijd de vier loopgrachten. De Franse bevelhebbers konden het niet geloven en hadden geen versterking klaar staan om de Marokkanen achterna te gaan en, zoals dat dan heet, de sector te zuiveren. De Franse historicus Pierre Miquel schrijft dan ook in zijn “La Butte Sanglante”: “De Marokkaanse Divisie maakte een cruciale fout, ze wonnen waar dat niet werd verwacht, hun overwinning kon niet worden geconsolideerd door versterking en dus werd hun overwinning later geminimaliseerd.” De vorige Marokkaanse koning liet dan maar zelf een monument bouwen voor die Divisie (foto in bijlage).

Hierna trok de Marokkaanse divisie verder naar het noorden. In Radinghem, bij Rijsel sneuvelde een van de weinige Marokkaanse officieren, Brick Ben Kaddour.

Op 13 november 1914 arriveerde de tweede brigade van de Divisie aan het kanaal Ieper-IJzer waar ze Bikschote en het bos er rond veroverde. Een ander onderdeel van de Divisie, het 7[e] RMT (Régiment de marche de tirailleurs) werd ingezet bij Hill 60 in Zinnebeke en daarna op de rechteroever van de IJzer bij Lombaardzijde en Nieuwpoort. Eind januari 1915 werd de Divisie op rust gesteld bij Duinkerke.

In België werd geen monument opgericht voor deze Marokkanen, zelfs hun graven zijn moeilijk te vinden, want liggen her en der verspreid op begraafplaatsen voor Fransen.[1] Maar direct na de Grote Oorlog lag hun herinnering nog vers in het geheugen. Zo beschrijft de tekenaar en auteur James Thiriar hen in zijn boek Gloire et Misère au Front de Flandre. Het boek verscheen in 1919 en is geïllustreerd met tientallen tekeningen, waaronder een grote prent van Marokkaanse Goums. (Goums is Frans militair slang voor inlandse troepen, van het Arabische woord qaoum, “etnisch”)

James Thiriar schrijft ondermeer:

“Dat deel van het Franse leger dat in België opereerde had tussen zijn eskadrons cavalerie Marokkaanse en Algerijnse goums. Na de terugtocht achter de IJzer werden deze ruiters ingezet. Ze waren gewend aan grote fantasia’s onder een brandende zon, nu moesten zij strijden in modder en miserie… We herinneren ons een sheikh die temidden van het gewoel een raspaard ging recupereren en denken ook terug aan die ruiters met getaand gelaat die hun bloedrode sabels afveegden aan het getuig van hun paarden. Maar meestal was het een triest schouwspel: te midden verlaten duinen onder regenwolken en een strakke noordenwind bevroor hun gemoed. Velen van hen waren jong, met sombere gelaatstrekken, een dikke baard, koolzwarte ogen, met magere handen waaraan ringen zaten. Wanneer ze lachten blonk hun gebit als leeuwentanden. Hun leider stamde af van Abdel Kader. Ze werden gekantonneerd in afgelegen hofsteden die verdronken in een zee van modder en in dorpen die tussen de duinen beschutting zochten tegen de koude winter. De goumiers hadden licht en zon verwacht, hier rilden ze van de kou, hun gezicht omzwachteld door een linnen sjerp en hun handen diep in de zakken van hun burnous. Langsheen de grijze stranden, onze Noordzeestranden waar zware hemels, grijze golven en nat zand een intens triestige uitzicht aan kunnen geven, liepen ze als spoken op zoek naar zon. We zagen ze aan de bron van de IJzer, later in Boesinghe en Steenstraete, deze tirailleurs uit de kolonies die met hun ontzagwekkend voorkomen de bewondering afdwongen van onze eigen ‘piotten’.”

Lucas Catherine is historicus van Vergeten Zaken.

Van Lucas Catherine verschijnt in oktober bij EPO het boek: Loopgraven in Afrika (1914-1918), de vergeten oorlog van de Kongolezen tegen de Duitsers.

1 Waar je wel 8 moslim graven kan zien is op de militaire begraafplaats van Veurne aan de Oude Vestingstraat, het Ossuaire Français.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

7 reacties

  • door Le grand guignol op zondag 4 augustus 2013

    Weliswaar is het belangrijk om de betreffende gebeurtenissen te herdenken en daarbij ook aandacht te schenken aan die zaken die tussen de plooien van de geschiedenis terechtgekomen zijn. Lucas Catherine geeft er als historicus van Vergeten Zaken een aantal voorbeelden van. Toch blijf ik het een raar, zelfs een beetje een pervers, idee vinden om het begin (!) van de Eerste Wereldoorlog te vieren. W.O. I als feestwaar, als platte commerce uitgesponnen over vier jaar?

    Een kapitalistische economie hunkert naar oorlog, onder welke vorm dan ook. We hebben alvast vier jaar de tijd om daarbij stil te staan.

    • door Lode Vanoost op zondag 4 augustus 2013

      Uiteraard zullen velen van deze verjaardagen misbruik maken voor hun eigen hedendaagse agenda. Het adagio 'wij zijn altijd al de goeien geweest' zal wel weer hoogtij vieren.

      Dat neemt niet weg dat WO I dient herdacht te worden (niet 'gevierd' maar 'herdacht'), al was het maar om de jongeren van het belang van die oorlog te overtuigen voor het hedendaagse Europa. Met al het kwade dat over de beweegredenen achter die gruwel kan gezegd worden (terecht), is het ook die oorlog die het definitieve einde betekende van de feodale adel als politieke macht, is toen het besef gegroeid bij duizenden dat zij hun lot - op de eenzame boerderij, of samen in de mijnschachten - met elkaar deelden, het begin van ons sociaal systeem, van de staat als verzorger van het algemeen belang, van het algemeen stemrecht, enzovoort enzovoort ...

      Het is m.a.w. belangrijk zowel de analyse te maken van de oorzaken achter de oorlog (zoals je al aangeeft: de kapitalistische economie ...) als de concrete gevolgen te erkennen die de sociale strijd voor, tijdens en na WO I heeft teweeggebracht in Europa.

      • door Le grand guignol op zondag 4 augustus 2013

        Lode, ik ben het eens met uw standpunt en voor zover ik ervan op de hoogte ben werken een aantal mensen aan een initiatief om de komende vier jaar het belang van sociale en syndicale strijd te linken aan de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Dat is op zich een zeer goede zaak, temeer omdat de betreffende zaken veel te weinig belicht worden.

        Anderzijds had ik onlangs een gesprek met een medeorganisator van een aantal "feestelijkheden", zoals hij ze zelf noemde. Volgens hem was de vier-jaar-durende herdenking - de duur - eerder ingegeven vanuit economische (o.a. 'oorlogstoerisme') dan vanuit historische en pedagogische motieven. Dat was wat ik bedoelde met "W.O. I als feestwaar"; oftewel de commodificatie (van de herdenking) van W.O. I.

      • door Le grand guignol op zondag 4 augustus 2013

        De Eerste Wereldoorlog betekende een doorbraak op vlak van algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen (1921) - de toenmalige socialisten (BWP) waren een tegenstander van het stemrecht voor vrouwen. Overigens, diezelfde socialisten waren, in tegenstelling tot de communisten, een groot voorstander van de oorlog. Het was pas na de Tweede Wereldoorlog dat het algemeen stemrecht voor vrouwen werd ingevoerd.

        • door tom op vrijdag 9 augustus 2013

          Ik was er zelf niet bij, maar naar het schijnt waren ook de verkiezingen van 1919 al volgens het algemeen enkelvoudig stemrecht (evenwel tegen de toenmalige grondwet in; het begint een vaderlandse gewoonte te worden, verkiezingen te houden die niet 'accorderen' met de grondwet). 1919 is nog korter bij de revolutie van 1917... ge moet niet vragen welk een invloed de Bolsjewieken in Moskou en Petersburg hier hebben gehad. Laat ik geïnteresseerde surfers ook even wijzen op de Novemberrevolutie in Duitsland.

  • door erikske op zondag 4 augustus 2013

    Bedankt, Lucas, om dit nog eens onder onze aandacht te brengen. Ik herinner mij nog vaag dat mijn grootvader vertelde in bijna dezelfde bewoordingen over die "vreemde kavaleristen" met hun leeuwenmoed, zwarte ogen en gouden ringen aan hun vingers. Ik heb wel veel vertrouwen in Piet Chielens en in zijn verhaal zijn ze niet vergeten. Net zoals alle jonge slachtoffers van deze waanzin, ongeacht hun nationaliteit/identiteit: Marokkaans, Berbers, Indisch, Sikh, Iers, Australisch, Welsh, Aboriginal, Duits, Engels, Algerijns, Schots, Pakistaans, Turks, Frans, Nieuw Zeelands, Maori, Belg of Vlaming.... Waanzin kent inderdaad geen grenzen.

  • door Piet Chielens op vrijdag 16 augustus 2013

    Het is belangrijk dat Lucas Catherine in het kader van de eeuwherdenking van de Eerste Wereldoorlog aandacht vraagt voor de betrokkenheid van bevolkingen uit de voormalige kolonies van Europa. In de werking van het IFFM in Ieper wordt dat aspect alvast niet over het hoofd gezien. We moeten wel uitkijken met de gehanteerde namen. De zogenaamde “Division Marocaine” (van Philippe Pétain, zijn eerste grote overwinning als korpscommandant) die in mei 1915 bij Vimy werd ingezet, was een Franse koloniale divisie samengesteld uit eenheden die voor de oorlog in het Franse protectoraat Marokko waren gelegerd. Dat gold ook voor de “Brigades du Maroc” die eerder al in de Westhoek werden ingezet. Slechts een klein aantal van deze soldaten waren Marokkanen. In de IJzerslag en de 1ste en 2de Slag bij Ieper waren de “tirailleurs indigènes” vnl. Algerijnen, Tunesiërs en West-Afrikanen, naast zoeaven uit Frankrijk of van Franse afkomst. Later in de oorlog werden wel zo’n 34.000 Marokkanen gerekruteerd (op een totaal van 636.000 koloniale troepen in het Franse leger), maar die werden nauwelijks in ons land ingezet. In de telling die we momenteel aan het opmaken zijn van alle slachtoffers die in ons land tijdens de Eerste Wereldoorlog omkwamen komen (tot nu - het werk gaat door) al meer dan 5.000 in Afrika geboren slachtoffers voor. Het gaat daarbij om doden uit meer dan 15 Afrikaanse landen, zowel om oorspronkelijke Afrikanen als om mensen van Europese afkomst.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties