Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Wat doen we met die andere jongeren die (willen) vertrekken?

Alle spotlichten zijn gericht op de enkele tientallen jongeren die naar het front in Syrië trekken. Nadia Fadil staat stil bij een andere groep jongeren en jongvolwassenen die België evenzeer dreigt te verliezen. Deze geschoolde elite trekt naar het buitenland door de miskenning en het verzuurde maatschappelijk debat in België.
maandag 15 april 2013

België maakt zich sinds een aantal weken zorgen over jonge moslims die naar Syrië trekken om de wapens op te nemen tegen het Assad-regime. Verschillende analisten werden daarom aangesproken om hun visie ter zake te bieden. De diagnose luidt unisono: het gaat om een ontredderde groep jongeren die het vertrouwen in de samenleving kwijt is, en we moeten deze zien te herstellen. Sommigen stellen zelfs voor om in België de-radicaliseringsprogramma’s in te voeren, naar het voorbeeld van Groot-Brittannië dat sinds de aanslagen van 7/7 zulke programma’s heeft lopen.

De aandacht die uitgaat naar deze jongeren en de wijze waarop deze problematiek wordt gekaderd is, hoewel volledig legitiem, echter ook merkwaardig te noemen. Zo maken weinig analyses melding van het feit dat de deelname aan de strijd in Syrië en de “heldenstatus” die de jongeren hieraan kunnen ontlenen misschien gelijk staat aan het historisch voorbeeld van de meer dan 40.000 mannen en vrouwen uit 53 verschillende landen die tussen 1936 en 1939 deelnamen aan de Spaanse burgeroorlog en meevochten in de strijd tegen ‘het Fascisme’ (waaronder de fameuze Britse schrijver George Orwell, een kleine Amerikaanse delegatie die de naam de Abraham Lincoln Brigade droeg en ook Belgen waar Albert De Coninck uitvoerig over vertelt in zijn boek España. Belgen in de Internationale Brigade uit 1972).

Maar dit even terzijde. Want in deze tekst wil ik vooral kort stilstaan bij een andere groep jongeren, jongvolwassenen, die we evenzeer dreigen te verliezen. Het gaat hier niet zozeer om “gemanipuleerde” en “geradicaliseerde” jongeren dan wel om een geschoolde elite die vaak over de middelen beschikt om naar het buitenland te gaan en dat in het slechtste/beste (aan u de keuze) geval ook doet. In deze verhalen fungeren ervaringen van miskenning wanneer nieuwe en creatieve inzichten worden aangereikt en het verzuurde maatschappelijk debat als rode draad. Om onze collectieve bezorgdheid over de moslimjongeren die naar het buitenland trekken wat bij te staan wil ik de lezer daarom een kleine greep bieden uit de andere verhalen die ik sinds een aantal jaren op toenemende basis tegenkom.[1]

Amina, begin dertig. Succesvolle manager in een internationaal bedrijf dat zich toelegt op caloriearme en ethisch verantwoorde voeding. In haar vrije uren is ze actief in twee organisaties als bestuurslid. Ze ziet eruit als iemand uit de modeblaadjes. Heeft sinds haar aankomst in het bedrijf de verkoopcijfers op een significante manier omhoog getrokken. Haar oversten, en zelfs de CEO van haar bedrijf, hebben haar tijdens de nieuwjaarsreceptie uitvoerig gecomplimenteerd voor haar “schitterende” resultaten.

Haar suggestie om een lijn te ontwikkelen die zich ook op de moslimconsument en halal voedsel zou richten wordt echter stelselmatig op een “njet” onthaald. Hoewel dat laatste volledig in de lijn van het bedrijf ligt, aangezien de producten die ze maken in de feiten reeds halal zijn (dwz. alcoholvrij en plantaardig), ligt dat laatste te delicaat en wil het bedrijf zich hier niet aan verbranden. Ook andere doorgroeimogelijkheden binnen het bedrijf blijven beperkt. Ze is aan het uitkijken naar een andere job. Liefst in het buitenland.

Hamid, eind twintig. Is net van start gegaan in een prestigieus internationaal auditbedrijf als strategische adviseur. In Montréal. Dat ligt in Québec, Canada. Het was geen bewuste keuze. Eerder een toevallige samenloop van omstandigheden die begon met een Erasmus uitwisseling vanuit Brussel die aanvankelijk 6 maanden zou duren. 6 maanden werden 4 jaar, waarvan een aantal in een hoog aangeschreven business school.

Aan terugkeren denkt hij niet, ook al mist hij zijn familie en vrienden. Bij een recent bezoek deze winter was hij uitgenodigd door zijn oude school om over zijn ervaringen en “succesverhaal” te vertellen aan een groep laatstejaars. Hij vertelde hen dat ze trots moesten zijn op hun afkomst, zich niet mochten laten doen en goed moesten beseffen dat racisme en discriminatie deel uit zou maken van hun traject. Na afloop was hij tevreden over het gesprek met de jongeren, maar was vooral getroffen door de blik van een aantal leerkrachten: “Ils me regardent comme un Arabe” vertelde hij. Een blik die zwaar weegt, een blik die hij niet langer kon uitstaan en niet langer wil ondergaan.

Assiya en Aziz. Begin twintig. Jong leuk stel. Zijn enkele maanden geleden vertrokken. Misschien voorgoed, misschien voor even. Eerst Chicago, nu New York. Dat ligt in de Verenigde Staten. Misschien volgt een andere eindhalte. Misschien ook niet. Assiya is nog net niet afgestudeerd in de bedrijfscommunicatie. Net niet. Ze vermoedt dat het misschien te maken heeft met haar hoofddoek. Of met haar Nederlands. Opgevoed in het Frans, school gelopen in het Nederlandstalig onderwijs. Het resultaat is een zware, doch charmante, Franse “r”. Drukt zich vlekkeloos uit. Maar niet goed genoeg volgens de docente Nederlands die haar keer op keer op haar examens buist. Heeft beroep aangetekend, verschillende docenten aangesproken. Veel sympathie, maar weinig steun. Haar eindproject heeft ze mij op haar splinternieuwe iPhone 4 deze zomer getoond. Een trendy, blits en veelkleurig filmpje, net als haarzelf.

Saida. Begin veertig. Heeft reeds meerdere levens geleid. Haar meest recente is dat van ethisch bewuste zaakvoerster en modeontwerpster die elegante kledij ontwerpt voor vrouwen, inclusief gesluierde. Is niet op haar mond gevallen en laat zich op regelmatige basis kritisch uit rond de zogeheten “gevoelige” thema’s in onze samenleving: racisme, de hoofddoek, islamofobie. Dat levert haar veel sympathie op als “nieuwe stem”, maar de modewereld blijkt voorlopig weinig geïnteresseerd te zijn in haar werk. Een investeerder, die haar werk geweldig vindt en ook andere modelijnen financiert, overwoog een tijd haar project te ondersteunen. Na meerdere gesprekken en talloze afspraken werd haar werk uiteindelijk “te riskant” bevonden. Haar “uitgesproken standpunten” zouden hem in een delicate positie kunnen brengen. Ze overweegt migratie, geeft aan dat het met de dag moeilijker wordt om het hier uit te houden, maar voorlopig houdt ze het vol.

Dit is maar een greep uit de verhalen van een groep waar men het vaak over heeft maar zelden mee praat. Wat hun representativiteit is voor de “moslims” of “Marokkanen” in Vlaanderen laat ik in het midden. Wat ik niet in het midden laat is de vaststelling dat steeds meer actoren die tot voor kort een leidende rol speelden in een aantal belangrijke organisaties nu een exit overwegen of reeds hebben genomen. Een exit uit het debat, uit het land, uit hun positie als “Marokkaan” of “Moslim”.

Bovendien hebben deze verhalen één ding met elkaar gemeen: het gaat hier niet om een ontredderde, werkloze en laag opgeleide generatie, maar om verspilde talenten. Intelligente, vaak hoogopgeleide, gedreven, creatieve wezens die een unieke bijdrage zouden kunnen leveren in het hertekenen van ons land maar hierbij voortdurend tegen een glazen – neen: betonnen – plafond moeten botsen: die van het racisme. Dat laatste vertaalt zich in de overtuiging dat “de andere” (of “de allochtoon”) weinig nieuws aan deze samenleving heeft bij te brengen en zich moet beperken tot de status van de ‘te integreren burger’.

België is niet enkel een handvol jongeren aan het verliezen die ten strijde trekken tegen het Assad regime, het is ook en vooral kostbare “human capital” (om het in droge economische termen uit te drukken) aan het verliezen waar op dit moment geen cijfer op staat. Mensen die een unieke rol in deze samenleving kunnen spelen, die de uitdaging van de globalisering waar ons land en continent mee worstelt kunnen begeleiden, die een brugfunctie kunnen maken tussen verschillende werelden, verschillende referentiekaders, verschillende talen. Voorlopig blijven we echter blind en doofstom voor deze verspilde talenten en laten we ons liever door de schreeuwerige angst- en vijandsbeelden die ‘de Islam’ omringen verlammen.

Voor hoe lang nog?

Nadia Fadil is docente en verricht onderzoek naar minderheden, multiculturalisme en religie binnen de vakgroep antropologie aan de KU Leuven.

1 De verhalen zijn echt, de namen niet – dit om de privacy van de betreffende personen te beschermen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

10 reacties

  • door huracan op maandag 15 april 2013

    @Nadia Fadil: Wat een goed artikel zeg. Weg van alle explicaties, halve en hele leugens over " anderen". Dat Vlaams hokjesdenken komt men overal tegen. Die Vlamingen, die moeten nogal met een hoop minderwaardigheidsgevoelens zitten zeg, iets waarop de geldingsdrift wordt geënt. Dat dit leidt tot verzuring en een agressieve levenshouding naar één of andere groep of subgroep toe, dat lijkt me ontegensprekelijk juist te zijn. Als ik rond me kijk kan ik niet anders of ook daarvan overtuigd te zijn. De onderdrukte Vlaming - historisch te zien - heeft met dit alles waarschijnlijk ook, over generaties, een genetische basis. Ook hier zou Carl Gustav Jung waarschijnlijk spreken over " de artefacten".

  • door Ken op maandag 15 april 2013

    Je artikel is misschien niet alleen toepasselijk op jongeren/jongvolwassenen met een niet-Belgische afkomst, maar ook op die met een Belgische afkomst?

    Groetjes uit Addis Ababa

  • door Geert Daems op maandag 15 april 2013

    In eerdere bijdragen maakte je interessante analyses van de wijze waarop etnisch-culturele minderheden letterlijk en figuurlijk worden weggezet in de maatschappij. Ik herinner mij bijvoorbeeld een stuk van jou over de documentaire "femme de la rue". Wat je in dit bovenstaand artikel probeert te doen begrijp ik echter niet goed. Het is uiteraard zo dat mensen met een Marokkaanse of islamitische etnisch-culturele achtergrond gediscrimineerd worden op de arbeidsmarkt. Alle studies wijzen dat uit. Het fenomeen van hoogopgeleiden die België verlaten, heeft volgens mij echter maar weinig met racisme te maken. Ik was een aantal maanden geleden op een job-beurs van de Canadese ambassade en kwam daar een mooie afspiegeling van onze multiculturele samenleving tegen. Toegegeven, gezien de tweetalige (ENG-FR) context waren het vooral Franstalige Belgen die hun geluk wilden beproeven in Canada. Het ging echter vooral om hoogopgeleiden. Academische diploma’s hebben het afgelopen decennium een spectaculaire devaluatie ondergaan. Jobs die voorheen (jaren ’70-’80-’90) door mensen met een diploma middelbaar werden uitgevoerd, worden tegenwoordig ingevuld door universitairen. Dat is onder meer zo in het bank- en verzekeringswezen. Ga maar eens na waar mensen met een (toch hoog aangeschreven) diploma als Toegepaste Economie aan de slag gaan. Over de duizenden mensen met diploma’s Letteren en Wijsbegeerte heb ik het dan nog niet eens. Managers hebben de mond vol van een zogenaamde ‘war on talent’, maar in de praktijk vissen zij in een erg beperkte vijver. Tegenwoordig moet je diploma’s van blitse buitenlandse universiteiten of MBA’s van dure managementscholen kunnen voorleggen om deel uit te maken van wat jij hier kritiekloos ‘de elite’ noemt. Al de rest zal vrede moeten nemen met uitvoerend werk. Dat zet natuurlijk druk op de ‘lagere’ regionen van de arbeidsmarkt. Het resultaat kennen we, mensen met een gekleurde etnisch-culturele achtergrond zijn de flexwerkers van vandaag die de databanken van de interimkantoren opvullen. Daar worden ze blootgesteld aan meest gore vormen van racisme en discriminatie. Die interimkantoren kunnen zich een dergelijk beleid permitteren omdat de arbeidsmarkt hen dat toelaat (en pas in tweede instantie de politiek).

    Er doet zich dus een interessante tweedeling voor in onze samenleving. Je hebt een bont gekleurde groep van ‘high profiles’ en je hebt de rest, gediplomeerd of niet.

    Dit verhaal culturaliseer jij echter en daardoor wek je de indruk dat de zwakke positie van die ‘elite’ van jou te wijten is aan racisme. Dat is echter slechts ten dele zo.

    Jongeren uit de Brusselse achterstandswijken zullen perfect begrijpen wat ik bedoel en terecht opmerken dat het tegenwoordig eigenlijk weinig uitmaakt of je nu een diploma hebt of niet. Het kan misschien het verschil betekenen tussen werkloos zijn of niet, maar over de kwaliteit van die jobs zwijgt iedereen zedig.

  • door Helene P op maandag 15 april 2013

    Uitstekend artikel, bedankt. En niet verbazend... maar goed dat je dat je eens de aandacht vestigt op die 'brain drain'. Hopelijk doet dat nadenken, want ook op dit 'progressief' forum zie je uitspraken die erop wijzen dat ook mensen die zich progressief of links noemen in feite meehelpen om de sfeer en houdingen tegenover de 'allochtonenzaak' die deze geschoolde elite doet verlangen naar wijdere horizons.

    Tussen haakjes, op de rtbf tv gisterochtend (mise au point) ging het toch niet zo unisono. Zelfs de politie daar zei dat het profiel van de vertrekkende jongeren zeer uiteenlopend is. Maar anderen hamerden inderdaad op de 'radicalisering'. De enige ('autochtone'...) moeder die aan het debat deelnam, verwierp dat en ook dat haar zoon 'ontredderd' zou zijn. Wel vreemd dat die jongeren (tot nu toe??) bijna allemaal uit Vlaamse gemeentes lijken te komen: Antwerpen, Mechelen, Vilvoorde. Weer tussen haakjes, de internationale brigades zijn pas later 'helden' geworden. De Belgische regering en de socialist Paul-Henri Spaak verklaarde eerst non-interventie en erkende vervolgens in 1939 de regering van Franco. (Ondanks diens moord op een Belgische diplomaat...) In België was de socialistische partij verdeeld over de burgeroorlog en de vertrekkende Belgen, maar centrum en rechts had het eveneens over 'radicalen' enz. Men wuifde ook met een wet op het verbod van 'milities' en steun eraan. Bij thuiskomst werden de strijders gerechterlijk vervolgd. Andere context, veel beroering hier toentertijd en tegengestelde meningen althans over Franco, maar wb de Belgische strijders toch hetzelfde deuntje. Ik geloof dat die jongens pas 'helden' werden buiten hun politieke kring toen ze nadien een grote rol speelden in de weerstand tegen de Nazis.

  • door marc beyst op maandag 15 april 2013

    Wie moslimfundamentalisten vergelijkt met vrijwilligers in de Spaanse burgeroorlog en de Internationale Brigades, is niet alleen het noorden maar alle windstreken kwijt.

    • door uylenspieghel op donderdag 18 april 2013

      Kansen voor het grijpen in Syrie?

    • door Geert Daems op vrijdag 19 april 2013

      zeker als je ziet dat ze onder het artikel van een Leuvense prof met Marokkaanse roots staat. Die Engelse en Amerikaanse universiteiten zijn trouwens onbetaalbaar geworden. Naar Syrië trekken lijkt me dan weer een bijzonder cynisch advies.

  • door Rudi Dierick op dinsdag 16 april 2013

    Mooie, degelijke en rake opiniebijdrage. Meerdere allochtone jonge en oudere volwassenen uit mijn bekendenkring maken soortgelijke overwegingen. Mijn eigen echtgenote, praktiserende moslima en zwart, vraagt me ook geregeld of we niet beter naar Abidjan zouden trekken. Nadia's analyse over het gigantische verlies aan competenties en potentieel dat deze vertrekkers uitmaakt is correct!

    Eén inhoudelijke bedenking: als ik goed luister naar de redenen waarom al die lui zouden wegtrekken, dan hoor ik daarbij al die redenen die gij vermeldt, maar OOK, en dikwijls zelfs nadrukkelijker, niet-groepsspecifieke argumenten: een grote teleurstelling in het grijze maatschappelijke klimaat in Europa, overheden die niet meer kunnen beslissen omwille van de tevele machtige lobby's en voorrechten, het aartsconservatieve beleid met massale overreglementering, veel openbare uitgaven, véél subsidies aan bedrijven en instellingen, en nog meer misbruik van subsidies en uitkeringen. "De best verdienende yuppies in dit land zijn rode, oranje en blauwe zoontjes en dochters van nationale mandatarissen" zei één van hen. Kortom, dezelfde redenen waarom ook dynamische, hooggeschoolde en maatschappelijk waardevolle autochtonen wegtrekken of dat overwegen!

  • door uylenspieghel op donderdag 18 april 2013

    stellen dat we emigreren omdat we op racisme stootten! En dan de indruk opwekken dat dit de voornaamste reden zou zijn om te emigreren, dunkt me ernaast gegrepen en bij de haren getrokken. De echte reden zijn betere levensomstandigheden in het buitenland. Racisme speelt een bijrol!

  • door Abdelwahid op donderdag 25 april 2013

    Interessant artikel. Maar ik ben niet helemaal mee eens dat de hoog opgeleiden alleen door racisme hun geluk in het buitenland achter aangaan. Waarom gaan ze niet naar Marokko of naar de Arabische landen, daar zullen ze echt niet om hun geloof of hoofddoek gediscrimineerd worden. Wij moeten ook een keertje openlijk en hartelijke moeten roepen dat wij (jong en oude Marokkanen) dankbaar zijn voor de kansen die ons gegund zijn in deze westers landen. Wij moeten eerlijk tegen ons zelf en ons kinderen zegen dat de mogelijkheden die wij hier hebben zijn nergens te krijgen, ook niet in eigen islamitische wereld. De Jongeren die hoge opgeleid zijn en die naar Syrië gaan om daar hun toekomst en leven te riskeren zeg ik, blijf naast je broers en zusters die het moeilijk hebben en probeer ze te helpen in hun strijd om een beter toekomst op te bouwen. Je hoeft niet naar Syrië te gaan om een voorsprong te hebben op de paradijs (Algena). Profeet Mohamed (SAS) heeft gezegd, de grootste (beste) strijd is je zelf te overwinnen (tegen je ego strijden). Wij moeten hier in ons nieuwe landen strijden voor een beter bestaan maar beginnen tegen ons ego (jihad al-nafs).

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties